Алкатраздан қашып құтылу

Кіріспе

1979 жылы Дон Сигелдің түсірген фильмі

«Алькатраздан қашу» – 1979 жылы түсірілген американдық түрмелік әрекет-қимыл фильмі. Фильмнің режиссері және сопродюсері – Дон Сигел, сценарийін Ричард Таггл жазған. Басты рөлдерді Клинт Иствуд, Патрик Макгуан, Фред Уорд, Джек Тибо және Ларри Хэнкин сомдаған, ал Дэнни Гловер кинодағы дебютін жасаған. Фильм 1963 жылы Дж. Кэмпбелл Брюстің осы аттас деректі кітабынан алынған, сонымен қатар 1962 жылы Алькатраз аралындағы қатаң күзетілетін түрмеден тұтқындардың қашу оқиғасына негізделген. Бұл Сигел мен Иствудтың «Куганның блефі» (1968), «Сара әпкеге екі қашыр» (1970), «Алданғандар» (1971) және «Жынды Гарри» (1971) фильмдерінен кейінгі бесінші және соңғы бірлескен жұмысы.

Сюжет

1960 жылдың басында басқа түрмелерден қашып келген қылмыскер Фрэнк Моррис Алькатраз аралындағы қатаң күзетпен қамтылған түрмеге келеді. Алькатраз АҚШ түрме жүйесіндегі ең қауіпті түрме ретінде ерекшеленеді, себебі ол жерден ешбір тұтқын қашқан емес. Моррис келген күні директордың кабинетінен тырнақ кескішін ұрлап алады. Келесі күндері ол бірнеше тұтқынмен танысады: тәттілерге құмар, эксцентрикалық Литмус; өзін-өзі қорғау үшін екі ақ адамды өлтіргені үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылған қара нәсілді тұтқын Инглиш; және Алькатраста хризантема гүлдерін өсірген, портреттер салуды ұнататын қарт Док. Док салған портреттерде хризантема гүлдері адам рухының және бостандықтың символы ретінде бейнеленеді. Ол Морриске бір гүлдің басын сыйға береді. Моррис сонымен қатар Уолфтың жауына айналады, ол оны душ қабылдағанда мазалайды, кейін түрме ауласында пышақпен шабуылдайды. Екеуі де оқшаулану жазасына жіберіледі. Моррис босатылады, ал Уолф түрмеде қалады. Директор Док өзінің және басқа күзетшілердің портреттерін салғанын біледі. Күзетшілердің портреттері олардың адамгершілігін көрсетеді, ал директордың портреті оның қатыгездігін ашық көрсетеді, бірақ ол көпшілікке көрсетілмейді. Ашуға мініп, директор Докқа сурет салуға тыйым салады. Док көңілсіздікке түсіп, түрме шеберханасында оң қолының бірнеше саусағын балтамен кесіп алады. Кейін Моррис екі банкті тонаған және бұрынғы түрмеде таныс болған Джон және Кларенс Англин ағайындыларымен кездеседі, сондай-ақ Чарли Баттс атты тұтқынмен жақындасады. Моррис өзінің камерасындағы тордың айналасындағы бетонның нашарлағанын байқайды және оны бұзу арқылы қашу жоспары құрайды. Келесі айларда Моррис, Англиндер және Баттс қасықтармен (жасалған қапақтармен біріктірілген) қабырғаларды қазып, алдау үшін қағаздан жасалған қуыршақтарды жасайды және жаңбырлық плащтардан сал жасайды. Тамақ ішу кезінде Моррис Доктың құрметіне үстелге хризантема гүлін қояды, бірақ директор келіп, оны талқандайды, бұл Литмустың жүрек талмасына шалдығуына себеп болады. Директор Морристің камерасын тексеруге бұйрық береді, бірақ ешқандай ерекшелік таппайды. Дегенмен, ол Морристі басқа камераға көшіруді бұйырады. Уолф оқшауланудан босатылып, Морриске тағы шабуыл жасауға дайындалады, бірақ Инглиш оны тоқтатып, оның бандасы Уолфты ұрып-соғатынын айтады. Сол түні тұтқындар қашуға дайын екендерін шешеді. Моррис, Англиндер және Баттс дәлізден кездесіп, қашуды жоспарлайды. Баттс қорқып, олармен кездесуге бара алмайды. Кейін ол шешімін өзгертпек болады, бірақ кеш болып, мүмкіндігін жіберіп алғанын өкінеді. Морис пен Англиндер суға қалу құралдарын алып, шатырға шығып, із шамынан жасырынады. Олар ғимараттың қабырғасынан түрме ауласына түсіп, тікенді сымды қоршаудан өтеді, аралдың жағалауына жетеді және салды үрлейді. Адамдар суға батып, салға жабысып, аяқтарымен жылдамдап кетеді. Келесі күні қашқандары анықталып, іздеу жұмыстары басталады. Салдан қалған бөліктер мен адамдардың жеке заттары шығанақта табылады. Ангел аралында іздеу кезінде директор адамдардың жеке заттары маңызды болғанын және оларды тастап кетуге дейін олар суға батып кеткенін айтады. Күзетшілер сотталғандар суға батқандай етіп, оларды тастап кеткенін айтады. Кейін директор Вашингтонға шақырылып, жоғары лауазымдағы басшыларымен кездеседі, ол түрмеден қашуға жол бермегені үшін ерте зейнетке шығуы мүмкін. Ол жартастан хризантема гүлін табады, ал оның көмекшісі Ангел аралында мұндай гүлдер өспейді дейді. Постскриптте қашқындар ешқашан табылмайтыны және Алькатраз түрмесі бір жылдан кейін жабылатыны айтылады.

