Александр Берри: Австралия тарихындағы шотланд саяхатшысы және дәрігері
Alexander Berry
Александр Берри (1781-1873) – шотландиялық хирург, саяхатшы, Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы алғашқы еуропалық қоныстың негізін қалаушы. Coolangatta Estate.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралиялық саясаткер (1781–1873)
Australian politician (1781–1873)
Александр Берри (30 қараша 1781 – 17 қыркүйек 1873) – Шотландияда туған хирург, саудагер және зерттеуші. 1822 жылы оған 10 000 акр (40 км²) жер беріліп, Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстік жағалауында алғашқы еуропалық қонысын құру үшін 100 сотталған адам берілді. Бұл қоныс Кулангатта деп аталды және кейін Александр мен оның бауыры Дэвидтің құрметіне Берри қаласы болып дамыды.
Alexander Berry (30 November 1781 – 17 September 1873) was a Scottish born surgeon, merchant and explorer who was given in 1822 a land grant of 10,000 acres (40 km2) and 100 convicts to establish the first European settlement on the south coast of New South Wales, Australia. This settlement became known as the Coolangatta Estate and developed into what is now the town of Berry, named in honour of Alexander and his brother David.
Ерте өмір
Берри 1781 жылдың 30 қарашасында (Шотландияның ұлттық күні – Әндрей күні) Шотландиядағы Фиф окрусының Купар қаласы маңындағы Hilltarvit Mains фермасында, оның әкесі жалға алған жерде, қатты қар бораны кезінде дүниеге келді. Ол 6 желтоқсанда крещениеден өтті. Ол тоғыз баланы арасында еді. Ол Купар гимназиясында оқыды, онда суретші сэр Дэвид Уилкимен бірге білім алды. 1796 жылдан 1798 жылға дейін Сент-Эндрюс университетінде, ал 1798 жылдан 1801 жылға дейін Эдинбург университетінде медицинаны оқыды. Оның жастық шағында теңіз флотына қосылу ниеті болған, бірақ әкесі одан бас тартып, оның орнына Ост-Индия компаниясы үшін дәрігердің көмекшісі болды. Оның үшінші сапары 1806 жылы Жақсы Үміт мүйісіне болды. Келгеннен кейін, Жаңа Оңтүстік Уэльске азық-түлік қажет екенін естіді. Ол медицина студенті Фрэнсис Шортпен бірге колонияға азық-түлік жеткізу үшін «Эдинбург қаласы» атты кеме сатып алды. Суперкарго ретінде саяхат жасағанда, ол кемесіне зиян келтіретін дауылға тап болды, сондықтан ол Тасманиядағы Порт-Далримплде (қазіргі Лаунсестон қаласына жақын) тоқтады. Ол өнімдерінің жартысын сонда, ал қалғанын Хобартта сатты. Содан кейін ол Сиднейге жол тартты, онда 1808 жылдың 13 қаңтарында келді.
Berry was born to parents James Berry and Isabel Tod at Hilltarvit Mains farmhouse, near Cupar in Fife, Scotland where his father was a tenant, during a blinding snowstorm on the evening of 30 November 1781 (St Andrew's Day, the national day of Scotland). He was baptised on 6 December. He was one of nine siblings. He was educated at Cupar grammar school, where he was a contemporary of the artist Sir David Wilkie. He studied medicine at St Andrews University from 1796 until 1798 and the University of Edinburgh from 1798 to 1801. His youthful intentions were to join the navy, but he was dissuaded from doing so by his father, and he became a surgeon's mate for the East India Company instead. His third voyage was to the Cape of Good Hope in 1806. On arrival, he heard that New South Wales needed provisions. He purchased a ship, City of Edinburgh, with medical student Francis Shortt, to take provisions to the colony. While travelling as supercargo, he encountered storms which damaged his ship, so he stopped in Tasmania at Port Dalrymple, close to modern day Launceston. He sold half his provisions there and the remainder in Hobart. He then continued to Sydney, where he arrived on 13 January 1808
Сиднейден Кейпке қайтаруға жүктің болмауына байланысты, Берри үкіметтік жұмысты қабылдап, Норфолк аралынан Хобартқа қоныс аударушыларды эвакуациялауға кірісті. Оған уәделенген ағаш болмады, сондықтан ол Фиджиге сандал ағашын жүктеп алу үшін баруға шешім қабылдады. Сондай-ақ, ол Англиядан келген маориді түсіріп тастау үшін Жаңа Зеландияға да сапар жасады.
