Кіріспе

Манхэттендегі кеңсе үйі, Нью-Йорк

Бұл ғимарат қалалық кварталды батыста 48 Уолл-стритпен және шығыста 72 Уолл-стритпен бөліседі. Жақын жердегі басқа ғимараттарға солтүстік-батысқа қарай Жеңіс Ана шіркеуі, 56 Пайн-стрит және Даун Таун қауымдастығы; солтүстікке қарай 70 Пайн-стрит; оңтүстік-шығысқа қарай Уолл-стрит соты; оңтүстікке қарай 63 Уолл-стрит және 75 Уолл-стрит; және оңтүстік-батысқа қарай 55 Уолл-стрит кіреді. Осы құрылыстардың бірнешеуі, сондай-ақ көршілес 70 Пайн-стрит, 20-ғасырдың ортасында «Cities Service» мұнай компаниясының штаб-пәтерінің бір бөлігін құрады. 60 Уолл-стриттегі бастапқы құрылымда 70 Пайн-стритке жалғасатын жаяу көпір және сол ғимаратқа бағытталған туннель болды. Ақшаны үнемдеу мақсатында, 1974 жылы «Cities Service» компаниясы штаб-пәтерін Оклахома штатының Тулса қаласына көшірген кезде, учаске құрамына кіретін барлық мүлікті (52 Уолл-стриттен басқа) бұзды. Учаскедегі ең батыс ғимарат – 52 Уолл-стриттегі 33 қабаттан тұратын кеңсе үйі болды. 52 Уолл-стриттің нақты биіктігі туралы әртүрлі мәліметтер бар. 1984 жылы жасалған учаске туралы тарихи зерттеуде ғимараттың 33 қабаттан тұратыны және биіктігі 122,83 метр екені айтылған. Оның шығысында 1886 жылы салынған және Нью-Йорктің «Central Trust Company» компаниясына тиесілі 9 қабаттан тұратын кеңсе үйі орналасқан. 56 Уолл-стриттегі жанындағы жер учаскесінде бес қабаттан тұратын кеңсе үйі орналасқан, ол өз кезегінде 1857 жылға дейін салынған екі кеңсе құрылысынан тұрды. 60 Уолл-стрит мекенжайымен алғашқы ғимарат 105,16 метрлік кеңсе үйі болды, оны «Clinton & Russell» компаниясы «International Banking Corporation» үшін жобалаған, және оның Пайн-стритте 26 қабаты бар еді. Ескі 60 Уолл-стрит ғимаратының 27 қабаты бар екені де айтылады. Шығысқа қарайғы келесі ғимарат – 1907 жылы салынған 64-66 Уолл-стриттегі 11 қабаттан тұратын кеңсе үйі. Шығыс жағындағы ғимарат 12 қабаттан тұратын, 48,77 метрлік құрылыс – 70 Уолл-стрит, ол 1927 жылы салынған. 70-ші нөмір «Commercial Exchange Bank» үшін салынған, бірақ оның орнына Бруклин қалалық банкі орналасқан.

Сәулет

60 Уолл-стрит, бұрын J. P. Morgan Bank Building немесе Deutsche Bank Building деп те аталған, Кевин Рош пен Джон Динкелудың Roche Dinkeloo компаниясымен жобаланған. Бас мердігер – Tishman Realty & Construction, құрылымдық инженер – WSP Cantor Seinuk болды. Ғимараттың негізі төрт қабаттан тұрады. Негізгі бөлігі Уолл және Пайн көшелерінде жұп бағаналары бар аркадалардан құралған, бұл 55 Уолл-стритке сілтеме жасайды. Бағаналардың биіктігі 21,34 метр. Жақын орналасқан ғимараттардың карниздерінің дизайны негіздің үстіндегі карниздің орналасуына әсер етті. Негізден жоғары қабаттарда 60 Уолл-стриттің бұрыштары ішке қарай ойылып кіріп тұрады. Шатырда механикалық жабдықтармен қатар микротолқынды және спутниктік байланыс құралдары орналасқан.