In early 1960 Frank Morris, a criminal who has absconded from other facilities, arrives at the maximum security prison on Alcatraz Island. Alcatraz is unique within the US prison system for its high level of security, and no inmate has ever escaped. The day of his arrival, Morris steals a nail clipper from the Warden's desk. Over the next days, Morris makes acquaintances with some inmates: the eccentric Litmus, who is fond of desserts; English, a black inmate serving two life sentences for killing two white men in self defense; and the elderly Doc, who paints portraits and once grew chrysanthemums at Alcatraz. Doc's portraits contain chrysanthemums as a symbol of human spirit and freedom. He makes a gift of one of the blossom heads to Morris. Morris also makes an enemy of Wolf, a rapist who harasses him in the showers and later attacks him in the prison yard with a knife. Both men are imprisoned in isolation in the hole. Morris is released while Wolf stays. The Warden discovers that Doc has painted a portrait of him, as well as other guards. The guards' paintings are flattering, recognizing their humanity, but the Warden's painting, which has been kept out of view, captures the ugliness of his cruelty. Enraged, the Warden removes Doc's painting privileges. Doc is depressed and in the prison workshop hacks off several fingers of his right hand with a hatchet before being led away. Later, Morris encounters two bank robbers and brothers John and Clarence Anglin, who are his old friends from another prison sentence, and he links up with prisoner Charley Butts. Morris notices that the concrete around the grille in his cell is weak and can be chipped away, which evolves into an escape plan. Over the next months, Morris, the Anglins, and Butts dig through the walls of their cells with spoons (which have been soldered into makeshift shovels), make papier mâché dummies to act as decoys, and construct a raft out of raincoats. During mealtime Morris places a chrysanthemum at the table in honour of Doc, but the Warden stops by and crushes it, causing a provoked Litmus to suffer a heart attack. The Warden orders an inspection of Morris' cell but finds nothing unusual. Nonetheless, he issues orders for Morris to be relocated to a different cell as soon as possible. Wolf is released from solitary confinement and prepares to attack Morris again, but English manages to intercept him while implying that his gang will beat up Wolf. That night, the inmates decide they are now ready to leave. Morris, the Anglins and Butts plan to meet in the passageway and escape. Butts loses his nerve and fails to rendezvous with them. He later changes his mind but is too late and returns to his cell to sulk over his missed opportunity. Carrying the flotation gear, Morris and the Anglins access the roof and avoid the searchlights. They scramble down the side of the building into the prison yard, climb over a barbed wire fence, make their way to the shoreline of the island and inflate the raft. The men depart from Alcatraz, partially submerged in the water, clinging to the raft and using their legs to propel themselves. The following morning, the escape is discovered and a manhunt ensues. Shreds of raincoat material and personal effects of the men are found floating in the bay. While searching on Angel Island, the Warden insists that the men's personal effects were important, and the men would have drowned before leaving them behind. A guard believes the convicts got rid of them on the pretence that they drowned. The Warden is later summoned to go to Washington and face his superiors, with the prospect of being forced to accept an early retirement/termination of his duties for having failed to prevent the breakout from happening. On a rock he finds a chrysanthemum flower head and is told by his aide that none grow on Angel Island. A post script states that the fugitives are never found and Alcatraz as a prison closed less than a year later.

