Сулейман Сиссе: Мали кинорежиссерінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Мали кинорежиссері (1940 жылы туған)

Сулейман Сиссе (21 сәуір 1940 жылы туған) – африкалық кинорежиссерлердің бірінші буынының өкілі саналатын Мали кинорежиссері. Ол "Африкадағы ең көрнекті қазіргі заманғы режиссер" деп аталады, ал оның "Елен" фильмі "барлық уақыттағы ең ұлы африкалық фильм" деп есептеледі.

Өмірбаян

Бамакода туып, мұсылман отбасында өскен Сулейман Сиссе бала кезінен киноға құмар болған. Ол Дакарда орта мектепте оқыды және 1960 жылы ұлттық тәуелсіздік алғаннан кейін Малиге оралды. Оның кинодағы мансабы Патрис Лумумбаның тұтқындалуы туралы деректі фильмнің проекционист көмекшісі ретінде басталды. Бұл оның өз фильмдерін жасау құштарлығын оятты, ол Герасимов атындағы кинематография институтының, Мәскеу кино және теледидар мектебінің стипендиясын алды. 1970 жылы Малиге оралып, Ақпарат министрлігіне оператор болып кірісті, онда деректі фильмдер мен қысқаметражды фильмдер түсірді. Екі жылдан кейін ол өзінің алғашқы орта ұзындықтағы фильмін түсірді, "Cinq jours d’une vie" ("Бес күн өмірде"), ол Құран мектебін тастап, көшеде тұратын ұры болып табылатын жас жігіттің оқиғасын баяндайды. "Бес күн" Карфаген кинофестивалінде көрсетілді. 1974 жылы Сиссе бамбара тілінде өзінің алғашқы толық метражды фильмін түсірді, "Den muso" ("Қыз") – зорланған жас мылқау қыздың оқиғасы. Қыз жүкті болып, отбасымен бірге баланың әкесі де оны қабылдамайды. Малидің Мәдениет министрі "Den muso" фильміне тыйым салды, ал Сиссе француз қаржысын қабылдады деген күмәнді айыппен тұтқындалып, түрмеге жабылды. Сиссе тұтқындалудың нақты себебін ешқашан білмейді, бірақ түрмеде ол өзінің келесі "Baara" ("Жұмыс") фильмінің сценариін жазды, ол 1979 жылы Фессакода "Йененганың Талон" сыйлығын жеңіп алды. 1982 жылы Сиссе "Finyé" ("Жел") фильмін шығарды, онда Малидің қанағаттанбаған жастарының билікке қарсы көтерілгені туралы әңгімеленеді. Бұл оған 1983 жылы Фессакода екінші рет "Йененганың Талонын" әкелді. 1984 және 1987 жылдар аралығында ол "Yeelen" ("Жұрақ немесе жарқырау") фильмін түсірді, ол 1987 жылы Канн кинофестивалінде қазылар алқасының сыйлығын жеңіп алды, бұл фестиваль тарихында сыйлық алған алғашқы африкалық фильм болды. Көптеген жағдайларда өзінің ең үлкен жұмысы ретінде аталатын Сиссе "Cahiers du Cinéma"-ға берген сұхбатында "бір жағынан еуропалық этнографиялық фильмдерге қарсы жасалды" және ол "сыртқы қабылдау, ақ техника мен академиктердің қабылдауына, шетелдік қабылдауға жауап беруді қалаған" деп мәлімдеді. 1995 жылы ол "Waati" ("Уақыт") фильмін түсірді, ол 1995 жылғы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" сыйлығына ие болды. 2009 жылы ол көп әйел алу туралы әңгімелейтін комедия түсірді, ол 1988 жылы өзінің сегіз ағасы мен әпкесімен үйден кетуі керек болған кезде, әкесінен шабыт алды. "O Ka" ("Біздің үй") атты фильмде ол Бамакодағы үйінен қуылған әпке-қарындастарының заңгерлік күресін еске салды.

Born in Bamako and raised in a Muslim family, Souleymane Cissé was a passionate cinephile from childhood. He attended secondary school in Dakar and returned to Mali in 1960 after national independence. His film career began as an assistant projectionist for a documentary on the arrest of Patrice Lumumba. This triggered his desire to create films of his own, and he obtained a scholarship at the Gerasimov Institute of Cinematography, the Moscow school of Cinema and Television. In 1970 he returned to Mali, and joined the Ministry of Information as a cameraman, where he produced documentaries and short films. Two years later, he produced his first medium length film, Cinq jours d’une vie (Five Days in a Life), which tells the story of a young man who drops out of a Qur'anic school and becomes a petty thief living on the street. Cinq Jours premiered at the Carthage Film Festival. In 1974, Cissé produced his first full length film in the Bambara language, Den muso (The Girl), the story of a young mute girl who has been raped. The girl becomes pregnant, and is rejected both by her family and by the child's father. Den muso was banned by the Malian Minister of Culture, and Cissé was arrested and jailed for the dubious charge of accepting French funding. Cissé would never know the real reason for his arrest, but while in jail he wrote the screenplay for his next film Baara (Work). winning the Yenenga's Talon prize at Fespaco in 1979. In 1982, Cissé produced Finyé (Wind), which tells the story of dissatisfied Malian youth rising up against the establishment. This earned him his second Yenenga's Talon, at 1983's Fespaco. Between 1984 and 1987, he produced Yeelen (Light or Brightness), a coming of age film that won the Jury Prize at the 1987 Cannes Film Festival, becoming the first African film to win a prize in the festival's history. Often cited as his greatest work, Cissé stated in an interview for Cahiers du Cinéma that it was "in part made in opposition to European ethnographic films” and that he “wanted to make a response to an external perception, a perception by white technicians and academics, an alien perception." In 1995, he produced Waati (Time), which competed for the Palme d'Or at the 1995 Cannes Film Festival. In 2009, he filmed a comedy that talks about polygamy, inspired by his father, when he, his eight brothers, and his sister should leave their house in 1988. In the film, O Ka (Our House), he reminded the legal battle of his sisters when they were expelled from their house in Bamako.

Мұрасы мен стилі

Сулейман Сиссе – ХХ ғасырдың ең танымал африкалық кинорежиссерлерінің бірі. Оның туындылары африка киносындағы әлеуметтік реализмнің қалыптасуын, соның ішінде дәстүрді қайта жаңғыртуға бет бұруын көрсетеді. Сиссе "күрделі сюжеттерді шеберлікпен суреттейтін, күнделікті нәрселердегі сырды сақтай білетін режиссер" деп аталады. Оның фильмдері әскери зорлық-зомбылықты, ақша мен биліктің жемқорлыққа ұшырауын, кәсіби одақтар қозғалысын, сондай-ақ Бамако қаласының әйелдері мен жастарын қыспаққа алған патриархалдық салт-дәстүрлердің берік билігін бейімдеумен көзге түседі.