Кіріспе
Жыныстық сәйкестіктің сыртқы көрінісі
Gender expression, or gender presentation, is a person's behavior, mannerisms, and appearance that are socially associated with gender, namely femininity or masculinity. Typically, a person's gender expression is thought of in terms of masculinity and femininity, but an individual's gender expression may incorporate both feminine and masculine traits, or neither. A person's gender expression may or may not match their assigned sex at birth. This includes gender roles, and accordingly relies on cultural stereotypes about gender. It is distinct from gender identity. Gender expression is separate and independent both from sexual orientation and sex assigned at birth. Gender identity can be expressed through behavior, clothing, hair, makeup, voice, body language and other aspects of one's external appearance. Gender expression does not always fall in line with a person's gender identity. A type of gender expression that is considered atypical for a person's externally perceived gender may be described as gender non conforming. Gender expression can vary widely between individuals and cultures, and may not always align with traditional gender roles or expectations. In men and boys, typical or masculine gender expression is often described as manly, while atypical or feminine expression is known as effeminate. In girls and young women, atypically masculine expression is called tomboyish. In lesbian and queer women, masculine and feminine expressions are known as butch and femme respectively. A mixture of typical and atypical expression may be described as androgynous. The term gender expression is used in the Yogyakarta Principles, which concern the application of international human rights law in relation to sexual orientation, gender identity, gender expression, and sex characteristics. The term also designates a criterion for human rights protection in certain countries, including Canada.
Жыныстық көрініс немесе жыныстық бейнелеу – адамның мінез-құлқы, әдет-ғұрыптары және сыртқы келбеті, олар әлеуметтік жағынан жынысқа байланысты, атап айтқанда әйелдік немесе ерлік сипаттарымен байланысты. Көбінесе адамның жыныстық көрінісі еркектік және әйелдік тұрғысынан қарастырылады, бірақ жеке тұлғаның жыныстық көрінісі әйелдік және еркектік белгілердің екеуін де, немесе ешқайсысын да қамтуы мүмкін. Адамның жыныстық көрінісі оның туған кездегі жынысына сәйкес келуі де, келмеуі де мүмкін. Бұл гендерлік рөлдерді қамтиды және сәйкесінше жыныс туралы мәдени стереотиптерге сүйенеді. Ол жыныстық сәйкестіктен ерекшеленеді. Жыныстық көрініс жыныстық бағдардан да, туған кездегі жыныстан да бөлек және тәуелсіз. Жыныстық сәйкестік мінез-құлық, киім, шаш, макияж, дауыс, дене тілі және сыртқы келбет сияқты арқылы көрінеді. Жыныстық көрініс әрқашан адамның жыныстық сәйкестігімен үндес болмайды. Адамның сыртқы түріне сәйкес келмейтін жыныстық көріністің түрі жыныстық сәйкессіздік ретінде сипатталуы мүмкін. Жыныстық көрініс жеке адамдар мен мәдениеттер арасында кең ауқымда өзгеруі мүмкін және әрқашан дәстүрлі гендерлік рөлдермен немесе күтілімдермен сәйкес келмейді. Ерлер мен ұлдарда, қалыпты немесе еркектік жыныстық көрініс көбінесе "еркектей" деп сипатталады, ал қалыпты емес немесе әйелдік көрініс "әйелдей" деп белгіленеді. Қыздар мен жас әйелдерде, қалыпты емес еркектік көрініс "ұлбала" деп аталады. Лесбиянка және квир әйелдерде еркектік және әйелдік көріністер тиісінше "буч" және "фем" деп аталады. Қалыпты және қалыпты емес көріністің араласуы "андрогин" деп сипатталуы мүмкін. Жыныстық көрініс термині Йогьякарта қағидаларында қолданылады, ол жыныстық бағдар, жыныстық сәйкестік, жыныстық көрініс және жыныстық ерекшеліктерге қатысты халықаралық адам құқығы заңнамасының қолданылуына қатысты. Бұл термин сондай-ақ кейбір елдерде, соның ішінде Канадада адам құқықтарын қорғау критерийін белгілейді.
Gender expression, or gender presentation, is a person's behavior, mannerisms, and appearance that are socially associated with gender, namely femininity or masculinity. Typically, a person's gender expression is thought of in terms of masculinity and femininity, but an individual's gender expression may incorporate both feminine and masculine traits, or neither. A person's gender expression may or may not match their assigned sex at birth. This includes gender roles, and accordingly relies on cultural stereotypes about gender. It is distinct from gender identity. Gender expression is separate and independent both from sexual orientation and sex assigned at birth. Gender identity can be expressed through behavior, clothing, hair, makeup, voice, body language and other aspects of one's external appearance. Gender expression does not always fall in line with a person's gender identity. A type of gender expression that is considered atypical for a person's externally perceived gender may be described as gender non conforming. Gender expression can vary widely between individuals and cultures, and may not always align with traditional gender roles or expectations. In men and boys, typical or masculine gender expression is often described as manly, while atypical or feminine expression is known as effeminate. In girls and young women, atypically masculine expression is called tomboyish. In lesbian and queer women, masculine and feminine expressions are known as butch and femme respectively. A mixture of typical and atypical expression may be described as androgynous. The term gender expression is used in the Yogyakarta Principles, which concern the application of international human rights law in relation to sexual orientation, gender identity, gender expression, and sex characteristics. The term also designates a criterion for human rights protection in certain countries, including Canada.
