Кіріспе

Британдық отарлық әкім (1738–1814)

Артур Филип (11 қазан 1738 – 31 тамыз 1814) – Британ Корольдік теңіз флоты офицері, Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясының тұңғыш губернаторы. Филипп 1751 жылдың маусымынан 1753 жылдың желтоқсанына дейін Гринвич аурухана мектебінде білім алды. Содан кейін ол «Fortune» кит аулау кемесінде шәкірт болып жұмыс істеді. Францияға қарсы Жеті жылдық соғыс басталғанда Филипп Майкл Эвериттің кемесінде капитанның көмекшісі ретінде Корольдік теңіз флотына қабылданып, Эверитпен бірге қызмет етті. 1761 жылдың 7 маусымында лейтенант дәрежесіне көтерілді, ал 1763 жылдың 25 сәуірінде соғыс аяқталғаннан кейін жалақысының жартысына қысқартылды. 1774 жылы Португалия теңіз флотына жіберілді, онда Испанияға қарсы соғыста қызмет етті. 1778 жылы Корольдік теңіз флотына қайта оралды. 1782 жылы, командалық құрамда, Оңтүстік Америкадағы испан колонияларын басып алуға тиіс болды, бірақ мақсатына жетпей тұрып, келісімге келді. 1784 жылы Филиппті Ішкі істер министрлігінің хатшысы Эван Непиан Еуропадағы француз қорғанысын зерттеуге тартты. 1786 жылы лорд Сидней Филиппті Бірінші флоттың қолбасшысы етіп тағайындады. Бұл 11 кемеден тұратын флоттың экипажы Ботани шығанағында (Жаңа Оңтүстік Уэльс) жазалау ортасы мен қоныс салу орнын құруға міндетті болды. Ботани шығанағына келген Филипп бұл жердің жарамсыз екенін анықтады және қоныс салуға қолайлы жағдайға ие жерді іздеді, оны Порт-Джексоннан тапты – бүгінгі Аустралияның Сидней қаласының орны. Филипп – алысқа көре білетін губернатор еді, ол Жаңа Оңтүстік Уэльске азаматтық басқару және сотталғандарды босату жүйесінің қажеттігін тез түсінді. Алайда, Бірінші флоттың саяхатына білікті маманды тарту жоспары қабылданбады. Осының салдарынан ол еңбек, тәртіп және жабдықтау мәселелерімен күресті. Филипп колониядағы жергілікті халықпен достық қарым-қатынас орнатуды қалады, өйткені оның сенуіне сәйкес, колониядағы әркім британдық азамат болып есептеліп, заңмен қорғалады, демек, жергілікті халықтың да Филипптің басқаруындағы барлық адамдармен бірдей құқықтары болуы керек еді. Бірақ екі топтың арасындағы мәдени айырмашылықтар қақтығысқа әкелді. Екінші және үшінші флоттармен келген көптеген сотталғандар жергілікті ресурстарға қосымша қысым жасады. 1792 жылдың желтоқсанында Филипп елге оралған кезде колония қалыптасып, жерлер беріліп, жүйелі шаруашылық және сумен жабдықтау орнатылған еді. 1792 жылдың 11 желтоқсанында Филипп колонияны қалдырып, бүйрек тастарына ем алу үшін Ұлыбританияға қайтты. Ол Австралияға қайтуды жоспарлаған, бірақ медициналық кеңесшілер губернаторлық лауазымынан кеткені жөн деп ұсынды. Оның денсаулығы жақсарды және 1796 жылы теңіз флотына қайта оралып, үй суларында бірнеше командаларға басшылық етті, содан кейін «Hampshire» теңіз фенцибелдерінің қолбасшысы болып тағайындалды. 1805 жылы теңіз қызметінен зейнетке шықты. Өмірінің соңғы жылдарын Сомерсеттегі Бат қаласында өткізіп, 1814 жылдың 31 тамызында қайтыс болды. Жаңа Оңтүстік Уэльстің тұңғыш губернаторы ретінде Австралиядағы бірқатар жерлер оның құрметіне аталды, соның ішінде Порт-Филип, Филипп аралы, Сиднейдің орталық бизнес ауданындағы Филипп көшесі, Канберрадағы Филипп маңындағы қалашық және Сиднейдегі губернатор Филипп мұнарасы, сондай-ақ көптеген көшелер, саябақтар мен мектептер.