Ерекшеліктері

60 Уолл-стрит жалға берілетін кеңістікпен жобаланған. 60 Уолл-стрит салынатынға дейін, бұл жерге тек 15 едендік ғимарат салуға рұқсат берілген. Ғимаратты салу үшін Park Tower Realty Citibank-тен көршілес 55 Уолл-стриттің әуе құқықтарының бір бөлігін сатып алды. Жоба жабық жаяу жүргіншілер кеңістігі үшін қосымша мүмкіндік алды, сондай-ақ Уолл және Пайн көшелеріндегі қоғамдық аркадалар үшін де мүмкіндік алды. 60 Уолл-стритке механикалық кеңістіктер үшін де бөлінді. Бұл жалпы еден аумағын шамамен жеткізді. LEED (Энергия және қоршаған ортаны қорғау бойынша көшбасшылық) бағдарламасының аясында, мұнараның дизайны жасыл құрылыс стандарттарына сәйкес келеді, бұл оған LEED алтын сертификатын алуға мүмкіндік берді.

Атриум

Жер қабатында жабық қоғамдық атриум орналасқан. Атриум жоғарғы қабаттардағы ішкі кеңістіктің көбеюінің орнына қосылды. Ландшафтық кеңістік маусымдық өсімдіктермен безендірілген. Ғимарат жобаланған кезде Рош ашық атриум идеясын қабылдамады, себебі ол Уолл-стриттің тас фасадтарынан тұратын "көше қабырғасын" бұзады деп ойлады, сондай-ақ ол жақын орналасқан Чейс Манхэттен Плаза алаңына тым жақын деп санады. 1969 жылы Нью-Йорк Федералдық резервтік банкі орналасатын жобасы іске аспаған биік ғимаратқа да осындай атриум жоспарланған болатын. Кеңістік он ақ сегізбұрышты бағаналармен бөлінген, олардың үстінде кеңейтілген капительдер орнатылған, бұл бастапқыда ағаш және айналармен әшекейленген торлы төбеге тіреу береді. Рош бұл мотивті бұрын Біріккен Ұлттар Ұйымы алаңындағы қонақүйінде қолданған. 2000 жылы ғимарат туралы жазған Джерольд Кейденнің айтуынша, атриум күнінің әртүрлі уақытында "әр түрлі мінез-қалпын" көрсетеді. Кейден атриумды жұмыс сағаттарында метромен жүретін адамдар көп пайдаланатынын, ал түскі ас кезінде азайатынын жазды; күнінің қалған уақытында атриум "пайдаланылды, бірақ шамадан аспады", оның клиенттері арасында үйсіз адамдардан бастап қызметкерлерге дейін, тіпті велосипед курьерлері де болды. Жаңа тамақтану орындары ашылып, жаңа орындықтар орнатылатын болады. Жобалау эскиздеріне сәйкес, атриум мен вестибюльде беж және ақ мәрмәр, сондай-ақ арнайы жасалған шамдар орналасады.

