Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1916 жылы Үндістан индуистер мен мұсылмандарының келісімі
1916 Indian Hindu Muslim agreement
Лакхнау шарты – 1916 жылдың желтоқсанында Лакхнауда өткен екі партияның бірлескен отырысында Үндістан Ұлттық Конгресі мен Мұсылман Лигасы (АИМЛ) арасында қол жеткізілген келісім. Бұл келісім арқылы екі партия да провинциялық заң шығарушы органдарда діни азшылықтардың өкілдік құқығына ие болуына келісім білдірді. Мұсылман Лигасының басшылары Үндістанның тәуелсіздігін талап ететін Конгресс қозғалысына қосылуға келісті. Ғалымдар бұл шартты үнді саясатындағы келісімдік тәжірибеге берілген мысал ретінде қарастырады. Бал Гангадар Тилак осы келісімді жасау кезінде Конгрестің өкілі болды, ал Мұхаммед Әли Джинна (1913 жылы Мұсылман Лигасына қосылған) осы шараға қатысты.
The Lucknow Pact was an agreement reached between the Indian National Congress and the Muslim League (AIML) at a joint session of both the parties held in Lucknow in December 1916. Through the pact, the two parties agreed to allow representation to religious minorities in the provincial legislatures. The Muslim League leaders agreed to join the Congress movement demanding Indian autonomy. Scholars cite this as an example of a consociational practice in Indian politics. Bal Gangadhar Tilak represented the Congress while framing the deal, and Muhammad Ali Jinnah (who joined the Muslim League in 1913) participated in this event.
Өмірбаян
Британдықтар үнді халқының зор қысымымен, үндістерді қанағаттандыру мақсатында, атқарушы кеңестің кем дегенде жартысы сайланатын және заң шығару кеңесінде сайланған мүшелердің көпшілігі болатын бірқатар ұсыныстарды қарастыратындарын жариялады. Конгресс пен Мұсылман лигасы осы ұсыныстарды қолдады. Екі тарап та одан әрі жеңілдіктер алу үшін үлкен ынтымақтастық қажет екенін түсінді.
The British had announced under immense pressure from Indian masses, in order to satisfy the Indians, that they will be considering a series of proposal that would lead to at least half of the members of the Executive Council being elected and the Legislative Council having a majority of elected members needed. Both the Congress and the Muslim League supported these. Both had realized that for further concessions to be gained, greater cooperation was required.
Конгресс келісімдері
Конгресс Императорлық және провинциялық заң шығарушы кеңестерге өкілдер сайлауда мұсылмандар үшін жеке сайлау округтерін бекітті. Мұсылмандарға бұл құқық 1909 жылғы Үндістан Кеңесі Заңында берілгенімен, Үндістан Ұлттық Конгресі оған қарсылық көрсетті. Конгресс сондай-ақ, мұсылман халқының үштен бірінен азырақ болғанына қарамастан, Кеңестердегі орындардың үштен бірін мұсылмандарға бөлу туралы ұсынысқа келісті. Одан бөлек, Конгресс, егер кеңестегі сол қауымның үштен төрт бөлігі қолдамаса, ешқандай қауымға қатысты заң қабылданбауы керек дегенге келісім білдірді. Осы келісімге қол қойылғаннан кейін, модераттар мен радикалдар арасындағы қарсылық біршама азайды. Олардың арақатынастарында маңызды өзгеріс болды.
The Congress agreed to separate electorates for Muslims in electing representatives to the Imperial and Provincial Legislative Councils. Although the Muslims were given this right in the Indian Council Act of 1909, the Indian National Congress opposed it. The Congress also agreed to the idea of one third seats for the Muslims in the Councils despite the fact that the Muslim population represented less than a third. Apart from that, the Congress agreed that no act affecting a community should be passed unless three quarters of that community's members on the council supported it. After the signing of this pact the rivalry between moderates and extremists was reduced to some extent. There was a significant change in their relation.
Маңыздылық
Лакхнау келісімі индустар мен мұсылмандардың бірлігіне үміт сыйлайтын нұрлы белгі ретінде қабылданып, индустар мен мұсылмандардың британдықтардан саяси реформа талап етудегі алғашқы бірлескен әрекеті болды. Бұл Британдық Үндістанда өзін-өзі басқару (Home Rule) мүмкіндігіне деген сенімді күшейтті. Келісім индустар мен мұсылмандардың бірлігінің ең жоғалған деңгейіне жеткенін көрсетті, Мұсылман лигасы мен Үндістан Ұлттық Конгресі арасындағы қарым-қатынасты жақсартты. Келісімге дейін екі тарап та қарсыластар ретінде қарастырылып, әрқайсы өз мүддесін қорғайтын. Бірақ келісім бұл көзқарасты өзгертіп, Конгресс мұсылмандардың сайлаудағы салмақтылығы және жеке сайлау округтері сияқты талаптарын қабылдады. Бұрын Морли-Минто реформасында мұсылмандарға берілген бұл жеңілдіктерді қабылдамаған болатын. Бұл Конгресс Мұсылман лигасының мәртебесін мойындап, оның мұсылмандардың мүддесі үшін жұмыс істейтін жеке партия екенін қабылдағанын көрсетті. Сондай-ақ, индустар мен Конгресс индустар мен мұсылмандардың әртүрлі талаптары мен мүдделері бар ерекше қауымдастықтар екенін мойындады. Лакхнау келісімі Үндістан Ұлттық Конгресі ішіндегі екі маңызды топтың – Лал Бал Пал (Лал Лажпат Раи, Бал Гангадар Тилак және Бипин Чандра Пал) басқаратын «экстремистер» және Гопал Кришна Гокхале 1915 жылға дейін басқарған, кейін Ганди атынан шыққан «орташалар» арасындағы достық қарым-қатынасты нығайтуға көмектесті. Джинна 20 жылдан кейін мұсылмандар үшін жеке мемлекет құруды жақтағанмен, 1916 жылы ол Конгресс пен Мұсылман лигасының мүшесі болып, Тилактың жақтасы болды және «индустар мен мұсылмандар бірлігінің елшісі» деп құрметпен еске алынды.
The Lucknow Pact was seen as a beacon of hope to Hindu–Muslim unity. It was the first time that the Hindus and Muslims had made a joint demand for political reform to the British. It led to a growing belief in British India that Home Rule (self government) was a real possibility. The pact also marked the high water mark of Hindu Muslim unity. It established cordial relations between the Muslim League and the Indian National Congress. Before the pact, both parties were viewed as rivals who opposed each other and worked in their own interests. However, the pact brought a change in that view. The Congress also accepted Muslim demands such as weightage in elections and separate electorates. they earlier had rejected this concession given to Muslims in the Morley Minto reforms. This also highlighted that Congress accepted Muslim league status and that it was a separate party working for the interests of Muslims. It also meant that the Hindus and Congress accepted that Hindus and Muslims are separate communities with different demands and interests. The Lucknow Pact also helped in establishing cordial relations between the two prominent groups within the Indian National Congress – the 'extremist' faction led by the Lal Bal Pal trio (Lala Lajpat Rai, Bal Gangadhar Tilak and Bipin Chandra Pal), and the 'moderate' faction led by Gopal Krishna Gokhale until his death in 1915 and later represented by Gandhi. Though Jinnah advocated a separate nation for the Muslims 20 years later, in 1916 he was a member of both Congress and Muslim League, was an associate of Tilak, and hailed as 'ambassador of Hindu Muslim Unity’.