Көлбеу беткейлерде егіс жүргізу тәсілі

Кіріспе

Шаруашылық практикасы

Контурлық түйіндеу, контурлық шаруашылық немесе контурлық жырту – еңістің биіктік контурлық сызықтары бойынша жырту және/немесе егудің шаруашылық практикасы. Бұл контурлық сызықтар су тоқтатуға мүмкіндік береді, ол ауыр жауын-шашын кезінде судың топыраққа сіңуіне уақыт қосып, судың ағып кетуі мен шағырлардың пайда болуын азайтады. Контурлық жыртуда жырғышпен жасалған іздер еңістерге параллель емес, кері перпендикуляр бағытта жүреді, әдетте жерді айналдыратын қисық және тегіс жолақтар түзеді. Бұл әдіс егістік эрозиясын болдырмауға да белгілі. Егістік эрозиясы – белгілі бір жер учаскесін жырту арқылы топырақтың қозғалуы мен эрозияға ұшырауы. Осыған ұқсас тәжірибе – контурлық бөгеу, онда тастар еңістің контурлары бойына орналастырылады. Контурлық жырту тыңайтқыштардың жоғалуын, энергия мен уақыт шығындарын, машиналардың тозуын азайтады, сондай-ақ егін өнімділігін арттырады және топырақтың эрозиясын төмендетеді. Мұндай топырақ эрозиясын алдын алу шаралары топырақ эрозиясымен байланысты жағымсыз салдарларды, мысалы, егін өнімділігінің төмендеуін, су сапасының нашарлауын, су қоймаларындағы су деңгейінің төмендеуін, су тасқындарын және мекендеу ортасының жойылуын қысқарта алады. Контурлық шаруашылық – тұрақты ауыл шаруашылығының белсенді түрі саналады.

Тарих

Финикиялықтар ең алдымен контурлы егіс жүргізуді дамытты және оны Жерорта теңізі аймағында таратты. Бірақ римдіктер тік жоңқалармен өңдеуді қалағандықтан, осы тәсіл қалыпты жағдайға айналды.

Қазіргі тарих

Бұл 1930 жылдары АҚШ Топырақты қорғау қызметінің (қазіргі Табиғи ресурстарды қорғау қызметі) ілгерілеткен негізгі процедураларының бірі болды. АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі 1935 жылы топырақ эрозиясы шөлдеумен бірге үлкен проблема екені анықталған кезде Топырақты қорғау қызметін құрды. Проблеманың ауқымы соншалық, 1934 жылғы «Ауыл шаруашылығы жылнамасы» 35 миллион гектар (142 000 км²) бұрын өңделген жердің егін өндірісі үшін іс жүзінде жойылғанын атап өтті. 100 миллион гектар (405 000 км²) қазіргі егістік жерлердің барлық немесе көп бөлігі жоғарғы топырақ қабатынан айырылған; 125 миллион гектар (506 000 км²) егістік жерлердің топырағы тез жоғалып барады. Бұл бұрын өнімді ландшафтты құрғаққа айналдыратын, оны өңдеуді күрделі және қымбатқа түсетін үлкен масштабтағы шөлдеуге әкелуі мүмкін. Топырақты қорғау қызметі мемлекеттік органдармен және Небраска университеті сияқты ауыл шаруашылығы бағдарламалары бар университеттермен тығыз жұмыс істеді. 1938 жылға қарай контурлы өңдеу сияқты жаңа ауыл шаруашылығы техникаларын енгізу құрғақшылық жалғасуына қарамастан топырақ жоғалуын 65%-ға төмендетті. Демонстрациялар контурлы егіншіліктің қолайлы жағдайларда қатарлы дақылдардың өнімділігін 50%-ға дейін арттыратынын көрсетті, ал өсім 5-10% аралығында болды. Маңыздысы, бұл техника топырақ эрозиясын, тыңайтқыштардың жоғалуын да айтарлықтай азайтады және көп жағдайда ауыл шаруашылығын энергияны және ресурстарды аз қолданумен қамтамасыз етеді. Тыңайтқыштардың жоғалуын азайту фермердің уақытын және ақшасын үнемдеумен қатар, аймақтық тәтті су жүйелеріне зиян келтіру қаупін де азайтады. Күшті жаңбырдан туындаған топырақ эрозиясы эутрофикация процесі арқылы артық қоректік заттарды тәтті су жүйелеріне тасымалдайтын шағын арналар мен жыралардың пайда болуына ықпал етуі мүмкін. Контурлы өңдеу АҚШ-қа ұқсас жауын-шашын жағдайлары бар Канаданың батысы және Австралия сияқты елдерде де қолдау көрсетіледі. Бұл әдіс тек 2%-дан 10%-ға дейін еңісі бар беткейлерде және белгілі бір кезеңде жауын-шашын белгілі бір шектен аспағанда ғана тиімді. Дөң беткейлерде және жауын-шашын көп түсетін аймақтарда қосымша қорғау үшін контурлы егіншілікпен бірге жолақты егіншілік әдісі қолданылады. Контурлы егіншілік топырақты қорғаудың басқа әдістерімен, мысалы, жолақты егіншілік, террасалық егіншілік және жабық дақылдарды қолданумен бірге қолданылғанда тиімді. Мұндай шаруашылық әдістерінің дұрыс үйлесімділігін сол аймақтың климаттық және топырақтық жағдайларына байланысты анықтауға болады. Егіншілікке жарамды жерлер көбінесе топырақтың сезімталдығына байланысты бес деңгейге бөлінеді: сезімтал емес, жеңіл, орташа, жоғары және өте жоғары. Контурлы шаруашылық 10%-дан жоғары еңісі бар жерлерде Бельгия, Италия, Грекия, Румыния, Словения және Испания сияқты кейбір еуропалық елдерде қолданылады. П.А. Йеманс жасаған Keyline Design жүйесі дәстүрлі контурлы өңдеу әдістерін сынға алады және жердің қалыпты пішіні мен топографиясын бақылау арқылы оны жақсартады. Контурдың бір шетіндегі жердің еңісі әрқашан екінші шетінен тік болады. Сондықтан, кез келген контурмен қатар жүргізілетін өңдеу кезінде өріс жолдары тез шынайы контурдан ауытқиды. Осы жолдардағы жаңбыр суы төмен түсетін «контур» сызығы бойымен бүйірінен ағып кетеді. Бұл суды жиі жинап, эрозияны азайтудың орнына одан әрі күшейтеді. Йеманс бұл құбылыстың маңыздылығын бірінші болып түсінді. Keyline өңдеуі осы «контурдан тыс» ауытқуды жердің пайдасына жаңбыр суының қозғалысын бақылау үшін пайдаланады. (20 ғасырдағы топырақты қорғау және Keyline тарихы, 7-тарауды қараңыз). Контурлық бундеринг Буркина-Фасода 1980 жылдардың басында британдық Oxfam қызметкері Билл Херефорд ұсынғаннан кейін кеңінен қабылдады.