Ерте өмір

Артур Филип 1738 жылғы 11 қазанда Лондонның Бред-стрит қаласындағы Әулиелердің барлық қасиеттері шіркеуінің ауданында дүниеге келді. Ол Франкфурттан көшіп келген Якоб Филиптің ұлы болды, ол әртүрлі деректер бойынша тіл оқытушысы, сауда кемесінің иесі, сауда капитаны немесе қарапайым теңізші болған. Оның анасы, Элизабет Брич, Джон Герберт есімді қарапайым теңізшінің жесірі болды, ол 1732 жылғы 13 тамызда Ямайкада аурудан қайтыс болды. Артур Филип туған кезде оның отбасы Лондон қаласындағы Чипсайд маңында жалға тұрып, қарапайым өмір сүрді. Филиптің ерте балалық шағы туралы ешқандай мәлімет сақталмаған. Оның әкесі Якоб 1739 жылы қайтыс болды, содан кейін Филиптер отбасының табысы азайды. Артур 9 жасында британдық әскери кемесімен теңізге шықты. 1751 жылғы 22 маусымда ол Гринвич аурухана мектебіне қабылданып, мұнда кедей теңізшілердің ұлдарына арналған қайырымдылық мектебінде білім алды. Мектеп бағдарламасына сәйкес, оның білімі сауаттылыққа, арифметикаға және навигациялық дағдыларға, соның ішінде картографияға бағытталды. Оның мектеп директоры, пастор Фрэнсис Суинден, Филиптің мінезі "тартымды емес, ақылға қонымды, кез келген ісінде ең шағын нәрсеге дейін іскер" екенін атап өтті. Филип Гринвич аурухана мектебінде екі жарым жыл оқыды, бұл студенттердің орташа бір жылдық оқу мерзімінен ұзақ. 1753 жылдың соңында оған саудагер Уильям Ридхед басқаратын 210 тонналық кит аулау кемесі "Фортунада" жеті жылдық шәкірттік келісімшарты берілді. Филип 1 желтоқсанда Гринвич аурухана мектебін тастап, келесі бірнеше айды "Фортуна" кемесінде 1754 жылғы кит аулау маусымының басталуын күтіп өткізді. Заманауи суреттерде Филип орташа бойдан төмен, зәйтүн түсті терілі және қара көзді болып бейнеленген. Роберт Хьюздің сөзінше, оның ұзын мұрны мен айқын төменгі ерні "тегіс, алмұрт тәрізді" басына басымдық берген.

Киттер мен сауда экспедициялары

1754 жылдың сәуірінде «Фортуна» кемесі Баренц теңізіндегі Шпицбергенге жақын кит аулауға шықты. Филипп шәкірт ретінде кит денелерінен май сығып алып, оны бөшкелерге салумен айналысты. Тамақ өте аз болғандықтан, «Фортуна» кемесінің 30 экипаж мүшесі құс жұмыртқаларымен, скорбут шөбімен және мүмкіндігі болғанда бұғы етімен қосымша тамақтанды. Кеме 1754 жылдың 20 шілдесінде Англияға қайтып келді. Кит аулаушы экипажға жалақы төленіп, олар Жерорта теңізіне қысқы сапарға аттанған он екі теңізшімен ауыстырылды. Филипп кемеде қалды, ал «Фортуна» тұз бен жүзімді Барселона мен Ливорноға апарып, Роттердам арқылы астық пен цитрус жемістерін әкеліп сауда сапарын жалғастырды. Кеме 1755 жылдың сәуірінде Англияға оралып, дереу сол жылғы кит аулау үшін Свалбардқа бет бұрды. Филипп әлі де экипаж мүшесі болды, бірақ 27 шілдеде кеме Англияға оралғанда шәкірттігін тастап кетті.

Корольдік флот және Жеті жылдық соғыс

1755 жылы 16 қазанда Филипп Корольдік флотқа 68 зеңбірекке ие кеменің капитанының қызметшісі болып қабылдады, оның командасын анасының туысы капитан Майкл Эверитт басқарды. Бэкингем экипажының мүшесі ретінде Филипп 1756 жылдың сәуір айына дейін отандық суларда қызмет етті, содан кейін адмирал Джон Бингтің Жерорта теңізі флотына қосылды. Букингем 1756 жылғы 20 мамырдағы Менорка шайқасында контр-адмирал Темпл Уэсттің флагманы болды. Филипп 1757 жылғы 1 тамызда Эвериттпен бірге 90 зеңбірекке ие кемеге ауысты, ол 1758 жылғы 5-12 маусымда Сент-Малоға жасалған шабуылға қатысты. Филипп, тағы да капитан Эвериттпен бірге, 1758 жылғы 28 желтоқсанда 64 зеңбірекке ие кемеге көшті, ол Гавана қоршауында қызмет ету үшін Батыс Үндістанға барды. 1761 жылғы 7 маусымда Филипп өзінің белсенді қызметі үшін лейтенант шеніне ие болды. 1763 жылғы 25 сәуірде бейбітшілік орнағаннан кейін ол жартылай жалақымен отставкаға шықты.

