Кіріспе

Британдық армия офицері, кәсіпкер, жер иегері және саясаткер Джон Маккартур (1767 – 11 сәуір 1834) – британдық армия офицері, кәсіпкер, жер иегері және саясаткер, Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясын құруда маңызды рөл атқарған тұлға. Ол сонымен қатар Австралия мерино жүн өнеркәсібінің негізін қалаушы болды және 1808 жылғы қаңтарда губернатор Уильям Блайға қарсы бүлік ұйымдастыруға белсенді түрде қатысты, бұл оқиға кейін "Ром бүлігі" деп аталды.

Ерте өмір

Джон Маккартур 1767 жылы Англияның Плимут қаласына жақын Сток-Дамерелде дүниеге келген. Оның туған күні нақты белгісіз, бірақ 3 қыркүйекте 1767 жылы крещениеден өткені тіркелген. Ол 1745 жылғы Якобит көтерілісінен кейін Шотландиядан Вест-Индияға қашқан Александр Маккартурдың екінші ұлы болды, содан кейін Плимутқа оралып, зығыр матасы және тауар сатушы болып жұмыс істеді. 1782 жылы Джон Маккартур Америка Тәуелсіздік соғысына қатысу үшін құрылған Британ армиясының Фиш корпусының прапорщигі болып тағайындалды. Соғыс полк теңізге шығуға дайын болмас бұрын аяқталып, 1783 жылы таратылды. Жартылай жалақымен Маккартур Девон графтығындағы Холсворти маңындағы фермада тұрып, "ауылдық шаруашылықпен" айналысуға қызығушылық танытып, заңгер болу мүмкіндігін ойлады. Оның орнына 1788 жылдың сәуірінде Маккартур Гибралтарда орналасқан 68-ші жаяу әскер полкінің прапорщигі болып қайтадан қызметке кірді. Сол жылы ол Холсворти маңындағы Бриджерулде Элизабет Виалемен үйленді.

Жаңа Оңтүстік Уэльс корпусы

1789 жылдың маусым айында Маккартур жаңадан құрылған Сиднейдегі сотталғандар лагерінде қызмет ету үшін құрылған Жаңа Оңтүстік Уэльс (NSW) корпусына лейтенант болып қабылданып, орналасты. Әйелінің айтуынша, ол жаңа колониядағы әскер полкіне қосылу арқылы "материалдық үлкен пайда көруді" үміттенеді. Сондай-ақ, ол тігінші ұлының беделін түсірмей, қаржылық және әлеуметтік қиындықтардан құтылуға талпынған деген пікір де бар.

Екінші флот, капитан Гилбертпен жекпе-жек

Джон мен Элизабет Маккартурлар, олардың шалыс ұлы Эдвардпен бірге, NSW корпусы мен 1006 айыптымен бірге «Нептун» кемесімен Сиднейге сапар жасауға шақырылды. Екінші флот құл саудасымен айналысқан бұрынғы саудагерлердің басқаруында болғандықтан, «Өлім флотилиясы» деп танылды, нәтижесінде сапар барысында айыптылардың 26 пайызы қаза тапты. «Нептун» Британ аралдарынан аттанбас бұрын, Маккартурдың болашақ мансабының көп бөлігін сипаттайтын «жанды мінезі» кеме командирі капитан Томас Гилбертпен қатысты қызу дауға себеп болды. Оның кабинасының кішкентай болуына байланысты туған мәселе Маккартурды Гилбертті үлкен алаяқ деп жариялауға итерді, екеуі де Плимут портында пистолетпен жекпе-жек өткізді, бірақ ешкім жарақат алмады. Маккартурдың кемедегі NSW корпусының офицері – Эван Непианның ағасы, ол Ішкі істер министрлігінің мемлекеттік хатшысы болды. Бұл саяси байланыс, Маккартурға тән болатын қадам ретінде, флоттың аттанбас бұрын капитан Гилбертті «Нептунның» капитаны қызметінен шеттетуге көмектесті. Капитан Гилбертті алып тастауға қарамастан, әйелі мен шалыс ұлына «Нептун» бортындағы тар және жағдайсыз жайлар одан әрі дау-дамай тудырды, Маккартур сапардың ортасында өзі мен отбасын флоттың басқа кемесіне ауыстыруды сәтті өтінді. Осы қойларды көбейтуді дамыту мақсатында Маккартур кейіннен «Рум корпусының» офицері Джозеф Фоводан Тунгаббиде үлкен жер учаскесін сатып алды. Осы нәтижелерге ынталанған Маккартур армиядағы лауазымынан бас тартып, Жаңа Оңтүстік Уэльсте 10 000 акр «бос жатқан жерді» алып, британдық колониялық жүннің ірі көлемде өндірілуі үшін мерино қойларын өсіруге рұқсат беру үшін үкіметке өтініш жасады. Маккартур сонымен қатар Австралиядағы алғашқы коммерциялық жүзім бағын құрды. 1817 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльске оралғанда ол жүзім қыздағыштарын импорттады және оларды Камден Паркте сәтті өсірді. Оның Камден Парк иелігі 1820-жылдардың соңына қарай 60 000 акр жерді құрады.

