Кіріспе

Шотланд суретшісі Уильям Айкман (24 қазан 1682 – 7 маусым 1731) – шотланд суретшісі болған.

Өмір және мансап

Айкман – Уильям Айкманның ұлы. Әкесі оның заңмен айналысуын және осы салада білім алуын қалаған, бірақ ұлының көркем өнерге деген құштарлығы оны тек сурет салуға бейімдеді. Поэзия, сурет және музыканы әділ бауырлас өнерлер деп атауға болады. Айкман поэзияны жақсы көріп, жүректен туған, жақын жандардың сезімдерін қозғайтын, ешқандай күш көрсетілмей жазылған өлеңдерге ерекше риза болды. Осы қасиетінің арқасында ол Шотландияның халықтық ақыны Аллан Рамзиге қатты байланысты. Рамзи одан жас болса да, Айкман колледж оқып жүргенде онымен жақын таныстық құрды, ол сол кездегі бақытының басты бөлігі болды және ол оны әрқашан ең жылы сезіммен еске алды. Осы нәзік ой-сезімі оның өмірінің кейінгі кезеңінде де Томсонға деген ықыласына себеп болды. Томсон сол кезде белгісіз және қорғаусыз болғандықтан, Айкманның жылы қамқорлығына мұқтаж еді және оны алды. Айкман, мүмкін, бұл оның өміріндегі ең бақытты оқиға деп санады, өйткені ол осы жас табиғат ақынын генийге құрметтейтін сэр Роберт Уолполлға және Арбутнот, Свифт, Поуп, Гей және сол жарқын дәуірдің басқа да талантты адамдарына таныстыруға мүмкіндік алды. Томсон осы мейірімділікті ешқашан ұмытпады және осы жылы дос пен қамқоршыны ерте жоғалтқанда, ой-сезімі терең, шынайы қайғымен толған өлеңдермен жоққа шығарды. Айкман біраз уақыт бойы Ұлыбританияда оқуын жалғастырды, бірақ оны аяқтау үшін Италияға бару қажеттігін түсінді, өйткені ежелгі заманның керемет үлгілерін тек осында ғана көптеп табуға болады. Ол таңдаған мамандығы әкесінің Форфар графтығындағы Арброт маңындағы шалғайда орналасқан мүлкін тиімді басқаруға мүмкіндік бермейтінін сезіп, оны сатуға және барлық отбасылық талаптарды шешуге бел буды, осылайша оқуын еркін жалғастыра алатын болды. 1707 жылы Италияға барып, үш жыл көбінесе Римде тұрды, сол кезеңнің көрнекті суретшілерінен сабақ алды және олармен танысты. Одан кейін ол өзінің қызығушылығын қанағаттандыру үшін Түркияға саяхат жасады. Алдымен Стамбулға (сол кезде Константинополь деп аталған), содан кейін Смирнаға барды. Ол жерде ол фабриканың барлық британдық азаматтарымен танысты, олар оған сурет салудан бас тартып, Түркия саудасына қосылуын тіледі. Бірақ бұл жоспар іске аспай, ол тағы Римге оралып, 1712 жылға дейін бұрынғы оқуларын жалғастырды, содан кейін туған еліне қайтты. Ол енді сурет салумен айналысып, біліктілер тарапынан мақтау алды, бірақ сол кездегі көпшілік, құнды суреттерді сатып алуға шамасы келмегендіктен, оның жоғары шеберлігіне лайықты қолдау көрсетпеді. Джон, Аргилл герцогы, суретшіні де, оның адал мінезін де бағалап, осындай таланттардың жоғалуына қынжылды, соңында Айкманды 1723 жылы отбасымен бірге Лондонға көшуге көндірді, өйткені осы қала Ұлыбританияда оның талантын толыққанды көрсетуге ең қолайлы орын деп есептеді. Осы ақсүйек адамның қамқорлығымен ол алғашқы суретшілермен, әсіресе сэр Годфри Кнеллермен жақын қарым-қатынас орнатты, оның көзқарастары мен ой-сезімі Айкманға өте ұқсас болды. Осы ортада ол тез танылып, жоғары мәртебелі адамдардың қамқорлығына ие болды және олардың көпшілігімен жақын қарым-қатынаста болды, әсіресе көркем өнердегі, әсіресе сәулет өнеріндегі талғамымен танымал болған Берлингтон графы. Ол үшін ол, басқалармен қатар, Англия патшалық отбасының үлкен суретін салды: орталық бөлігінде отбасының барлық кіші буындары зор полотнода бейнеленген, ал есіктің үстіндегі бір жағында патшайым Каролинаның кемел келген суреті, ал патша суреті оған қарама-қарсы нишаны толтыруы тиіс еді, бірақ Айкманның қайтысы оны салуға мүмкіндік бермеді, сондықтан ол орын бос қалды. Бұл сурет Девоншир герцогының иелігіне көшті, оның әкесі Берлингтон графының жалғыз қызы Мэри Бойл ледиге үйленді. Айкманның маңызды жеке кітапханасы болды, онда ол өрнекті гербтік кітап тақтасын қолданды. Өмірінің соңында ол Англияның жоғары мәртебелі және сәнді адамдарының көптеген суреттерін салды. Норфолк графтығындағы Бликлингте, Бакингемшир графының резиденциясында, Айкманның асыл адамдардың, мырзалардың және ханымдардың, графтың туыстары мен достарының көптеген толық бой суреттері сақталған. Бұл, жоғарыда аталған патшалық отбасымен бірге, оның соңғы туындылары болды және Лондонда салған суреттерінің азын ғана құрады. Ол 1731 жылдың 7 маусымында қайтыс болды.

Өнер

Айкманның сурет салу стилімен табиғатты оның әдемі қарапайымдылығымен еліктеуге ұмтылған сияқты: оның жарықтары жұмсақ, көлеңкелері тыныш, ал түстері ашық және үйлесімді. Оның шеберлігінде Рубенстің күші мен қаталдығы жоқ, сондай-ақ Рейнольдс сияқты, портреттерін жасанды әсемдікпен көркейтуге тырыспаған. Оның санасы, тыныш және сергек, Микеланджело сияқты қорқынышты және ұлы көріністерге ұмтылудың орнына, Томсонмен бірге Темпе сиқырлы далаларында серуендеуге көбірек бейім. Оның композициялары әсердің керемет жарқырауынан гөрі, тыныштық пен жеңілдікпен ерекшеленеді: және оның портреттерін басқа белгілі суретшілерге қарағанда Кнеллердің туындыларымен шатастыру оңай, себебі киімдердің жалпы ұқсастығы (олар сол заманның киімдері болған, олар бір замандас болғандықтан), сондай-ақ жұмыс жасау тәсілі мен түстердің ұқсастығы және жұмсақтығы. Айкман мырзаның Шотландияда салған бірнеше портреті Аргилл герцогының, Гамильтон герцогының және басқалардың қолында болған. Айкманның өзі салған портреті Тоскананың Ұлы герцогының галереясында да болды; және оның қызы, Эдинбургтегі Миссис Форбс, оның жалғыз ұлы Айкман әулетін жалғастырды.