Кіріспе

Сенегалдық кинорежиссер, продюсер, сценарист, актер және автор (1923–2007)

Усман Сембен (usman sɑ̃bɛn; 1 қаңтар 1923 немесе 8 қаңтар 1923 – 9 маусым 2007), көбінесе француз тілінде Сембен Усман деп аталады, бұл атау рәсімінің "колониалдық әсерін" көрсету және оған қарсы шығу ниетімен жасалған сияқты. Ол Сенегалдық кинорежиссер, продюсер және жазушы. "Лос-Анджелес Таймс" газеті оны Африканың ең ұлы жазушыларының бірі деп санайды және ол көбінесе "африка киносының әкесі" деп аталады. Анасы Матар Сене әулетінен шыққан Серер отбасының ұрпағы Усман Сембен, әсіресе Серерлердің діни мерекелеріне, соның ішінде Туур мерекесіне ерекше қызығушылық танытты.

Ерте өмір

Балықшының ұлы Усман Сембен Казаманстағы Зигуинчор қаласында Лебу отбасында дүниеге келді. Бала кезінен бастап ол серлер дінімен, әсіресе "Туур" фестивалімен танысты, онда ол "ғибадат ғисыбы" (cult servant) атанды. Туур ата-бабалар рухтарына (Пангулға) ақшыл сүттен жасалған тағамдарды құрбан етуді талап ететін болса да, Сембен өзінің ғибадат ғисыбы ретіндегі жауапкершілігін жеңіл қабылдады және ата-бабаларға арналған құрбандықтарды ішуімен белгілі болды. 1944 жылы Сембен сенегалдық Тирайерлерге (француз армиясының корпусы) шақырылды. Екінші дүниежүзілік соғыста ол Бос Франция күштерінде қызмет етті. Соғыстан кейін ол туған еліне оралып, 1947 жылы ұзақ теміржол ереуіліне қатысты, бұл оның "Құдайдың ағаш сынықтары" (1960) романының негізі болды. 1947 жылдың соңында ол Францияға жасырын жолмен өтіп, Париждегі Citroën зауытында, содан кейін Марсель портында жұмыс істеді, француз кәсіподақ қозғалысына белсенді қатысты. Ол коммунистер жетекшілігімен құрылған CGT және Коммунистік партияға қосылды, Вьетнамдағы француз отаршылдық соғысына қару-жарақ жеткізуге бөгет жасайтын ереуілге көмектесті. Осы кезеңде ол Харлем Ренессансының жазушысы Клод Маккейді және Гаитилік марксистік жазушы Жак Руменді танысты.

Фильм

Әлеуметтік өзгерістерге ұмтылған автор ретінде Сембен кең көрерменге жол табуды қалады. Ол өзінің жазба жұмыстарының тек мәдени элитаға жететінін, ал фильмдердің "халықтың түнгі мектебі" екенін түсінді. Дегенмен, Сембен цензураланған сахналарды сипаттаған жарнама парақшаларын театрларда таратты және фильмін халықаралық нарыққа өңделмеген күйінде шығарды. 1971 жылы Сембен француз және диола тілдерінде «Эмитай» фильмін түсірді, ол 7-ші Мәскеу халықаралық кинофестиваліне қатысып, күміс жүлдеге ие болды. Бұл фильм сондай-ақ Француз Батыс Африкасының барлық аймақтарында тыйым салынды. 1975 жылы түсірген «Хала» фильмі 9-шы Мәскеу халықаралық кинофестиваліне қатысты. 1977 жылы оның «Седдо» фильмі 10-шы Мәскеу халықаралық кинофестиваліне ілікті. Сол жылы ол 27-ші Берлин халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының құрамына кірді. 1979 жылы 11-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінде кино өнеріне қосқан үлесі үшін Құрметті сыйлықпен марапатталды. Сембен фильмдерінің басты тақырыптары – отаршылдық тарихы, діннің кемшіліктері, жаңа африкалық буржуазияны сынау және африкалық әйелдердің күші. Оның соңғы фильмі – 2004 жылы шыққан «Муладе» фильмі 2004 жылғы Канн кинофестивалінде және Буркина-Фасодағы ФЕСПАКО кинофестивалінде жүлде алды. Фильмнің оқиғасы Буркина-Фасодағы шағын африкалық ауылда өрбиді. Ол 2015 жылғы «Сембен!» деректі фильмінің тақырыбы болды. Сембен өзінің фильмдерінде көбінесе эпизодтық рөлдерде ойнайды. Мысалы, «Мандаби» фильмінде ол пошта бөлімшесіндегі хат жазушы рөлін сомдайды.