Отставкаға шығу және Португалия әскери-теңіз флоты

1763 жылдың шілдесінде Филипп өзінен 16 жас үлкен жесір Маргарет Шарлотта Денисонға үйленді, оны Шарлотт деп білді, және Гэмпширдің Линдхерст қаласындағы Глассхайске көшіп, онда ферма құрды. Неке бақытсыз болды, және 1769 жылы Филипп қайтадан теңізге оралғанда олар ажырасып кетті. Келесі жылы ол жаңа салынған 74 зеңбірекке ие жеңіл крейсерлік кемеге екінші лейтенант болып тағайындалды. 1774 жылы Филипп португал теңіз күштеріне капитан болып ауыстырылды, Испанияға қарсы соғыста қызмет етті. Португал теңіз күштерінде қызмет еткен кезде Филипп 26 зеңбірекке ие "Носса Сеньора до Пилар" фрегатын басқарды. Осы кемемен ол Рио-де-Жанейродан Рио-де-ла-Платаға (Бюэнос-Айреске қарсы) Колония-ду-Сакраментоға әскерлерді жеткізіп, ондағы гарнизонды күшейте түсті. Сондай-ақ кемеде Колонияда жұмыс істеуге жіберілген сотталғандар да болды. Сапар барысында болған дауыл кезінде сотталғандар кемені басқаруға көмектесті, ал Колонияға жеткен соң Филипп олардың кемені сақтап қалғаны үшін жазаларын жеңілдетуді ұсынды. Бұл ұсыныстың бұрмаланған нұсқасы 1786 жылы, Филипп Сиднейге экспедицияны жетектеуге тағайындалғанда, ағылшын баспасөзіне жетті. Филипп 1777 жылдың 19 сәуірінде Санта-Катарина жанында испандық "Сан-Агустин" кемесін басып алуда маңызды рөл атқарды. Португал теңіз күштері оны Филипптің басшылығымен "Санто Агостиньо" деп қайта атады. Оқиға туралы ағылшын баспасөзінде былай делінген: Мадрид, 28 тамыз. Лиссабоннан келген хаттар Рио-де-Жанейродан келесі хабарды жеткізеді: "Сен-Августин", 70 зеңбірекке ие, М. Каса-Тилли эскадрильясынан айырылып, екі португал кемесінің шабуылына ұшырады, оларға қарсы бір күн мен бір түн бойы қарсы тұрды, бірақ келесі күні португал флотымен қоршалып, капитуляциялауға мәжбүр болды.

Корольдік флотқа қайтадан тағайындалды

1778 жылы Ұлыбритания тағы да соғысқа қатысқанда, Филипп Корольдік теңіз флотына қайта шақырылды және 9 қазанда 74 зеңбірекке ие флоттың аға лейтенанты болып тағайындалды. 1779 жылдың 2 қыркүйегінде командир болып жоғарылатылып, 8 зеңбірекке ие HMS Basilisk кемесіне командалық берілді. Испания соғысқа қосылғаннан кейін, Филипп Адмиралтействоның бірінші лорды, Сэндвич графымен бірнеше жеке кездесулер өткізіп, Оңтүстік Америка жағалауларының карталарын және білімін бөлісті. Филипп 1781 жылдың 30 қарашасында пост-капитан болып тағайындалды және 20 зеңбірекке ие Ariadne кемесіне командалық берілді. Ariadne Ганновер әскерлерінің жасағын тасымалдайтын көлік кемесін сүйемелдеу үшін Эльбаға жіберілді. 1782 жылдың наурыз айында Филипп Ганновер әскерлерімен бірге Англияға оралды. Келесі айларда Ariadne жаңа лейтенант, Филип Гидли Кингті алды, оны Филипп өз қанатына алды. Ariadne арнада патрульдеуге қолданылды, 30 маусымда француз фрегаты Le Robecq-ты қолға түсірді. 1782 жылдың 27 наурызында үкімет ауысқанда Сэндвич Адмиралтействодан зейнетке шықты, Лорд Жерменнің орнына Шельберн графы Ішкі және Америка істері жөніндегі мемлекеттік хатшы болып тағайындалды. 1782 жылдың 10 шілдесіне дейін үкімет тағы ауысып, Томас Тауншенд оны алмастырып, испан Америкасына қарсы экспедицияны ұйымдастыру жауапкершілігін алды. Сэндвич пен Жермен сияқты ол да жоспарлау кеңесі үшін Филиппке жүгінді. Жоспар бойынша үш жетекші кеме мен фрегат Буэнос-Айрес пен Монтевидеоға шабуыл жасап, содан кейін Чили, Перу және Мексика жағалауларына шабуылдап, соңында Тынық мұхиты арқылы Манилаға шабуыл үшін Британдық теңіз флотының Шығыс Үндістан эскадрильясына қосылуы керек еді. 1782 жылдың 27 желтоқсанында Филипп 64 зеңбірекке ие кеменің басқаруын өз қолына алды. 70 зеңбірекке ие кеме, 74 зеңбірекке ие кеме, Europa және 32 зеңбірекке ие фрегаттан құралған экспедиция 1783 жылдың 16 қаңтарында коммодор Роберт Кингсмиллдің басшылығымен теңізге шықты. Кемелердің теңізге шығуынан кейін көп ұзамай Ұлыбритания мен Испания арасында келісімге қол қойылды. Филипп бұл туралы сәуір айында Рио-де-Жанейрода дауылдан зардап шеккен кезде білді. Филипп 1783 жылдың 25 сәуірінде Рио-де-Жанейродан Тауншендке хат жазып, Америка соғысының аяқталуының Оңтүстік Америкада теңіз даңқына қол жеткізу мүмкіндігінен айырғанына өкініш білдірді.