This was one of the main procedures promoted by the US Soil Conservation Service (the current Natural Resources Conservation Service) during the 1930s. The US Department of Agriculture established the Soil Conservation Service in 1935 during the Dust Bowl when it became apparent that soil erosion was a huge problem along with desertification. The extent of the problem was such that the 1934 "Yearbook of Agriculture" noted that Approximately 35 million acres [142,000 km2] of formerly cultivated land have essentially been destroyed for crop production. . 100 million acres [405,000 km2] now in crops have lost all or most of the topsoil; 125 million acres [506,000 km2] of land now in crops are rapidly losing topsoil. This can lead to large scale desertification which can permanently transform a formerly productive landscape to an arid one that becomes increasingly intensive and expensive to farm. The Soil Conservation Service worked with state governments and universities with established agriculture programs such as the University of Nebraska to promote the method to farmers. By 1938, the introduction of new agricultural techniques such as contour plowing had reduced the loss of soil by 65% despite the continuation of the drought. Demonstrations showed that contour farming, under ideal conditions, will increase yields of row crops by up to 50%, with increases of between 5 and 10% being common. Importantly, the technique also significantly reduces soil erosion, fertilizer loss, and overall makes farming less energy and resource intensive under most circumstances. Reducing fertilizer loss not only saves the farmer time and money, but it also decreases risk of harming regional freshwater systems. Soil erosion caused from heavy rain can encourage the development of rills and gullies which carry excess nutrients into freshwater systems through the process of eutrophication

Contour plowing is also promoted in countries with similar rainfall patterns to the United States such as western Canada and Australia. The practice is effective only on slopes with between 2% and 10% gradient and when rainfall does not exceed a certain amount within a certain period. On steeper slopes and areas with greater rainfall, a procedure known as strip cropping is used with contour farming to provide additional protection. Contour farming is most effective when used with other soil conservation methods like strip cropping, terrace farming, and the use of cover crops. The proper combination of such farming methods can be determined by various climatic and soil conditions of that given area. Farming sites are often classified into five levels: insensitive, mild, moderate, high and extreme, depending on the regions soil sensitivity. Contour farming is applied in certain European countries such as Belgium, Italy, Greece, Romania, Slovenia and Spain in areas with higher than 10% slope. P. A. Yeomans' Keyline Design system is critical of traditional contour plowing techniques, and improves the system through observing normal land form and topography. At one end of a contour the slope of the land will always be steeper than at the other. Thus when plowing parallel runs paralleling any contour the plow furrows soon deviate from a true contour. Rain water in these furrows will thus flow sideways along the falling "contour" line. This can often concentrate water in a ways that exacerbates erosion instead of reducing it. Yeomans was the first to appreciate the significance of this phenomenon. Keyline cultivation utilizes this "off contour" drift in cultivating furrows to control the movement of rain water for the benefit of the land. ( See Chapter 7 in Priority One History of Twentieth Century Soil Conservation and Keyline.) Contour bunding has been widely adopted in Burkina Faso after it was suggested by British Oxfam worker Bill Hereford in the beginning of the 1980s.