Жыныстық бейімділік
Гендерлік көрініс міндетті түрде сексуалдық бағдарға байланысты емес, бірақ адамдар көбінесе лесбиянка болса еркек, ал гей болса әйел ретінде қате түсініледі, олардың гендерлік көрінісіне қарамастан. Мұндай сенімдер адамдардың сексуалдық бағдарына сүйене отырып, біреудің гендерлік көрінісін қате түсіндіруіне алып келуі мүмкін. Стейси Хорн жүргізген жасөспірімдерге қатысты зерттеулер, өздерін тағайындалған гендеріне сәйкес білдірмейтін гейлер мен лесбиянкалардың қабылдану деңгейі төмен екенін көрсетті. Өздерін тағайындалған гендері бойынша білдіретін адамдар көбінесе аз әлеуметтік қысым мен кемсітушілікке ұшырайды. Ал гетеросексуал ерлердің гендерлік көрінісі еркектікке қарағанда әйелдік болса, олар ең көп кемсітуге ұшырайды. Гендерлік теориядағы Джудит Батлердің жасаған «гетеросексуалдық матрица» теориясы, адамдардың көбінесе біреудің сексуалдық бағдарын оның сыртқы гендері мен жынысына сүйене отырып қабылдайтынын айтады. Лиза Диш бұл адамдардың жынысы мен сексуалдық бағдарына байланысты біреудің гендерлік көрінісін қабылдауға бейім екенін түсіндіреді. Кейбір сексологтар, әсіресе 20 ғасырдың басында, гейлер мен лесбиянкаларды «гендерлік инверттер» деп қарастырған. Бұл идея 1950 жылдардағы Нью-Йорктегі гей мәдениетінің өкілдерінде көрінді: «әулие» деп аталатын әйелдікке бейім ерлер, сондай-ақ еркек сипаттағы лесбиянкалар. Драг-шоулар да гендерлік көріністі өзгерту арқылы сексуалдық бағдарды көрсетудің бір жолы деп есептелуі мүмкін, бірақ бұл әрқашан осылай бола бермейді. Кейбір зерттеулер осыған ұқсас идеяны дәлелдеді, гомосексуалдардың гетеросексуалдарға қарағанда гендерлік нормадан тыс екенін және өмір бойы гендерлік нормадан тыс болу сексуалдық бағдардың көрсеткіші болуы мүмкін екенін көрсетті.
Азық-түлік
Адамдар кейде гендерлік өрнегіне байланысты кемсітуге ұшырайды. Кемсітудің құрбандары көбінесе өздерінің гендерлік идентитігі немесе биологиялық жынысынан өзгеше гендерлік өрнекті көрсетеді. Гендерлік өрнекке негізделген кемсітушілік сексуалдық бағдарына тәуелсіз болуы мүмкін және бұл зорлық-зомбылыққа, балалық шақтағы зорлыққа, сексуалдық шабуылға, кемсітуге және түрлі басқа да ауыр жағдайларға әкелуі мүмкін. Сексуалдық бағдарына негізделген кемсітушілік адамның гендерлік өрнегімен байланысты болуы мүмкін. Ғалымдар ЛГБТҚ+ қарсы кемсітушілік пен гендерлік өрнек арасындағы байланысты ажыратудың қиын екенін айтады, әсіресе егер бұл өрнек адамның туған кездегі жынысынан өзгеше болса. Степф М. Андерсон жасаған зерттеуде кемсітушілік жағдайларда қатысушылардың гендері олардың ЛГБТҚ+ ретінде қабылдануына әсер ететіні анықталды. Өздеріне тағайындалған гендерімен сәйкес келетін адамдар, сәйкес келмейтіндерге қарағанда аз әсерге ұшырады. Денсаулық сақтау саласында жасалған бір зерттеуде, гендерлік нормадан тыс өрнекке ие адамдар күтім алғанда жағдайды дұрыс түсінбеушілікке ұшырағаны анықталды. Мысалы, әйелдікке бейім лесбиянкалар өздерінің гендеріне сәйкес келмейтін адамдарға қарағанда денсаулық сақтау орындарында көбірек жайлы сезінуі мүмкін. Зерттеудегі кейбір гендерлік конформды емес адамдар өздерінің гендері немесе сексуалдық бағдары олардың өрнегіне байланысты болжамдалатынының олардың жайлылығы мен денсаулық сақтауға қол жеткізуін шектегенін айтты. Гендерлік өрнек – адамның өзін қалай қабылдайтынының маңызды бөлігі және осылайша өзіне сенуіне әсер етеді. Егер адам жеке немесе қоғамдық ықпалмен өзін танымайтын бейнеде көрсетуге мәжбүр болса, өзіне сенуі төмендеп, психикалық денсаулығына зиян келтіруі мүмкін. 2017 жылы жасалған зерттеуде еркекке бейім лесбиянкаларды әйелдік стильде киіндірген кезде олардың өзіне сенуі күрт төмендегені анықталды.
Қатынасты терминдер
Гендерлік өрнектің сирек кездесетін басқа да терминдері бар. Академиялық дереккөздерде, кез келген бағдары бар ер адамдағы әйелдік гендерлік өрнек гинемимезис (сөйлеу қатысы: гинемиметикалық) деп аталуы мүмкін. Ал, керісі – андромимезис (сөйлеу қатысы: андромиметикалық).