Еуропадағы геодезиялық зерттеулер

1784 жылғы сәуірде Англияға оралғаннан кейін Филипп Тауншендпен, енді лорд Сиднеймен, және Ішкі істер министрлігінің хатшысы Эван Непианмен тығыз байланыста болды. 1784 жылдың қазан айынан 1786 жылдың қыркүйегіне дейін Бурбон елдері, Франция және Испанияға қатысты құпия қызметті басқарған Непиан оны Тулон және басқа порттардағы француз теңіз арсеналдарын бақылау үшін жұмысқа алды. Голландиядағы Батавия революциясы салдарынан Британияның осы елдермен соғысқа қатысуы мүмкін деген қауіп болды.

Колониялық қызмет

Лорд Сэндвич, Корольдік қоғамның президенті сэр Джозеф Бэнкспен бірге, 1770 жылы лейтенант Джеймс Кукпен бірге саяхат жасаған ғалым, Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Ботани шығанағында британдық колония құруды қолдады. 1783 жылдың шілдесінде Банкс америкалық лоялист Джеймс Матрадан көмек ұсынысын қабылдады. Банкс басшылығымен Матра «Жаңа Оңтүстік Уэльсте қоныс салу туралы ұсыныс» (1783 жылдың 24 тамызы) құрастырды, онда американдық лоялистер, қытайлықтар және Оңтүстік теңіз аралдарының тұрғындарынан (бірақ сотталғандар емес) құралған колонияның толыққанды негіздемелері келтірілді. Томас Тауншенд, лорд Сидней, Ішкі істер министрлігінің мемлекеттік хатшысы және жауапты министр ретінде, Австралияда аталған колонияны құруға шешім қабылдады. Бұл шешім екі себепке байланысты болды: Американдық революциядан кейін қылмыскерлерді Солтүстік Америкаға жіберу мүмкіндігінің жойылуы және француз экспансиясына қарсы тұру үшін Тынық мұхитында базаның қажеттілігі. 1786 жылдың қыркүйегінде Филипп флоттың коммодоры болып тағайындалды, ол кейіннен Бірінші флот деп аталды. Оның міндеті – Ботани шығанағында колония құру үшін сотталғандар мен сарбаздарды тасымалдау еді. Сол жерге жеткен соң, Филип жаңа колонияның генерал-капитаны және бас губернаторы болып тағайындалды. Сэр Джон Колл мен Сэр Джордж Янгтың ұсынысы бойынша, Норфолк аралында, сол аралдың жергілікті зығыры (харакеке) мен теңіз құрылысына пайдалануға болатын ағаштарын пайдалану мақсатында қосалқы колония құрылуы тиіс еді.

Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясына саяхат

1786 жылғы 25 қазанда Дептфорд догында орналасқан 20 зеңбірекке ие кеме Филипптің басқаруына берілді. Сонымен қатар, лейтенант Генри Лидбирд Болл басқаратын қарулы тендер экспедицияға қосылу үшін тағайындалды. 15 желтоқсанда капитан Джон Хантер Сириус кемесіне екінші капитан болып тағайындалды, ол Филипп болмағанда басқару міндетін атқаратын еді. Филипп сегіз айлық теңіз сапарына шығып, колония құру үшін флотты жинау қиындықтарына тап болды. Жаңа колонияға қажеттінің бәрі алынып әкелінді, себебі Филипп келгенде не тапсақ екенін білмейтін. Экспедицияны жабдықтауға жеткілікті қаражат болмады. Оның ауыл шаруашылығы, құрылыс және қолөнерде тәжірибесі бар адамдарды қосу туралы ұсынысын Ішкі істер министрлігі қабылдамады. 772 сотталғанның көпшілігі Лондонның кедей аудандарынан келген ұсақ ұрылар еді. Филипппен бірге теңізшілер және колонияны басқаруға тағайындалған бірнеше офицерлер де болды. 11 кемеден тұратын флот және Филипп басқаруындағы 1500-ге жуық адам 1787 жылғы 13 мамырда Портсмуттен (Англия) аттанды. 1787 жылғы 3 маусымда флот Тенерифедегі Санта-Крузға тоқтады. 10 маусымда олар қолайлы пассат желдері мен мұхит ағыстарын пайдаланып Атлантиканы кесіп, Рио-де-Жанейроға бет алды. Флот 5 тамызда Рио-де-Жанейроға жетіп, бір ай бойы жабдықтану үшін тоқтап тұрды. Флот 4 қыркүйекте Рио-де-Жанейродан шығып, батыс желдеріне қарсы Оңтүстік Африкадағы Стол шығанағына жетті, ол жерге 13 қазанда келді; бұл Ботани шығанағына дейінгі соңғы тоқтау орны болды. 25 қарашада Филипп "Сириус" кемесінен "Жаңару" кемесіне ауысты және флотың жылдам кемелерімен бірге қалған флоттың келуіне дайындалу үшін алға жылдамдады. Алайда, Фрост айтқандай, бұл "жедел эскадрилья" Ботани шығанағына қалған флоттан бірнеше сағат бұрын жетті, сондықтан дайындық жұмыстарын жүргізу мүмкін болмады. "Жаңару" кемесі 1788 жылғы 18 қаңтарда Ботани шығанағына жетті; алдыңғы топтағы үш жылдам кеме 19 қаңтарда келді, ал "Сириус" сияқты баяу кемелер 20 қаңтарда келді. Филипп көп ұзамай 1770 жылы Джеймс Кукпен бірге болған сэр Джозеф Бэнкстің ұсынған жерінің қолайсыз екенін түсінді, себебі топырағы нашар, қауіпсіз бекірегі жоқ және сенімді су көзі де болмады. Кук – саяхатшы, ал Бэнкстің ғылыми қызығушылығы болған, ал Филипптің бұл жерді бағалауы Тирреллдің айтуынша, "мыңнан астам сотталғандардың күзетшісі" ретіндегі оның көзқарасынан туындады. Бірқатар зерттеулерден кейін Филипп Порт-Джексонға баруды шешті және 26 қаңтарда теңізшілер мен сотталғандар лорд Сиднейдің есімімен аталатын шығанаққа түсті. Бұл күн кейіннен Австралияның ұлттық күніне айналды – Австралия күні. Губернатор Филипп 1788 жылғы 7 ақпанда Сиднейде колонияны ресми түрде жариялады. Сидней шығанағы тұщы сумен қамтамасыз етіп, қауіпсіз бекірегін ұсынды, оны Филипп мына сөздермен сипаттады: "Әлемдегі ең керемет бекірегі, мұнда мың кеме ең қауіпсіздікте жүзе алады".

