Кіріспе

Жапондық фарфор стилі Какиемон (柿右衛門様式) – "эмальдалған" керамика деп аталатын үстінен шынылаумен безендірілген жапондық фарфор стилі. Ол бастапқыда Эдо дәуірінің ортасынан, яғни 17 ғасырдың ортасынан бастап Жапонияның Хизен провинциясындағы (қазіргі Сага префектурасы) Арита аймағындағы зауыттарда өндірілген. Оның әшекейлік сапасы Батыста жоғары бағаланып, Рококо дәуірінде Еуропаның ірі фарфор өндірушілері оны кеңінен қолданды. Какиемон термині шатасу тудыруы мүмкін, себебі ол бір отбасының аты, бір немесе бірнеше пештердің және жарқын түсті мұздатқыш стилінің атауы. Бұл стиль отбасымен байланысты, олардың пештері оның негізгі өндірушілері болды, бірақ басқа пештер де оны жасады, ал Какиемон пештері басқа стильдерді де өндірді. Палитра мен стиль, және әлдеқайда ықтимал пеш, 1680 жылға қарай қалыптасқан. Бұл стиль Батыста Имари фарфоры деп аталатын, 1740 жылға дейін жапондық экспорттық фарфорда басым болған Арита фарфорының кең тобының боялған түрі болып табылады. 18 ғасырда пайда болған жаңа еуропалық фарфор фабрикалары, мысалы Германиядағы Мейссен, Франциядағы Шантильли және Англиядағы Челси осы стильді тез көшірді. Қытайлықтар да қытайлық экспорттық фарфор үшін осы стильді көшіре бастады. Шамамен 1760 жылға қарай ол Еуропада сәннен мүлдем шығып қалды.