There was no cargo available to take from Sydney back to the Cape, so Berry accepted a government job to evacuate settlers from Norfolk Island to Hobart. The timber he was promised in payment was unavailable, so he decided to go to Fiji to load a cargo of sandalwood. He also visited New Zealand, to drop off a Māori who was returning from a visit to England.
Бойдтар қырғыны
1809 жылы кеме Жаңа Зеландиядағы Орал шығанағында жүк тиеп жатқанда, жергілікті маорилер Бойд кемесінің экипажы мен жолаушыларын қырғынға ұшыратқаны туралы хабар жетті. Эдинбург қаласы Берримен бірге Ухангароаға бағытталды, онда ол екі басшыны кепілге алып, төрт аман қалған адамды және кеме құжаттарын құтқарып алды. Ол губернатор Маккуарьеге жазған хатында "бастыларды Порт-Джексонға (яғни Сиднейге) жіберуге мүмкіндік болмағандықтан" оларды босатқанын жазды. Эдинбург журналына жазған хатында ол оларды өз халқы арасындағы дәрежесінен айырылу шартымен босатқанын, бірақ мұндай жағдайдың орын алуын күтпегенін айтты.
In 1809, while the vessel was loading cargo at the Bay of Islands, New Zealand, news came through of the massacre of the crew and passengers of the ship Boyd by local Māori. The City of Edinburgh, with Berry, set sail for Whangaroa, where he rescued four survivors and the ship's papers by holding two chiefs hostage. He wrote in a letter to Governor Macquarie that he released the chiefs because "there was no opportunity of sending the chiefs to Port Jackson" (i. e. Sydney). He wrote in the Edinburgh Magazine that he had released them on condition that they lose their rank with their people, although he never expected that to happen.
Эдинбург қаласының кеме апаты
Берри жүкпен Жаңа Зеландиядан шығысқа қарай Жақсы Үміт мүйісіне дейін жүзіп барды, бірақ сынған руль оны Вальпараисода жөндеу жұмыстарын жасауға мәжбүр етті, содан кейін Лимаға сапар шекті. Ұзақ өтпей, «Канада» кемесімен Вулстонкрафт оның ізінен келді. Олар Рокс ауданындағы Джордж көшесінде саудагерлер болып орналасты. Берри Англияға барып, сауда байланыстарын кеңейтуді жоспарлай бастады. Берридің болмаған уақытында Вулстонкрафт Сиднейдің Солтүстік жағалауында жер учаскесін алды. Берри «Royal George» кемесін жалдап, 1821 жылдың қараша айында Сиднейге «мол тауарлармен» және жаңа губернатор Томас Брисбенмен бірге оралды. Берри үлкен жер учаскесін іздеуге және оны алу үшін келіссөздер жүргізуге кірісті. 1822 жылдың қаңтар және ақпан айларында Берри Гамильтон Хьюм мен лейтенант Роберт Джонсонмен бірге «Снаппер» кемесімен Жаңа Оңтүстік Уэльс жағалауын зерттеу сапарына шықты. Сапар барысында ол Шоалхейвен аймағындағы жерлерді зерттеді. Гамильтон Хьюм және сотталған еңбекшілер тобы Шоалхейвен өзенін Кроукхейвен өзенімен байланыстыратын 209 метрлік каналды он екі күнде қазып шықты. Шоалхейвен айналасында көптеген қолмен қазылған басқа да каналдар бар, олардың да сотталғандар қазып салғаны айтылады. Бұл қарапайымдылығымен Киама маңындағы, солтүстікке қарай орналасқан жерлердегі әсерлі тас қабырғалармен зерттеседі. Губернатор Брисбен серіктестікке 100 сотталғанға (жердің әр мыңына 1 адамнан) жағдай жасау шартымен келісім берді. Берри Кулангатта иелігін құрды, ал Вулстонкрафт Сиднейде қалып, ондағы істерді басқарды. Кейіннен Берри әрқайсысынан екі қосымша жер учаскесін алды. Сатып алынған жерлермен бірге, 1840 жылдардың басында иеліктің көлемі өсті. Эдвард Вулстонкрафттың қарындасы Элизабет Вулстонкрафт Жаңа Оңтүстік Уэльске көшіп келіп, 1827 жылдың 21 қыркүйегінде Берриге үйленді. Оның серіктесі Эдвард Вулстонкрафт 1832 жылы қайтыс болды, содан кейін Берри Джордж көшесіндегі дүкендерін жапты және уақытының көп бөлігін Кулангатта иелігін басқаруға арнады. 1836 жылы оның үш бауыры (Дэвид, Джон және Уильям) және екі қарындасы (Джанет және Агнес) Кулангаттаға көшіп келді, бұл Александрға Сиднейде көбірек уақыт өткізуге мүмкіндік берді. Дэвид пен Джон иелікті бірлесіп басқарды, ал Джонның 1848 жылы қайтыс болғаннан кейін Дэвид жалғыз басқарды. Александр Берри Сент-Леонардс Англикан шіркеуіне зират үшін жер сыйлады. Бұл Сиднейдің Солтүстік жағалауындағы алғашқы зират – Сент-Томас зираты, Кроуз-Нест болуы керек еді. Crow's Nest House 1850 жылы салынды және Александр Берри өмірінің соңына дейін онда тұрды. Александр Берри қайтыс болған кезде 2000-нан астам кітаптан тұратын кітапханасы болды.