Елдестіруді құру

26 қаңтарда Юнион Джек көтерілді және жердің иелігі король Георг III атынан ресми түрде қабылданды. Келесі күні «Сириус» кемесінен теңізшілер, теңіз әскерлерінің тобы және бірнеше ер адам сотталғандар жаялап, ағаш кесуге және шатырлар құру үшін жерді дайындауға түсірілді. Қалған ірі топ ер адамдардан тұратын сотталғандар келесі күндері көліктерден түсірілді. Филипптің өзі лагерьтің орналасуын ұйымдастырды. Губернатор ретінде оның шатыры және оның қызметкерлерінің шатырлары Танк Стримнің шығыс жағына, ал еркек сотталғандар мен теңіз әскерлерінің шатырлары батыс жағына орналастырылды. Осы кезеңде қоныстың азық-түлік қоймаларын салуға басымдық берілді. 29 қаңтарда губернатордың жылжымалы үйі орнатылды, ал келесі күні мал түсірілді. Әйел сотталғандар 6 ақпанда жағаға түсті; әйелдерге арналған жалпы лагерь губернатордың үйінің солтүстігінде орналасты, және капеллан Ричард Джонсон мен судья-адвокаттың үйлері, сондай-ақ теңіз капитаны Дэвид Коллинздің үйлері арқылы еркек сотталғандардан бөлінді. 1788 жылдың 7 ақпанында Филипп пен оның үкіметі ресми түрде қызметке тағайындалды. 1788 жылдың 15 ақпанында Филипп лейтенант Филипп Гидли Кингті 23 адамнан тұратын топпен, оның ішінде 15 сотталған адаммен бірге Норфолк аралында колония құруға жіберді, бұл аралдың француздарға өту қаупіне жауап ретінде, сондай-ақ материктегі колония үшін баламалы азық-түлік көзін құру мақсатында жасалды.