Тарих

Сакида Какиемон (酒井田柿右衛門, 1596–1666) – қыш құмырашы, Жапонияда порцеланға эмальмен әшекейлеудің құпиясын ашқандардың бірі ретінде танымал, бұл әшекейлеу akae деп аталады. "Какиемон" деген атауды Сакайдаға оның феодалы берген, ол екі хурма (kaki) суретін жетілдіргеннен кейін, сондай-ақ қазіргі Какиемон стилімен байланысты жұмсақ қызыл, сары, көк және түркіз жасыл түстердің ерекше палитрасын жасады. "Какиемон" атауы кейде Арита тауарларын немесе Арита фабрикаларында жасалған Имари тауарларын сипаттау үшін қолданылатын жалпы термин ретінде қолданылады. Какиемон пешінің 1680 жылдарға дейін салынғаны айтылады, осы кезде әшекейлеу техникасы да толыққанды дамыды. Пештің ерте тарихы мен меншік иелері туралы мәліметтер толыққанды емес, және сол кезде нағыз Какиемон кәсіпорны осы пешпен тығыз байланыста жұмыс істеген әшекейлеу шеберханасы болған болуы мүмкін, ол басқа Арита өндірушілерінен асып түсетін ақ фарфор корпусын және мөлдір глазурьді жасады. Шимо Нангавараямадағы (下南川原山) Какиемон пешінен табылған сынықтар көк және ақ sometsuke және celadon бұйымдарының да жасалғанын көрсетеді, сондай-ақ Ко Кутани сияқты басқа стильдер де болған. Аритадағы Какиемон пеші (柿右衛門窯跡) – екі қабатты пеш: А, 12 от камерасы бар, ұзындығы 42 метр, орташа еңісі 11,5°; және В, 21 камерасы бар, ұзындығы 83 метр, орташа градиенті 13°. Сондай-ақ, сагарлар мен пеш құралдары да табылған. Ол Жапонияның тарихи ескерткіштерінің тізіміне (Сага) енгізілген. Какиемон фарфорын тікелей ұрпақтары жасап келеді. Сонымен қатар, Арита маңындағы көптеген басқа пештер де осы стильде бұйымдар шығарды, кейбіреулері нигошиде корпусын пайдаланды. Какиемон фарфоры 1650 жылдардан бастап Голланд Ост-Индия компаниясы арқылы және басқа да жолдармен Еуропаға экспортталды. Польша королі Август II және Англия королевасы Мэри II-нің де осындай үлгілері болған. Еуропадағы жапон фарфорын қамтитын ең алғашқы тізім 1688 жылы Бергли үйінде жасалды; оған тұрған, басын көтерген піл мен екі күрескердің мүсіні кірді. Бұйымдардың ішінде көбінесе алтыбұрышты, сегізбұрышты немесе шеттері толқынды табақтар, ыдыстар мен тарелкалар бар. Танымал ақ нигошиде корпусы тек ашық пішіндерде ғана қолданылды, бірақ вазалар, бөтелкелер және шайнайқыштар сияқты жабық пішіндерде немесе фигуралар мен жануарлар үшін қолданылмады. "Хэмптон Корт" вазалары деп аталатын алтыбұрышты вазалар мен қақпақтар Лондонға жақын орналасқан Хэмптон Корт сарайындағы жұптың есімімен аталды, олар 1696 жылғы тізімде тіркелген. 1730 жылдары бұл пішін Саксониядағы Мейссен қаласында көшірілді, ол 1979 жылы Аритамен "қалалардың бауырластығы" шартына қол қойды. Бұл стиль 1750 жылдары Челси мен Вустерде, ал 19 ғасырда Самсон Керамикасында да қабылданып, көшірілді. Сондай-ақ, мүсіндер де жасалды, мысалы, Какиемон пілдері (Британ мұражайы). Мейссеннің көшірмелері түпнұсқаға өте жақын болуы мүмкін, немесе фабрика суретшілері кейде дизайнды ғана алып, оны басқа пішіндермен және стильдермен қолданатын. Бұл стиль Германия мен Австриядағы Du Paquier мануфактурасында, Франциядағы Chantilly, Mennecy және Saint Cloud фарфорында да қолданылды. Ол Голландияның Делфт керамикасына және Қытайдың экспорттық фарфорына да әсер етті. 1971 жылы бұл қолөнер техникасы Жапон үкіметімен маңызды материалдық емес мәдени мүлік ретінде танылды; Аритадағы екі қабатты пеш, Какиемонды ату үшін пайдаланылатын, сондай-ақ Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде танылды. Сакайда Какиемон XIV (26 тамыз 1934 – 15 маусым 2013) үкімет тарапынан Тірі ұлттық қазына ретінде танылды. Оның ұлы Сакайда Какиемон XV 2014 жылдың ақпан айында жаңа басшы болып тағайындалды.

Сипаттамалары

Әдетте, әшекейлеу жоғары сапалы, нәзік және асимметриялық, үйлесімді дизайнмен жасалады. Бұл әшекейлер сирек қолданылып, жапондықтардың ең жақсы туындылары үшін қолданылатын "нигошиде" (сүтті ақ) деп аталатын ұсақ фарфордың таза ақ түсін көрсетуге арналған. Дегенмен, нигошиде жасау фарфордың өртеу кезінде күрт қысқаруына байланысты қиын болғандықтан, 18 ғасырдың басынан 20 ғасырдың ортасына дейін өндірілісі тоқтатылды. Осы кезеңде Сакайда Какиемон қалыпты "акае" өнімдерін жасады. Сакайда Какиемон XII және XIII нигошидені қайта жасауға тырысып, 1953 жылы сәттілікке жетті. Одан бері ол қайтадан өндірілуде. Бұйымдар көбінесе құстармен, ұшқан үйректермен, "Түйеқұс және қарақұмық" дизайнымен, "Қыстың үш досы" (қайың, шабақ және бамбук), гүлдермен (әсіресе, Жапонияның ұлттық гүлі – хризантема) және "Құдықтағы Хоба" (шиба онко) сияқты бейнеленген суреттермен боялады, бұл қытай халық ертегісіндегі бір дана адамның үлкен аквариумға түсіп қалған досын құтқару оқиғасын көрсетеді.