Кіріспе

Ресейлік лихенолог және эволюциялық биолог Константин Сергеевич Мерешковский (; 9 қаңтар 1921) – негізінен Казань қаласы маңындағы аймақта белсенділік танытқан орыс биологы және ботаник. Оның лихендерді зерттеулері симбиогенез теориясын ұсынуға әкелді – эукариоттардың күрделі жасушалары қарапайым жасушалардың симбиоздық қарым-қатынасынан пайда болды деген теорияны. Ол бұл теорияны 1910 жылы «Организмдердің шығу тегі туралы жаңа зерттеу: Симбиогенездің негізі ретінде екі плазма теориясы» атты еңбегінде жариялады, алайда осы идеяның негіздері 1905 жылы «Өсімдіктер әлеміндегі хроматофорлардың табиғаты мен шығу тегі» атты жұмысында көрініс берген болатын.

Ерте өмір

Константин Санкт-Петербургте дүниеге келді, Мерешковский отбасының алты ұлы мен үш қызының бірі. Оның әкесі, Сергей Иванович, Александр II-нің сарай кеңсесіне жеке кеңесші болып кірмес бұрын, бірнеше ресейлік жергілікті губернаторлардың кабинеттерінде (Орынбордағы И. Д. Тализиннің кабинетінде болғандары да бар) жоғары лауазымды қызметкер болып жұмыс істеді. Анасы, Варвара Васильевна (туған тегі Черкасова), Санкт-Петербургтегі жоғары шенді қауіпсіздік қызметкерінің қызы болды және өнер мен әдебиетке құштарлық танытты. Жазушы Дмитрий Мережковский (1866–1941) – оның кіші інісінің бірі. 1875 жылдан 1880 жылға дейін Санкт-Петербург университетінде білім алып, теңіз омыртқасыздарын зерттеу үшін Солтүстік Мұхитқа (Ақ теңізге) сапар шегіп, Гидрозоалардың жаңа туысын ашты. Бітірген соң Франция мен Германияға сапарлап, белгілі ғалымдармен танысты. Парижде антропология және жануарлар пигменттері туралы зерттеулер жариялады. 1918 жылы Женевадағы Ботаникалық консерваторияға көшіп, онда Жюль Поль Бенжамин Делессерттің лишайниктер жинағымен айналысты.

Өлім

Женевада ол қатты депрессияға түсіп, ақшасы бітіп, 1921 жылғы 9 қаңтарда қонақ үй бөлмесінде өлі күйде табылған. Ол өзін төсекте маскамен байлап, металл ыдыстан улағыш газбен толтырылған. Оның өзін-өзі өлтіруінің себебі педофильдік утопиялық сенімдерімен (1903 жылғы "Жер жұмағы немесе қысқы түнінің арманы" атты әңгімелер жинағында көрсетілгендей) және балаларды зорлау тарихын жалғастыру үшін тым қарт және осал болып бара жатқанына сенуімен байланысты болған сияқты. Атеист болғандықтан, оның армандаған утопиясы ғылыми негізде болуын қалаған, африкалықтар, азиялықтар және басқаларды құлдыққа салу арқылы педофильдерден тұратын мінсіз адамзаттың эволюциясын қамтитын. "Жер жұмағы" кітабында ерекше өсірілген адамдардың касталары сипатталған, олардың ішінде балалық сипаттары мен мінез-құлқы сақталған, ересек жасқа дейін сексуалданған, неотенизацияланған балалар бар, олар 35 жасқа келгенде өлтірілген, өйткені қартайғанда бақытты бола алмайды. Бұдан өзге, ол евгеника және антисемитизм туралы өте радикалды идеологиялық көзқарастарды ұстанған. Ол Ресей халқының одағының Қазан бөлімшесіне кіретін, ультра-оңшыл қара жүзшілдер ұйымына белсенді көмек көрсеткен және яһудилерді және сатқындарды ұстауға Ішкі істер министрлігіне құпия көмек берген.

Симбиогенез

[[Файл:Константин Мерешковский Симбиогенез Өмір ағашы.jpg|thumb|Мерешковскийдің симбиогенездің екі эпизоды арқылы күрделі тіршілік нысандарының пайда болуын көрсететін өмір ағашының диаграммасы, симбиотикалық бактериялардың енуі, 1905 жыл. Оның жұмысына француз ботанігі Андреас Франц Вильгельм Шимпердің әсері тиді, ол хлоропластардың цианобактерияларға ұқсас екенін атап өткен. Мерешковскийдің идеялары К. В. Коваликтің пікірінше, "көзге түріп тұрады".

Ғасырдың басында Мерешковский Ресей, Австрия және Жерорта теңізі маңынан жиналған 2000-нан астам лишайниктерден тұратын үлкен гербарий құрды. Жинақ Қазан университетінде сақтаулы. Жақында лишайниктердің әрбір түрі саңырауқұлақ пен бір немесе бірнеше балдыр арасындағы өзара тиімді симбиозға негізделгені анықталды. Бұл оның симбиогенез теориясына түрткі болған болуы мүмкін. Мерешковский дарвиндік эволюцияны қабылдамады, себебі ол табиғи іріктеу биологиялық жаңалықты түсіндіре алмайды деп есептеді. Оның пікірінше, микробтарды игеру және оларды мұраға алу орталық рөл атқарады. Оны басқа биологтар сынға алып, тіпті қысым көрсетті.

Эпонимдер

Мерешковскийдің құрметіне аталған түрлерге Plowrightia mereschkowskyi, Physcia mereschkowskii және Caloplaca mereschkowskiana кіреді.