Жаңа Оңтүстік Уэльстің губернаторы

Филипп колонияның губернаторы болып тағайындалғанда экспедицияны жоспарлай бастады. Ол жіберілетін сотталғандарды оқытуды сұрады; тек он екі ағаш шебері мен ауыл шаруашылығы білетін бірнеше адам жіберілді. Техникалық және құрылыс дағдылары бар теңізшілер дереу жұмысқа алынды. Колонияның шалқаруы Филиптің Лондондағы жоғары лауазымды тұлғаларынан жауап алуына шамамен екі жыл уақыт кетті. Филипп заң соттары бар азаматтық басқаруды құрды, ол қоныста тұратын барлық адамдарға қолданылды. Екі сотталған, Генри мен Сюзанна Кэйбл, «Александр» кемесінің капитаны Дункан Синклерді сапар барысында олардың мүлкін ұрлағаны үшін сотқа беруге тырысты. Синклер, олар сотталғандықтан заңнан қорғаныш ала алмайтынына сеніп, Британиядағыдай, оны сотқа беруге болмайтынын мақтан етті. Бірақ сот талапкерлердің пайдасына шешім шығарды және капитанға Кэйблдердің мүлкін ұрлағаны үшін өтемақы төлеуді бұйырды. Филипп жоспарланған жаңа колонияға қатысты жоспарларын егжей-тегжейлі жазып алды. Бір абзацта ол былай деп жазды: «Бұл елдің [Англияның] заңдары, әрине, [Жаңа] Оңтүстік Уэльске енгізілетін болады, және мен оның әскерлері елді иеленген сәттен бастап күшке енуін қалайтын бір заң бар: еркін жерде құлдық болмайды, демек, құлдар да болмайды». Дегенмен Филипп қатаң тәртіпке сенді; ол көптеген өлім жазаларын жеңілдеткенімен, жазалау және асылу жиі кездесетін жағдайлар еді. Қоныстағы азық-түлік сотталғандарға, офицерлерге және теңізшілерге тең бөлінді, ал әйелдерге еркектердің апталық рационынан екі үшін бір бөлігі берілді. Ақпан айының соңында алты адам азық-түлік ұрлағаны үшін қылмыстық сотқа жеткізілді. Олар өлім жазасына кесілді; олардың жетекшісі Томас Барретт сол күні асылып өлтірілді. Филипп қалғандарына кешірім берді. Олар портодағы аралға жер аударылып, тек нан мен су берілді. Губернатор сонымен қатар қоныстың ландшафты туралы білімін кеңейтті. «Сириус» кемесінен келген екі офицер, капитан Джон Хантер мен лейтенант Уильям Брэдли, Сидней шығанағындағы порты туралы жан-жақты зерттеу жүргізді. Кейін Филипп олармен бірге Брокен шығанағын зерттеуге экспедицияға қатысты. Келесі айларда флоттың кемелері кетіп, «Сириус» және «Жабдықтар» губернатордың басқаруымен колонияда қалды. Олар жағалау сызығы мен су жолдарын зерттеу және картаға түсіру үшін пайдаланылды. Скорбут пайда болды, сондықтан «Сириус» 1788 жылдың қазан айында Хантердің басқаруымен Порт-Джексоннан Кейптаунға жөнелтілді. Олар азық-түлік алып келді. Олар сәуір айында Сидней шығанағына оралды, ашаршылықтың алдындағы колонияны құтқарып қалды. Тәжірибелі шаруа ретінде Филипптің тағайындалған қызметшісі Генри Эдвард Додд Ферма Коувтағы фермалық басқарушы болып жұмыс істеді, онда ол алғашқы егінді сәтті өсірді, кейін топырағы жақсырақ Роуз Хиллге көшті. 1791 жылы Дод қайтыс болғаннан кейін, бұл лауазымға сотталған Джеймс Руз тағайындалды. Руз шаруашылықта сәттілікке жеткенде, ол колонияның алғашқы жер грантын алды. 1790 жылдың маусым айында Екінші флотпен бірге тағы да көптеген сотталғандар келді, бірақ , көбірек азық-түлік тасымалдай отырып, мұздыққа соқтығысып, колонияны қайтадан азық-түлік тапшылығына түсірді. «Сириус» 1790 жылдың 19 наурызында Норфолк аралына адамдар мен азық-түлік түсіруге тырысқанда апатқа ұшырағаннан кейін отарлық басқаруда қалған жалғыз кеме Батавияға азық-түлік алуға жіберілді. 1792 жылдың соңында денсаулығы нашарлаған Филипп губернаторлықтан Фрэнсис Гроуз майорына, губернатордың орынбасары және Жаңа Оңтүстік Уэльс корпусының қолбасшысына өкілеттік берді. 1792 жылдың 11 желтоқсанында Филип Атлантикалық мұхитымен Ұлыбританияға кетті, ол үшінші флоттың сотталғандарын алып келді. Филипп денсаулығы жақсарғаннан кейін Порт-Джексонға қайта оралу ниетін орындай алмады, себебі медициналық кеңес оны 1793 жылдың 23 шілдесінде ресми түрде отставкаға кетуге мәжбүр етті.