Berry sailed eastwards from New Zealand with his cargo to the Cape of Good Hope, however a broken rudder forced him to make repairs in Valparaiso, and then travel to Lima. He was shortly followed by Wollstonecraft aboard the Canada. They set up as merchants on George St, in The Rocks area. Berry began to plan a trip to England to expand their commercial connections there. Wollstonecraft obtained a land grant on Sydney's North Shore in Berry's absence. Berry chartered the Royal George and returned to Sydney in November 1821 with an "extensive assortment of merchandise" for sale at their George St store, as well as the new Governor, Thomas Brisbane, as a passenger on board. Berry began to seek out and negotiate for a larger land grant. In January and February 1822 Berry went with Hamilton Hume and Lieutenant Robert Johnson on a journey of exploration down the coast of New South Wales aboard the Snapper. During the journey he investigated the land in Shoalhaven area. Hamilton Hume and a party of convict labourers cut a 209 yard canal linking the Shoalhaven River to the Crookhaven River in twelve days. A number of other hand dug canals are dotted around the Shoalhaven, supposedly also dug by convicts. These contrast by their banality with the striking convict stone walls which dot the landscape around Kiama, further north. The partnership was granted there by Governor Brisbane on condition of providing for 100 convicts (1 per of the grand). Berry set up the Coolangatta Estate while Wollstonecraft stayed in Sydney to look after business there. Berry later secured two additional land grands of each. Together with purchases, the size of the estate grew to in the early 1840s. Elizabeth Wollstonecraft, the sister of Edward Wollstonecraft, migrated to New South Wales and was married to Berry on 21 September 1827. His partner, Edward Wollstonecraft, died in 1832, Berry then shut the George St stores, and spent most of his time running the Coolangatta Estate. Three of his brothers (David, John and William) and two sisters (Janet and Agnes) migrated to Coolangatta in 1836, allowing Alexander to spend more time in Sydney. David and John managed the estate jointly, and David alone following John's death in 1848. Alexander Berry thereupon donated the land for a cemetery to the Anglican Parish of St Leonards. It was to be St Thomas' Cemetery, Crows Nest, the first burial ground established on Sydney's North Shore. Crow's Nest House was completed in 1850 and Alexander Berry lived there until his death. Berry had a substantial library of more than 2,000 books by the time he died.
Фрэнсис Шортпен айтыс
Фрэнсис Шорт Берридің Ізгі Үміт мүйісіндегі Эдинбург қаласындағы серіктесі болды. Ол 1822 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльске келіп, Берримен серіктестік бұзылмағанын және Вулстонкрафтпен серіктестік жарамсыз екенін мәлімдеді. Ол Берридің Эдинбург қаласының жүгінен түскен пайда туралы оған есеп бермегенін айтты. Шорт Сиднейге келгенге дейін Ізгі Үміт мүйісінде банкрот деп жарияланған. Шорт 1828 жылы іс шешілмей тұрып қайтыс болды; оның некрологында өмірдің қажеттіліктері үшін ол достарына тәуелді болғаны көрсетілген.
