Кіріспе

Оптикалық құбылыс

Көк өрістік энтоптикалық құбылыс – ашық көк жарыққа, мысалы, аспанға қарағанда, көздің көру өрісінде толқынды жолдармен жылдам қозғалатын ұсақ жарқын нүктелердің (көк аспан жұлдыздаршалары деп атайды) пайда болуымен сипатталатын энтоптикалық құбылыс. Бұл нүктелер аз ғана уақытқа көрінеді, шамамен бір секунд немесе одан да аз, және аз қашықтықты, көбінесе кездейсоқ, толқын тәрізді жолмен қозғалады. Кейбір нүктелер алдыңғы нүктелердің ізімен қозғалатын сияқты көрінеді. Нүктелер созылған, кішкентай құрттарға ұқсап көрінуі мүмкін. Нүктелердің қозғалыс жылдамдығы жүрек соғуымен синхронды түрде өзгереді: әр соққыда олар қысқа ғана уақытқа жылдамдайды. Нүктелер көру өрісінің орталық бөлігінде, бекіту нүктесінен 15 градусқа дейін пайда болады. Сол және оң көз әртүрлі, көрінетіндей кездейсоқ нүктелер үлгісін көреді; екі көзбен қараған адам сол және оң көру өрісінің бұзылыстарын біріктіреді. Бұл құбылысты көріп тұрғанда, көздің сыртқы бұрыштарына (латеральды қанатында) жеңіл қысым жасау қозғалыстың ағымдылығын тоқтатады және нүктелер тек жүрек соққанда ғана қозғалады. Көптеген адамдар бұл құбылысты аспанда көре алады, бірақ көбінесе ол өте әлсіз болады; көпшілігі оған назар салғанға дейін байқамайды. Нүктелер 430 нм шамасындағы толқын ұзындығына ие, монохроматикалық көк түстің аясында аспанның орнында өте айқын көрінеді. Бұл құбылыс неміс офтальмологы Рихард Шерердің құрметіне Шерер құбылысы деп те аталады, ол алғаш рет 1924 жылы оған клиникалық назар аударған.

Түсіндірме

Бұл нүктелер – көздің тор қабатының алдындағы капиллярларда қозғалатын ақ қан жасушалары. Көк жарық (оптималды толқын ұзындығы: 430 нм) капиллярларды толтыратын қызыл қан жасушаларына сіңіріледі. Көз бен ми капиллярлардың көлеңкелі сызықтарын "сүзіп тастайды", бұл капиллярлардың астында жатқан фоторецепторлардың қараңғыға бейімделуі арқылы іске асырылады. Ақ қан жасушалары, қызыл қан жасушаларынан үлкен, бірақ әлдеқайда сирек кездесетін және көк жарықты сіңірмейтін болғандықтан, қан бағанасында кеңістіктер жасайды, ал осы кеңістіктер жарқын нүктелер ретінде көрінеді. Кеңістіктер созылған болып көрінеді, себебі шар тәрізді ақ қан жасушасы капиллярдың енінен үлкен. Қызыл қан жасушалары ақ қан жасушасының артында жиналып, қараңғы құйрық сияқты көрінеді. Көздің тор қабаты капиллярларындағы қан жасушаларының осы мінез-құлқы адамдарда адаптивті оптикалық сканерлеуші лазерлік офтальмоскопия арқылы тікелей байқалды, бұл – тор қабатындағы қан ағынын зерттеуге арналған нақты уақыттағы бейнелеу әдісі. Нүктелер көру өрісінің ортасында пайда болмайды, өйткені фовеальді қан тамырлары жоқ аймақта қан тамырлары жоқ.

Көк өрістегі энтоптоскопия

Көк өрістегі энтоптоскопия деп аталатын әдісте, бұл эффект тор қабықшасы капиллярларындағы қан ағынын бағалау үшін пайдаланылады. Пациентке кезекпен көк жарық пен компьютерде жасалған қозғалатын нүктелердің суреті көрсетіледі; осы нүктелердің жылдамдығы мен тығыздығын реттеу арқылы пациент компьютердегі суретті көрінетін энтоптикалық нүктелермен сәйкестіруге тырысады.

Басқа энтоптикалық құбылыстардан айырмашылығы

Шерер құбылысын жүзушілерден (muscae volitantes) оңай ажыратуға болады. Шерер құбылысы бірдей диаметрлі және көру қабілеті бірдей, қарапайым нүкте немесе құрт тәрізді пішінді, фоннан жарықрақ корпускулалардан тұрады. Көз қозғалмай қалса, нүктелер шашырап жүреді. Көз қозғалса, нүктелер дереу соңынан еріп жүреді, себебі олар торлық қабатта орналасқан. Ал жүзушілер – диаметрі мен көру қабілеті әртүрлі, кейбіреулері күрделі пішінді, фоннан қараңғырақ ұсақ бөлшектер немесе жіптер. Көз қозғалмай қалса, олар тұнады. Көз қозғалса, олар жайлап қозғалады, себебі олар шыны тәрізді денеде болады, ал ол желатин тәрізді болғандықтан инерцияға ұшырайды. Шерер құбылысын визуалды қардан (визуалды шудан) ажыратуға болады, өйткені ол тек жарқын жарыққа қарағанда ғана пайда болады, ал визуалды қар барлық жарық жағдайларында, тіпті жарық болмағанда да үнемі болады.