Басқа оқиғалар

Екінші және төртінші қабаттарда тірегі жоқ сауда алаңдары орналасқан. J.P. Morgan үшін ғимаратқа екі деректерді өңдеу орталығы да орнатылды. Deutsche Bank 2001 жылы ғимаратқа көшіп келді және 2016 жылы кеңсе кеңістігін қайта жобалау үшін Gensler компаниясын қайта жалдады. Gensler компаниясының жөндеу жұмыстары ішкі қабырғалардың бір бөлігін бұзуды, жұмысшылар арасындағы байланысты жақсарту үшін кеңселерді ауыстыруды және баспалдақтарға ыңғайлы қол жеткізу үшін дәліздерді өзгертуді қамтыды. Ал Нью-Йорк банкі (BNY) 1929 жылы құрылысы аяқталғаннан бері 48 Уолл-стриттегі көрші ғимаратты пайдаланып келді, бірақ BNY 1797 жылдан бері осы жерде кеңсесі болған. 1974 жылы 54-тен 70-ке дейінгі Уолл-стрит үйлерінің орны тегістелгеннен кейін, AIG Welton Becket & Associates компаниясын жалдады, ол осы учаске үшін бір жоспар жасады, ал BNY Джон Карл Уорнекке жалдады, ол екі жоспар әзірледі. Welton Becket жоспары 48 Уолл-стриттегі төменгі қабаттардың бір бөлігін плита тәрізді мұнараға айналдыруды көздеді. Уорнектің бір жоспары, Citicorp Center-ден кейін "Ситикорптың ұлы" деп аталған, еңіс шатыры бар, өсіне бұрылған шаршы мұнараны қарастырды. Ұлғын жоспары "30 Рокфеллер Плазасының ұлы" болды, ол AIG үшін биік мұнарадан және BNY үшін бір ортақ негізден көтерілетін қысқа мұнарадан тұрды. 48 және 52 Уолл-стрит сақталмаса да, 48 Уолл-стриттің төменгі қабаттары жаңа мұнаралардың құрамына енгізілуі мүмкін еді. 52 Уолл-стриттің бұзу кезінде құлаған болат арқалықтан бір жұмысшы қаза тапты. Ол кезде BNY AIG-нің осы учаскедегі үлесін сатып алған еді, сондықтан 52 Уолл-стритті бұзуға көпшілік наразылық білдірген жоқ. Бұл мәселе алаңдатуға себеп болған жоқ. Ол кезде бұл жер есірткі саудасы үшін пайдаланылыпты. Нью-Йорк штатының сенаторы Франц С. Лейхтер және Нью-Йорк қалалық кеңесінің мүшесі Рут Мессингер наразылық білдіргеннен кейін, 1982 жылдың ақпан айында басқарма BNY-нің салық жеңілдіктері туралы өтінішін қабылдамады. Бұл бас тарту басқарманың бұрынғы қалыпты жұмысынан өзгеше болды, себебі ол бұрын қала экономикасын дамыту үшін жаңа ғимараттар салуға AT&T және IBM компанияларына үлкен салық жеңілдіктерін берген болатын. BNY салық жеңілдігі берілмесе, кішірек құрылыс салатынын мәлімдеді. Келесі айда BNY бос учаскелерді дамытудың орнына 48 Уолл-стритте және 46 Уильям-стриттегі көрші ғимаратта қалуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Тазартылған учаскелердің жалпы ауданы .

Парк Тауэрдің жылжымайтын мүліктері

1983 жылдың сәуірінде BNY сайтты Park Tower Realty Company компаниясының басшысы Джордж Клейнге сату туралы келісімшартқа қол қойды. Бұл сауда Нью-Йорк қаласындағы кеңсе нарығының сәл төмендеуіне қарамастан жүзеге асты. Сол жылдың қыркүйек айында BNY жер учаскелерін Park Tower Realty компаниясына сатты, олар метро кіреберісі, гараж және компьютер жүйелері үшін орын бар 60 қабатты кеңсе мұнарасын салуды жоспарлады. Архитектор таңдалмаған болса да, құрылысшы 1984 жылы басталып, 1986 жылға дейін аяқталады деп жоспарлаған. 1984 жылы Roche және Dinkeloo ғимараттың сәулетшілері болып таңдалды. 60 Уолл-стриттің биіктігін арттыру үшін Park Tower 55 Уолл-стриттен жоғарыдағы әуе құқықтарының шамамен бөлігін сатып алуды ұсынды, ол Нью-Йорк қаласының тарихи ескерткіші болып табылады. Сонымен қатар, құрылысшылар қосымша кеңсе алаңының орнына базаға қоғамдық атриум қосуға келісті. Бос тұрған жерді тіпті тұрақ ретінде де пайдаланбады, бұл кем дегенде қандай да бір кіріс әкелуі мүмкін еді. Компания бұрын 7 Дүниежүзілік сауда орталығын сатып алуға жасаған сәтсіз әрекетінен кейін ақша үнемдеу үшін штаб-пәтерін Делавэр штатына көшірумен қорқытқан, бірақ қала және штат салық ережелеріне өзгерістер енгізілгеннен кейін Нью-Йоркте қалуға шешім қабылдады. BNY-ден өзгеше, J.P. Morgan-ға 60 Уолл-стрит үшін үлкен салық жеңілдіктері берілді. J.P. Morgan құрылыстың келісімшартқа қол қойылғаннан кейін алты ай ішінде басталатынын мәлімдеді; ғимараттың құны 550 миллион долларға бағаланды. Банк базасында сауда алаңдарын құрып, бастапқы жоспардан бір қабатты алып тастады, ал қалған қабаттардың биіктігін жоғалған қабатты өтеу үшін сәл көтерді. Ғимараттың сыртқы пішіні мен атриумы өзгертілмеді, сондықтан қала әкімдігінен қосымша мақұлдау қажет болған жоқ. Бұл жобаны шамамен үш жылға үдетті. 7 пайыздық жылдық сыйақыдан басқа, қаржыландыру Dai ichi Life компаниясына ғимаратты басқаруда бақылау рөлін берді. 1989 жылдың басында J.P. Morgan 60 Уолл-стритке 3500 қызметкерді көшіруді жоспарлап отырды, ал тағы 3500 қызметкер басқа жерде жұмыс істемек. Сол жылы J.P. Morgan бас кеңсесі ресми түрде 23 Уолл-стриттен 60 Уолл-стритке көшірілді. Жыл соңына қарай J.P. Morgan қызметкерлерінің 70 пайызы 60 Уолл-стритке көшіп келді. 60 Уолл-стрит аяқталғаннан кейін J.P. Morgan барлық кеңсе алаңдарын өзіне иеленді. Атриумда киім дүкені және Neuchatel деп аталатын дәмхана сияқты бірнеше дүкендер болды. 1992 жылы 60 Уолл-стрит үшін 17,7 миллион долларлық салық төлемімен банк Нью-Йорк қаласының ең жоғары мүлік салығын төледі. J.P. Morgan Делавэрде және 60 Уолл-стриттің жертөлесінде дерекқорлары болғанмен, ол банктік емес компаниялармен салыстырғанда технологиялық жағынан кем дамыған еді. 2000 жылы J.P. Morgan Chase Manhattan Bankпен бірігіп JPMorgan Chase құрғаннан кейін банк 60 Уолл-стриттен 277 Парк-авенюге, Chase Manhattan Bank-тың 270 Парк-авенюдегі штаб-пәтерінің жанына көшіретінін хабарлады.