Өлім

Усман Сембен 9 маусымда 2007 жылы 84 жасында қайтыс болды. 2006 жылдың желтоқсанынан бері ауырып, Сенегалдағы Дакардағы үйінде дүние салды. Сембеннен екі некеден туған үш ұлы қалды. Панафрикалық кинорежиссерлер федерациясының (FEPACI) бас хатшысы Сейпати Булане Хопа Сембенді "қарапайым адамдардың жарық жолында жүруіне шам шырағын жаққан жарқын тұлға, еш ойланбастан сөйлейтін, өте дарынды, өзінің көркемдік қағидаларына берік тұрған, оларды үлкен адалдық пен қадір-қасиетпен сақтаған адам" деп сипаттады. Оңтүстік Африканың өнер және мәдениет министрі Палло Джордан Сембенді "толыққанды интеллектуал және ерекше мәдениетті гуманист, Африка туралы жаңа біліммен әлемді қамтамасыз еткен" деп бағалады.

Жыл Фильм Жанр Рөл Ұзақтығы (мин)
1963 Бором Сарет Драмалық қысқа фильм Кедей сенегалдық адамның портреті. Қара африкалық түсірген алғашқы фильм. Режиссер және сценарийші 20 м
1964 Ниае Драмалық қысқа фильм Жүкті қыздың тудырған дау-дамасы Режиссер және сценарийші 35 м
1966 Қара қыз (түпнұсқа атауы: La noire de) Драмалық көркем фильм Сенегалдық қыз Францияда қызметші болады Режиссер және сценарийші 65 м
1968 Мандаби Драмалық көркем фильм Сенегалдық адам Парижден келген ақша жөнелту ордерін алуға мәжбүр Режиссер және сценарийші 92 м
1970 Тау Драмалық қысқа фильм Жас жігіт жүкті қатынына үй салады Режиссер және сценарийші 24 м
1971 Эмитай Драмалық көркем фильм Жола халқы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз әскеріндегі міндетті шақыруға қарсы шығады Режиссер және сценарийші 103 м
1975 Xala Комедиялық көркем фильм Сыбайлас жемқор саясаткерге бедеулік қарғысы тиеді Режиссер және сценарийші 123 м
1977 Седдо Драмалық көркем фильм Сырттан келгендер (Седдо, мұсылман емес) қара принцессаны ұрлайды Режиссер және Кэрри Сембенмен бірлесіп сценарий жазды 120 м
1988 Тиерой лагері Тарихи драмалық көркем фильм 1944 жылғы Тиерой қанында француз әскері көтеріліс жасаған қара солдаттарды өлтіреді Режиссер және Тиерно Фати Соумен бірлесіп сценарий жазды 147 м
1992 Гельваар Драмалық көркем фильм Қате жерленгенге байланысты діни және саяси пародия Режиссер және сценарийші 115 м
2000 Фаат Кине Драмалық көркем фильм Куйеуі жоқ ана кәсіби жетістікке жетеді Режиссер және сценарийші 120 м
2004 Муладе Драмалық көркем фильм Әйелдер әйелдердің жыныс мүшелерін кесіп тастауға қарсы шығады Режиссер және сценарийші 124 м

Бейнероликтер

. Бейне ұзақтығы 1 сағат 51 минут 41 секунд. Жүктеуші XMusicMusicX 2013. Бейне ұзақтығы 1 сағат 29 минут 38 секунд. Жүктеуші Roomnart 2022.

Жалпы

Ұзақтығы 31 минут 20 секунд. Леонард Лопате шоуындағы сұхбаттың аудио жазбасы. Мантия Диавара мен Нгуги ва Тхионго фильм туралы пікір білдірді.

Француз тілінде

. Сембене Усманның соңғы сұхбаттарының бірі. Негізгі дереккөз: International Herald Tribune.