Колониядағы әскерилер

Елді мекендегі тәртіп пен үйлесімге басты бөгет – жақсы мінез-құлық танытқандықтан күзетілген сотталғандар емес, Жаңа Оңтүстік Уэльс теңіз корпусы офицерлерінің көзқарасы болды. Бас қолбасшы ретінде Филипп теңіз және теңіз жаяу әскерлеріне де басшылық етті; оның теңіз офицерлері оның бұйрықтарын сәндік орындады, бірақ теңіз жаяу әскері офицерлерінен күтілген ынтымақтастық олардың дәстүріне қайшы келді. Майор Роберт Росс және оның офицерлері (Дэвид Коллинз, Уоткин Тенч және Уильям Доуес сияқты бірнешеуін қоспағанда) күзет қызметінен басқа ештеңе жасаудан бас тартты, олар түрмешілер, қадағалаушылар немесе полиция емес екендерін мәлімдеді. 160 сарбаз, 52 офицер және сержанттан тұратын төрт рота теңіз жаяу әскері бірінші флотпен бірге Ботани шығанағына жетті. Бұған қоса, "Сириус" және "Саплай" кемелерінде 34 офицер мен сарбаз қызмет етті, соның нәтижесінде Англиядан 246 адам кетті. Росс өзінің әріптестерін Филипппен туындаған жанжалдарда қолдады, оның өзі де қақтығыстарға қатысты және губернатордың әрекеттеріне метрополияға шағымданды. Филипп, көбірек сабырлы және төзімді мінезді болғандықтан, азаматтық және әскери билік арасындағы үйкелістің алдын алуға, қоғамның мүддесі үшін тырысты. Ол Росспен келісуге тырысты, бірақ бұл көп нәтиже бермеді. Соңында ол Россқа 1790 жылдың 5 наурызында Норфолк аралына барып, ондағы комендантты алмастыруды бұйырды. Екінші және үшінші флоттармен келген күзетшілерден бастап, бірақ ресми түрде 1791 жылдың 22 қыркүйегінде Жаңа Оңтүстік Уэльс теңіз жаяу әскері жаңадан құрылған британ армиясының жаяу полкі – Жаңа Оңтүстік Уэльс корпусымен алмастырылды. 1791 жылдың 18 желтоқсанында "Горгон" Порт-Джексоннан шығып, әлі де қызмет ететін Жаңа Оңтүстік Уэльс теңіз жаяу әскерінің көп бөлігін үйіне алып кетті. Жаңа Оңтүстік Уэльсте капитан Джордж Джонстон басқаратын, Филипптің адъютанты болған теңіз жаяу әскерінің ротасы қалды, ол Жаңа Оңтүстік Уэльс корпусына өтті. Колонияда сондай-ақ зейнеткерлікке шыққан теңіз жаяу әскерлері де қалды, олардың көптегені фермерлерге айналды. Соңғы теңіз жаяу әскерінің колониядан ресми түрде кетуі 1792 жылдың желтоқсан айында болды, губернатор Филип "Атлантика" кемесімен сапарға шықты. Жаңа Оңтүстік Уэльс корпусының қолбасшысы майор Фрэнсис Гроуз Ростың орнына лейтенант-губернатор болып тағайындалды және Филипп Британияға оралған кезде колонияны басқаруды өз қолына алды.

Жергілікті халықтармен қарым-қатынастар

Филипптің аборигендерге қатысты ресми бұйрықтары «олардың ниеттерін татуластыру», «олармен достық және мейірімділікпен өмір сүру» және «оларды қасақана жойған немесе олардың кәсіптеріне қажетсіз кедергі келтірген» кез келген адамды жазалау болды. Колонистер мен Эора аборигендерінің алғашқы кездесуі Ботани шығанағында болды. Филипп жағаға шыққанда, сыйлықтар алмастырылды, осылайша Филипп пен офицерлер Эорамен сый-сыйлық беру, қуаныш пен би арқылы қарым-қатынас бастады, сонымен қатар оларға қаруларының күшін көрсетті. Аборигендерге ешқандай себепсіз зиян келтірген немесе өлтірген адам қатаң жазаланатын еді. Алғашқы кездесулер, билер мен мылтық көрсетілімдерінен кейін Эоралар алғашқы жылы Сидней шығанағындағы қоныстан алшақтап, бірақ отарлаушылар өздерінің жерлеріне басып кіргенде ескертіп, содан кейін шабуыл жасады. Филипптің бейбіт өмір сүру жоспарының бір бөлігі – Эораның, мүмкіндігінше отбасының, британдықтармен бірге қалаға көшіп өмір сүруге көндіру, осылайша отарлаушылар Эораның тілі, сенімдері және әдет-ғұрыптарын біле алатын еді. Бірінші жылдың соңында Эораның ешқайсысы қонысқа көшпегендіктен, Филипп қатыгез стратегияға бел буып, Эора жауынгерлерін тұтқындауға бұйрық берді. Тұтқынға алынған адам Арабану болды, одан Филипп пен оның офицерлері тіл мен әдет-ғұрыптарды үйрене бастады. Арабану 1789 жылдың сәуір айында шешек ауруынан қайтыс болды, ол Эора халқының қалған бөлігін де қиратты. Филипп қайтадан Манли шығанағына қайықтарды жіберді, онда Коулби мен Беннелонг есімді тағы екі жауынгер тұтқынға алынды; Коулби тез қашып кетті, бірақ Беннелонг қалды. Беннелонг пен Филипп достық қарым-қатынас орнатты, бірақ ол да қашып кеткенге дейін. Беннелонг Сиднейден қашып кеткеннен кейін төрт ай өткен соң Филиппті Манлидегі кит тойына шақырды. Беннелонг оны жылы және қуанышпен қарсы алды. Филипптің айналасын жауынгерлер қоршап алды, ал Виллемеринг есімді адам оның иығына найзамен соқты. Ол өзінің адамдарына қарсы шабуылдамауға бұйырды. Филипп, бәлкім, найзамен шабуыл жасауды тұтқындаудың кек алуы деп түсінген болса, осы оқиға бойынша ешқандай шара қолдануға бұйрық берді. Кейіннен достық қарым-қатынас қайта орнатылды, тіпті Беннелонг отбасымен бірге Сиднейге оралды. Сидней шығанағының маңындағы аборигендермен достық қарым-қатынас орнасса да, Ботани шығанағының маңындағылар туралы айтуға болмайды, олар 17 отарлаушыны өлтірген немесе жарақаттандырған. Тенчтің сөзінше, Филипп «он адамды өлтіріп, олардың басын кесіп, жалпы қорқыныш тудыруға бұйрық берді, бұл одан әрі зардаптардың алдын алуға көмектесер еді». Уоткин Тенч басшылығымен екі экспедиция жіберілсе де, ешкім тұтқындалған жоқ. 1792 жылдың 11 желтоқсанында Филипп Британияға оралғанда, Беннелонг пен Йеммерраванне (немесе Имераванне) есімді тағы бір абориген онымен бірге Атлантикаға сапар шекті.