Австралиялық ауыл шаруашылығы компаниясы

1824 жылы Маккартур көп жылдар бойы ұсынып келген жоба іске асты: Австралия жүнін жаппай өндіру және экспорттау үшін уәкілеттік алған компания құрылды. Бұл – Австралия ауыл шаруашылығы компаниясы (ААК) болды. Корольдік жарғы компанияға 365 бастапқы акционердің 1,000,000 фунт стерлингтік біріктірілген капиталды салуына мүмкіндік берді, осы арқылы Порт Стивенстің солтүстігінде 1,000,000 акр жерді иеленуге құқық алды. Маккартур Лондон компаниясының алғашқы директорларының бірі болды, ал оның қызметін басқару үшін Жаңа Оңтүстік Уэльсте құрылған комитет оның ұлы, күйеу баласы және туған інісінен тұрды. Бірінші жылдың ішінде осы комитет мүшелері компания қаражатынан шамамен 12,000 фунт стерлинг ұрлады, ал кең ауқымды шаруашылықты малмен қамтамасыз ету үшін қолданылған қойлардың көп бөлігі Маккартурдан оған үлкен пайда әкеліп сатып алынды. AACo компаниясы Маккартурлар басқару кезеңінде банкротқа жақын болғанымен, кейіннен бүгінгі күнге дейін табысты компанияға айналды. Маккартур сондай-ақ Австралия банкінің (1826) негізін қалаушы инвесторы болды.

Саясатшы

1822 жылы Макартур Рум көтерілісіне қатысқандықтан судья болуға жол алмады. Бірақ 1825 жылы ол Жаңа Оңтүстік Уэльс Заң шығару кеңесіне тағайындалды және 1832 жылға дейін қызмет етті, содан кейін нашарлаған психикалық денсаулығына байланысты қызметтен алынды. Қызмет еткен кезеңінде Макартур өте консервативті позиция ұстады, ол басшысы болған эксклюзивті отарлық аристократиялық элитаны қорғады. Макартур сонымен қатар губернатор Ральф Дарлингтің еркін баспасөзді басуын қолдады және өзіне қарсы шыққан жоғары лауазымды тұлғаларға шабуыл жасау үшін өзінің ықпамын пайдаланды. Мысалы, ол бас судья Фрэнсис Форбстың сот ісінде Макартур көтеріліс ұйымдастырды деген айыптама бойынша сот шығындарын төлеуге бұйрық бергені үшін импичментке беруге тырысты.

Ақылынан адасу және өлім

1832 жылы губернатор Ричард Бурк Маккартурды ресми түрде ақыл-есі дұрыс емес деп жариялап, Камдендегі үйінде қамауға алды. Джон Маккартур 1834 жылдың 11 сәуірінде Камден Парк мүлігінде қайтыс болды және сол жерге жерленді. Маккартур – Элеонора Дарктың жартылай көркемдемелі австралиялық классикалық трилогиясы "Уақытсыз жердің" кейіпкері. 1980 жылғы телеверсиясында оны Робин Стюарт сомдады. Ол Наоми Новиктің "Жылан тілдері" атты фантастикалық романында да еске алынады. Сондай-ақ, А лигасының футбол командасы "Маккартур ФК" оның құрметіне аталған.

Отбасы

Джон мен Элизабет Макартур төрт ұл тәрбиеледі: Джон, Эдвард, Джеймс және Уильям, олардың соңғы екеуі Элизабет фермасында дүниеге келді; сондай-ақ үш қыз: Элизабет, Мэри (мал шаруашылығымен айналысатын Джеймс Боуманға үйленген) және Эммелин (кейіннен Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының премьер-министрі болған Генри Паркерге үйленген).

Сәулет мұрасы

Элизабет фермалық үйі – Австралиядағы ең көне фермалық үйлердің бірі, алайда бастапқы үйден қалғанның бәрі бір бөлме дейді. Хамблдон коттеджі 1824 жылы Джон Маккартур мен Генри Китчен жасаған, ерте колониалды грузин стилінде салынған. Үй мен коттедждің екеуі де бүгінгі күнге дейін сақталып келді. Камден Парк иелігінде екі маңызды тұрғын үйі бар, жоғары сапалы жайылымдық жерлерден тұрады: Камден Парк үйі және Белгенни коттеджі. Бастапқы Белгенни коттеджін Генри Китчен 1820 жылдары жобалап, салған. Коттедж Джон Маккартурдың Камден Парк үйі аяқталғанша тұрған жері болды. Ол 1835 жылы, Джон Маккартур қайтыс болғаннан кейін аяқталды. Джон Маккартурдың ұрпақтары әлі де Камден Парк үйінде тұрып жатыр.