Deutsche Bank пайдалануы

JP Morgan Chase 2001 жылы сәуір айында «Дойче Банкке» Уолл-стриттің 60 нөмірін 600 миллион долларға сатты. JPMorgan Chase бастапқыда 2002 жылдың басында Парк-авенюге көшуді жоспарлаған, бірақ «Дойче Банк» ғимаратына келген зақымдар «Дойче Банктің» жаңа кеңістігіне дереу көшуіне себеп болды. 11 қыркүйек шабуылынан кейін Манхэттеннің оңтүстік бөлігіне келушілерді тарту мақсатында, коммерциялық емес ұйым «Уолл-стрит Райзинг» 2002 жылдың ортасында 60 Уолл-стритте және аймақтағы басқа да бірнеше ғимараттарда көрмелер ұйымдастырды. «Уолл-стрит Райзинг» сондай-ақ «Дойче Банкті» 60 Уолл-стритті түнгі уақытта жарықтандыруға көндірді. Шабуылдан кейін біраз уақыт бойы «Дойче Банк» 60 Уолл-стритті басқа компанияларға жалға беруді қарастырды. Банк 11 қыркүйекке дейін 34,5 миллион доллар көлемінде мемлекеттік грант алғаннан кейін бұл туралы хабарланды. «Дойче Банк» бірнеше жыл бойы жалғыз арендатор болды, содан кейін 2006 жылдың қазан айында ғимаратты сатуға шығарды. Банк сату және қайта жалға беру шарты бойынша ғимаратты тағы 15 жылға жалға алуды жоспарлаған. 2006 жылдың соңына қарай банк 1,2 миллиард доллар төлеуге дайын сатып алушыны тапты. Сату Манхэттендегі кеңсе кеңістігі үшін рекордтық құнға бағаланды. Наразылықтар 60 Уолл-стриттің иелерін атриум ережелерін өзгертіп, бос жүріп-тұруға тыйым салуға мәжбүр етті. Келесі жылы шатырға күн энергиясын жинау жүйесі орнатылды. 2017 жылы Paramount 60 Уолл-стриттің 95 пайызын Сингапурдың GIC мемлекеттік байлық қорына 1,04 миллиард долларға сатты; сату мұнараның құнын 1,1 миллиард долларға бағалады. Paramount мұнараның 5 пайызына иелік ете берді.

