Девондағы рим легиондық бекінісі: Иска Думнониорум
Isca Dumnoniorum
Иска Думнониорум: Римдік бекініс, қазіргі Англияның Девон аймағындағы Эксетер қаласының тарихы. Дүмнония тайпасының орталығы, қала қабырғалары сақталған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Девондағы Рим легионерлік бекінісі, Англия.
Roman legionary fortress in Devon, England
Isca Dumnoniorum, сонымен қатар жай ғана Isca деп те аталады, бастапқыда Римнің Екінші Август легионының легионерлік бекінісі болды (шамамен б.з.б. 55 жылы құрылған) Британия провинциясында, қазіргі Эксетер қаласының орнында, Девонда. Қала осы бекіністің төңірегінде өсіп, римдіктер тұсында және одан кейін Думнониялықтардың тайпалық астанасы қызметін атқарды. Эксетер қала қабырғалары (оның шамамен 70 пайызы сақталған) Исканың бұрынғы шекарасын көрсетеді.
Isca Dumnoniorum, also known simply as Isca, was originally a Roman legionary fortress for the Second Augustan Legion (established c. no – c. AD 55) in the Roman province of Britannia at the site of present day Exeter in Devon. The town grew up around this fortress and served as the tribal capital of the Dumnonians under and after the Romans. The city walls of Exeter (some 70% of which survive) mark the former perimeter of Isca.
Атауы
Isca Dumnoniorum атауы – ағып жатқан суды сипаттайтын ежелгі бриттік атаудың латын тіліне аудармасы, ол Экс өзеніне сілтеме жасайды. Көбірек нақты айтқанда, бұл атау бастапқыда "балыққа толы" деген мағынаны білдірген болуы мүмкін (уэльс тіліндегі pysg, көпше түрі "балық" сөзімен салыстырыңыз), бірақ кейін ол жай ғана судың синониміне айналды (шотланд вискиімен салыстырыңыз). Бұл Эксетер қаласының қазіргі уэльс тіліндегі атауында да көрініс тапқан: Caerwysg – "Uisc өзеніндегі бекітілген елді мекен". Осы атау сонымен қатар Оңтүстік Уэльстегі Уск өзеніне (қазіргі Afon Wysg) де қолданылған, нәтижесінде сол жердегі елді мекен (қазіргі Керлеон) Иска-Августа деп аталса, Девондағы Иска Иска-Думнониорм деп аталды: Думнониялықтардың Ускі.
The name Isca Dumnoniorum is a Latinization of a native Brittonic name describing flowing water, in reference to the River Exe. More exactly, the name seems to have originally meant "full of fish" (cf. Welsh pysg, pl. (Plural) "fish"), although it came to be a simple synonym for water (cf. Scottish whisky). This is also reflected in the modern Welsh name for Exeter: Caerwysg meaning "fortified settlement on the river Uisc". The same name was used for the River Usk (modern Afon Wysg) in southern Wales, causing the settlement there (modern Caerleon) to be distinguished as Isca Augusta, while the Devonian Isca was called Isca Dumnoniorum: Usk of the Dumnonians.
Тарихқа дейінгі
Эксетер балыққа толы, жақын маңдағы құнарлы жері бар, кеме жүзе алатын өзенге тік қарап тұрған құрғақ қыраттағы қоныстар ретінде пайда болды. Ірі тарихи алдындағы қазбалар табылмаса да, осы артықшылықтар осы жердің ерте заманнан бері мекенделгенін көрсетеді. Б.з.д. 250 жылға дейін Жерорта теңізімен сауда жасаған қоныс болғанын көрсететін грек патшалықтарының монеталары табылды. Алайда, профессор Т. П. Уайзман бұл монеталардың нағыз емес екенін мәлімдейді.
Exeter began as settlements on a dry ridge ending in a spur overlooking a navigable river teeming with fish, with fertile land nearby. Although there have been no major prehistoric finds, these advantages suggest the site was occupied early. Coins had been discovered from the Hellenistic kingdoms, suggesting the existence of a settlement trading with the Mediterranean as early as 250 BC. This is disputed however by Prof T P Wiseman who alleges the hoard was not genuine.
Орта ғасырлар
Епископ Ушер британдықтар тарихында Ұлыбританияның 28 қаласының бірі ретінде тізілген Кайр Пенса вель Койтты Иска деп атады, бірақ Форд оны Пенселвудқа сілтеме деп түсіндіріп, оның Линдинис (қазіргі Илчестер) болуы ықтимал деп ойлады. Британдықтар Исканы Caer Uisc деп те білген. Бірақ шамамен 410 жылы римдіктер Британиядан кеткеннен кейін, Эксетерде 300 жылға жуық уақыт бойы тұрғандығын көрсететін деректер өте аз. Тек бұрынғы форум орнында қиратылған ғимараттың (мүмкін, шіркеу) қалдықтары және 5, 6 және 7 ғасырларға жатқан бірнеше қабірлер табылды. Осыдан кейін, 680 жыл шамасында тарихи жазбалар қайта жанданады, сол кезде Әулие Боннифаций Эксетердегі монастырьда білім алғаны туралы құжат жазылған.
Bishop Ussher identified the Cair Pensa vel Coyt listed among the 28 cities of Britain by the History of the Britons as Isca, although Ford read it as a reference to Penselwood and thought it more likely to be Lindinis (modern Ilchester). Isca was also known to the British as Caer Uisc but, after the Roman withdrawal from Britain around 410, there is very little evidence of habitation in Exeter for almost 300 years except for the remains of a building (possibly a church) in the area of the demolished forum and a few nearby graves dated to the 5th, 6th, and 7th centuries. After this, the historical record picks up again around 680 with a document that reporting that St Boniface was educated at the abbey in Exeter.
Қалдықтар
Рим қабырғасының көп бөлігі ортағасырлық қала қабырғаларының төменгі қатарлары немесе ішкі бөлігі ретінде сақталған, оның 70 пайызы бүгінге дейін бар. Бұл қабырғалар негізінен 876 жылы викингтер шапқаннан кейін Ұлы Альфредтің бұйрығымен оның патшалығының батысын қорғау мақсатында салынған. Легионерлік монша кешені 1970 жылдары қазылып алынды, бірақ соборға тым жақын болғандықтан, қазбаны көпшілыққа көрсетуге болмады. Дегенмен, қазбадан табылған заттар қаланың Король Альберт ескерткіш мұражайында басқа жаңалықтармен бірге қойылған.
Much of the Roman wall survives as the lower courses or inner core of the medieval city walls, 70% of which still exist, largely built on the orders of Alfred the Great to protect the far west of his kingdom following the Viking occupation of 876. The legionary bath complex was excavated in the 1970s, but because of its proximity to the cathedral it was not practicable to retain the excavation for public view. Artifacts from the excavation, however, are displayed with other discoveries at the city's Royal Albert Memorial Museum.