Кейінгі өмір және өлім

Филипптің ажырасып кеткен әйелі Шарлотта 1792 жылғы 3 тамызда қайтыс болды және Сент-Бьюно шіркеуінің қорымдарында, Лланисил, Бала, Мерионетширде жерленді. Мэрилебон тұрғыны Филипп 1794 жылғы 8 мамырда Англия шіркеуі Сент-Марилебонда Бат қаласының Изабелла Уайтхедпен үйленді. Денсаулығы жақсарғаннан кейін, 1796 жылғы наурыз айында ол 74 зеңбірекке ие флотқа қайта тағайындалды. Қазан айында оның басқаруы 74 зеңбірекке ауыстырылды. 1797 жылғы қыркүйекте Филипп тағы да 90 зеңбірекке ауыстырылды және сол жылдың желтоқсанына дейін оған басшылық етті. 1798–99 жылдары Филипп «Хэмпшир теңіз корғаушыларына» қолбасшылық етті, содан кейін Ұстау қызметінің инспекторы болып тағайындалды. Осы қызметте ол және хатшы Ұлыбританияның шептеріндегі бекіністердің күшін бағалау үшін саяхат жасады. Әдеттегі жағдай бойынша, ол 1801 жылғы 1 қаңтарда контр-адмирал шеніне көтерілді. Филипп 1805 жылы әскери-теңіз флотындағы активті қызметтен зейнетке шықты, 1806 жылғы 13 желтоқсанда вице-адмирал болып тағайындалды және 1814 жылғы 4 маусымда «Көк» адмиралы болып жоғарылатылды. 1808 жылы Филипп инсульт алды, салдарынан денесінің бір бөлігі қозғалмай қалды. Ол 1814 жылғы 31 тамызда Бат қаласындағы 19 Беннетт көшесіндегі үйінде қайтыс болды. Ол жақын жердегі Батамптондағы Сент-Николас шіркеуіне жерленді. Оның соңғы өсиетнамасы жазылып, онлайнда қолжетімді. Ұзақ жылдар бойы ұмытылған қабір 1897 жылғы қарашада шіркеуді тазалап жүрген жас әйелдің қолынан табылды. Ол еденнен кілемді көтергеннен кейін оның атын тапты. Тарихшы Джеймс Бонвик оның орналасқан жерін іздеп, Бат мұрағаттарын қарады. Филипптің туған күніне орай шіркеуде жыл сайын еске алу шарасы өткізіледі. 2007 жылы Джеффри Робертсон КВ Филипптің дене қалдықтары енді Батамптондағы Сент-Николас шіркеуінде жоқ екенін және жоғалып кеткенін мәлімдеді: «Капитан Артур Филипптің қабірі көрсетілген жерде емес: ол сыртында бір жерге жерленген болуы мүмкін, немесе ол жай ғана жоғалып кеткен болуы мүмкін. Бірақ ол австралиялықтардың ойынша жатқан жерде емес».

200 жылдығы

Оның қайтысының екі жүз жылдығына арналған іс-шаралар сериясының аясында 2014 жылдың 9 шілдесінде Вестминстер аббаттығында мемориал ашылды. Вестминстер аббаттығының деканы, өте құрметті доктор Джон Холл, Филиппті былай сипаттады: "Осы қарапайым, бірақ әлемдік деңгейдегі теңізші, тіл білгісі және патриот, өзімшіл қызметі Австралия Ұлттық бірлестігінің берік негізін қалады, ол әрқашан еске алынып, осы Навтағы басқа да пионерлер мен ойлап табушылармен бірге құрметтеледі: Дэвид Ливингстон, Томас Кохрейн және Исаак Ньютон." 2014 жылдың 31 тамызында Сиднейдегі Сент-Джеймс шіркеуінде Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының 37-ші губернаторы Мари Башир осыған ұқсас мемориалды ашты. Сидней мұражайында оның қоладан жасалған бюсті орнатылды, сондай-ақ бір күндік симпозиумда оның қазіргі Австралияның құрылуына қосқан үлесі талқыланды.