2020 жылдардағы қайта жаңарту

2018 жылдың мамыр айында Deutsche Bank 60 Уолл-стритті босатып, үш жыл ішінде Колумбус-Сирклдегі Тайм-Уорнер орталығына көшетінін хабарлады. Бұдан кейін ғимараттың иесі CBRE Group компаниясын толығымен бос қалған орынға жалдаушылар табу үшін шақырды. 2019 жылдың шілдесінде Deutsche Bank ғимарат вестибюлінен неміс суретшісі Герхард Рихтердің триптихін алып тастады. 30 миллион долларға дейін бағаланған бұл туындының орнына, нигериялық суретші Руби Онинечи Аманзе сияқты жас суретшілердің туындылары, соның ішінде оның суреттері қойылды. Paramount Group 2021 жылдың ортасында KPF компаниясы жобалаған 250 миллион долларлық ғимаратты жаңарту жоспарын жариялады. Жаңарту 2022 жылдың ортасында басталуы тиіс еді және ғимарат фасадының төменгі қабаттарын қайта жабу, сондай-ақ атриумды қайта жобалауды қамтитын болды. 2022 жылдың ортасында жаңарту жоспарлары жарияланғаннан кейін, Docomomo International сақтау тобы LPC-ден 60 Уолл-стрит фасадын және атриумның ішкі кеңістігін Нью-Йорк қаласының тарихи ескерткіштері ретінде тануды сұрады. LPC әзірлеушілерден жоспарларын қайта қарауды талап етті, нәтижесінде ғимарат фасадының төменгі бөлімі 55 Уолл-стрит фасадымен «үйлесімді» болуы керек еді. Paramount кейін өзгертілген фасады бар жоба ұсынды, бірақ LPC 2022 жылдың қыркүйегінде лобби әлі де қайта жаңартылатын болғандықтан бұл жобаны мақұлдаудан бас тартты. LPC-нің екі жаңарту ұсынысын мақұлдамауынан кейін жоба жалғасатыны белгісіз болды. 2023 жылдың тамызында өткен отырыста қаланың жоспарлау комиссиясы Paramount компаниясына лоббиді жаңартуға рұқсат берді.

Қабылдау

Ғимарат жоспарланған кезде Пол Голдбергер The New York Times газетінде 60 Уолл-стрит бірнеше модернистік ғимараттардың бірі болып, бір уақытта "тарихи форманы пайдалануға күшті бейімділікпен" дамытылып жатқанын жазды. Голдбергер Роштің дизайнын "бір жағынан, өте үлкен ғимаратты қабылдауға тым тар аумақ" деп сынға алды, бірақ "өте үлкен масштабта Рош мырзаның жобасынан жақсырақ нұсқаны елестету қиын" деді. New York журналының Картер Уайзман Роштің "классикалық бағана" дизайны "көп ұзамай қызығушылық тудырмайтындай айқын" деп, дизайнына одан да аз сенім білдірді. Голдбергер де, Уайзман да 60 Уолл-стритті және сол жеделдетушімен жобаланған қазіргі Парк-авеню мұнарасын, олардың қалалық блоктарының ортасындағы жалған классикалық құрылымдар деп қарастырды. Ада Луиза Хакстебл 60 Уолл-стрит "мәңгілік және талмайтын классикалық тақырыпты дәстүрден тыс қолданысымен Лоустың әйгілі Tribune Tower бағанасына күмән келтіреді" деп жазды. 60 Уолл-стрит аяқталған кезде The Wall Street Journal 60 Уолл-стриттің "жарқыраған сыртқы жағы" әдеттегі "консервативті Морган имиджінен" өзгеше екенін айтты, соңғысы 23 Уолл-стриттің тас сыртқы жағында көрініс тапқан. Голдбергер 60 Уолл-стриттің 40 Уолл-стрит пен 70 Пайн-стрит арасына жасырын түрде салынып қойылғанын сезінді. 2021 жылы 60 Уолл-стриттің қайта жаңартылуы жарияланғанда, көптеген сақтаушылар наразылық білдірді, ал Голдбергер вестибюльді сақтап қалуды қолдады. 2022 жылы Times газетіне берген сұхбатында Голдбергер: "Уақыт өте келе, мен оның Нью-Йоркте 1980 жылдары салынған маңызды интерьерлердің бірі екенін түсіндім" деді. Сол жылы New York-тың Кристофер Бонанос вестибюль "қуатты, сәл әжуалы және қайта жаңғыртумен қорқытатын" екенін жазды. New York Review of Architecture редакторы Сэмюэл Медина бастапқы атриум "нағыз қоғамдық сәндік көркемдік қандай болатынын көрсетеді", ал қайта жобаланған кеңістік "бос, жасыл және ақша иісімен" екенін айтты.