Сценарий және түсірілім

Алкатраз фильмінің негізделген нақты оқиғалардан кейін көп ұзамай жабылды. Сценарист Ричард Таггл алты ай бойы Дж. Кэмпбелл Брюстің 1963 жылғы құжаттамалық есебіне негізделген сценарийді зерттеуге және жазуға жұмсады. Ол Жазушылар гильдиясына барып, сұралмаған қолжазбаларды қабылдайтын әдеби агенттердің тізімін алды. Ол оның әрқайсысына, сондай-ақ бизнестегі барлық адамдарға оны оқып шығуға көндіруге тырысты. Барлығы оны қабылдамады, диалогтары мен кейіпкерлері нашар, махаббатқа қатысты тұлға жоқ және халық түрмелер туралы әңгімелерге қызығушылық танытпайды деді. Таггл продюсерлер мен басшыларды айналып өтіп, тікелей кино жасаушылармен сөйлесуге шешім қабылдады. Ол режиссер Дон Сигелдің агентіне қоңырау шалып, Сигелмен кеште кездескенін және режиссер оның сценарийін оқығысы келетінін айтып, жалған мәлімдеме жасады. Агент сценарийді Сигелге жіберді, ол оны оқыды, ұнады және Клинт Иствудқа жіберді.

Тарихи ақиқат

Фильмнің соңғы көрінісі қашудың сәтті болғанын меңзеп тұр, бірақ шындығында бұл оқиғаның нәтижесі әлі де құпия болып қала береді. 2010 жылдардың басында жарияланған жанама дәлелдер ер адамдардың аман қалғанын көрсетеді, сондай-ақ, қашқандардың салдың табылмай, көлік ұрлығы туралы есептер келмегені туралы ФБР-дің ресми хабарламасына қайшы, жақын орналасқан Періште аралында іздер қалдырылған сал табылған (бұл фильмдегі күзетшінің қашқандар қалдырған болуы мүмкін хризантема гүлін табатын көркем суреттелген сахнаға ұқсас). Чарли Баттс кейіпкерінің прототипі – төртінші тұтқын, Аллен Уэст, ол нақты қашуға қатысқан, бірақ қашу түні желдеткіш торларын ажырата алмағандықтан қалып қойған. Ол ФБР-дің қашуды расми түрде тергеуіне көмектескен. Фильмде бейнеленген Уорден – ойдан шығарылған кейіпкер. Фильмнің оқиғасы Морристің 1960 жылдың қаңтарында Алкатразға келгенінен басталып, 1962 жылдың маусымында қашқанға дейінгі кезеңді қамтиды. Моррис келгеннен кейін көп ұзамай Уорденмен танысады, ол фильмнің соңына дейін лауазымында қалады. Шындығында, 1961 жылы Уорден Мадиганның орнына Блэкуэлл келген. Уорден кейіпкері өзінің алдыңғылары Джонстонды (1934–1948) және (қателікпен) Блэкуэллді (1961–1963) еске алады. Блэкуэлл 1961 жылдан 1963 жылға дейін Алкатраздың ең қиын кезеңінде күзетші болып қызмет еткен, ол құлдырап бара жатқан түрме ретінде жабылу және қаржыландыру мәселелеріне тап болды, сонымен қатар 1962 жылдың маусымындағы қашу оқиғасы да осы кезеңге келді. Ол сол уақытта Калифорния штатының Напа округіндегі Берриесса көлінде демалыста болған. Док балтамен бірнеше саусақты кесіп тастаған эпизод 1937 жылғы нақты оқиғаға негізделген. Тұтқын Руф Персфул, сол кездегі қатаң үнсіздік саясатына наразы болып, Алкатраздан шығу үшін төрт саусағын балтамен кесіп тастаған.