Francis Shortt was Berry's partner in the City of Edinburgh at the Cape of Good Hope. He arrived in New South Wales in 1822 claiming that the partnership with Berry had not been dissolved, and that the partnership with Wollstonecraft was invalid. He claimed Berry had never made an account to him of the profits of the cargo of the City of Edinburgh. Shortt had been declared insolvent at the Cape of Good Hope before coming to Sydney. Shortt died in 1828 before the case was settled; his obituary stated that he had depended on friends for necessaries of life.
Саясат
Берри 1829 жылдан 1861 жылға дейін Заң шығару кеңесінің тағайындалған мүшесі болды. Ол консерватор болғандықтан, демократияны және жергілікті өзін-өзі басқаруды қолдамады.
Berry was an appointed member of the Legislative Council from 1829 to 1861. He was a conservative, opposing moves towards democracy, and local government.
Басқа қызығушылықтар
Берри 1821 жылы Философиялық қоғамның мүшесі болды және Австралия Философиялық қоғамында кеңесші қызметін атқарды. Ол аборигендер мен геология саласына қызығушылық танытып, "Жаңа Оңтүстік Уэльс жағалауының бір бөлігінің геологиясы туралы" деген мақала жариялады.
Berry was a member of the Philosophical Society in 1821 and a councillor on the Australian Philosophical Society. He was interested in Aborigines and geology, publishing a paper "On the Geology of Part of the Coast of New South Wales".
Естелік
Берридің естеліктері 1912 жылы «Еске алулар» деп жарияланды. Мүліктің мұрагерлік құны 400 000 фунт стерлинг болды, ол оның інісі Дэвидке, одан 14 жас кішіге өтті. Чарльз Николсон 1889 жылы The Times газетіне жазған хатында Берри мүлкінің көп бөлігін Сент-Эндрюс университетіне сыйлау туралы өсиет дайындағанын, бірақ оған қол қоюға белгіленген уақыттан бірнеше сағат бұрын қайтыс болғанын жазды. Дэвид 1889 жылы үйленбеген күйінде қайтыс болды, мүлігінің құны қазір 1 252 975 фунт стерлингке жетті және өсиетімен Александрдың қалауын орындап, Шотландиядағы Сент-Эндрюс университетіне 100 000 фунт сыйлады. Александр Берри мен оның інісі Дэвид Австралияның ең алғашқы миллионерлерінің бірі және Жаңа Оңтүстік Уэльсте сүт өнеркәсібін құрған адамдар еді. Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстік жағалауындағы Берри қаласы олардың өлімінен кейін ағайындылардың құрметіне аталды. Берри аралы, қазіргі Уолстонкрафт маңында орналасқан және бастапқыда Уолстонкрафт иелігінің бір бөлігі болған, Александр Берридің есімімен аталды. Солтүстік Сиднейдегі Берри көшесі және Кроус-Несттегі Александр көшесі де оның құрметіне аталған. Берри каналы, Александр Берридің басшылығымен Кулангатта иелігінде Шоалхейвен және Крухавен өзендерін байланыстыру үшін салынған шағын канал, қазір Шоалхейвен өзенінің негізгі сағасын құрайды. Шоалхейвен басындағы Шоалхейвен өзенінің бұрынғы кіреберісі көбінесе мұхиттан жабық, тек су тасқыны кезінде ғана ашылады.
Berry's memoirs were published in 1912, entitled 'Reminiscences'. The probate value of the estate was £400,000 sterling which passed to his brother David, 14 years his junior. Charles Nicholson wrote in a letter to The Times in 1889 that Berry had prepared a will to bequeath the greater part of his estate to the University of St Andrews, but died a few hours before the time appointed to sign it. David died unmarried in 1889 with the estate now worth £1,252,975 sterling and in his will fulfilled Alexander's desire by making a bequest to the University of St. Andrews in Scotland of £100,000. Alexander Berry and his brother David were possibly one of Australia's earliest millionaire, and founder of the dairy industry in New South Wales. The New South Wales South Coast town of Berry was named after the brothers after their death. Berry Island, near the present day suburb of Wollstonecraft, and originally part of the Wollstonecraft estate was named after Alexander Berry. Berry Street in North Sydney and Alexander Street in Crows Nest are both named after him. Berry's Canal, the small canal that was constructed under direction of Alexander Berry at the Coolangatta Estate to link the Shoalhaven River and the Crookhaven River now forms the main Shoalhaven River estuary, with the former entrance to the Shoalhaven River at Shoalhaven Heads usually closed to the ocean, except during floods.