Сыни жауап

"Алькатраздан қашу" фильмі сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, көптеген адамдар оны 1979 жылғы ең үздік фильмдердің бірі деп санайды. Time журналынан Frank Rich оны "жайқын, кинематографиялық әсемдік" деп сипаттаса, The New Republic журналынан Stanley Kauffmann оны "көлденең кино" деп атады. The New York Times газетінен Vincent Canby оны "жоғары сападағы әрекет фильм" деп атады, сонымен қатар "Мистер Иствуд рөлдің және фильмнің талаптарын басқа актерлердей орындай алмас, мүмкін. Бұл актерлік шеберлік пе? Білмеймін, бірақ ол – оның кеңістігіндегі биік тұлға" деді. Variety журналы оны "қазірге дейін түсірілген түрме фильмдерінің ең жақсыларының бірі" деп мәлімдеді. Roger Ebert фильмге 4 жұлдыздың 3,5-ін берді, "Дерлік барлық уақыты бойы 'Алькатраздан қашу' түрмедегі өмірдің шиеленісті және қиын портретін көрсетеді. Бұл сонымен қатар шеберлікпен айтылған оқия, онда кейіпкерлер аз сөйлейді және камера оқиғаны түсіндіреді" деп жазды. Chicago Tribune газетінен Gene Siskel 4 жұлдыздың 3-ін берді, оны "өте қызықты және жақсы жасалған" деп атады. Басты мәселе – оқиғаның тым жылдам аяқталуы, ол бізді күтпеген жерден шаңқайтады. Los Angeles Times газетінен Kevin Thomas: "Кино әуесқойлары үшін қуаныш, 'Алькатраздан қашу' таңғажайып экономикалық, жылдам және стильді экрандық оқия айтудың нұсқаулығы ретінде қызмет ете алады". Rotten Tomatoes веб-сайты 31 сыншының 97%-ы фильмге оң баға бергенін, ал орташа бағасы 7,1/10 екенін хабарлады. Сайттың сыншыларының консенсусы: "Алькатраздан қашу" оның танымал жерінің шиеленісті клаустрофобиясын және бас кейіпкерінің аңызға айналған бейтараптылығын тамаша пайдаланады". Metacritic-те фильмнің салмақты орташа бағасы 100 балдан 76, тоғыз сыншының пікіріне сүйене отырып, "жалпы жағымды пікірлерді" көрсетеді.

Кассалық жинақ

Фильм 1979 жылғы 24 маусымдағы тұңғыш көрсетілімінде АҚШ-та 5,3 миллион долларлық кассалық табысқа ие болды, ол 815 экранда көрсетілді. Жалпы, фильм АҚШ және Канадада театрлық прокаттан түскен 21,5 миллион доллар есебінен шамамен 43 миллион доллар жинады.

Квентин Тарантино оны "көркем жағынан әсерлі де, құлқыны қамтитын, Сигелдің ең көркем фильмі" деп атады.