Кіріспе
Австралиялық ғалым Дэвид Хауэллс Фли (6 қаңтар 1907 – 7 тамыз 1993) – австралиялық ғалым және биолог, құрып кету қаупі төнген түрлерді тұтқында өсіруді алғаш рет дамытқан және қапталды аң (Ornithorhynchus anatinus) түрiн тұтқындықта көбейткен алғашқы адам. Ол 1993 жылғы 7 тамызда 86 жасында дүниеден озды.
David Howells Fleay ('/f//l//aɪ/; 6 January 1907 – 7 August 1993) was an Australian scientist and biologist who pioneered the captive breeding of endangered species, and was the first person to breed the platypus (Ornithorhynchus anatinus) in captivity. He died on 7 August 1993 aged 86.
Ерте өмір
Флей Виктория штатының Балларат қаласында дүниеге келді және көркемдік ортада өсті: Оның анасы, Мод Эдит Виктория Флей, белгілі жабайы табиғат суретшісі болды және Фред Маккаббиннің басшылығымен сурет салуды оқыды; әкесі, Уильям Генри Флей, Балларатта химиялық өнімдер өндірісімен айналысты. Мемлекеттік бастауыш мектепте және кейін жекеменшік Балларат грамматикалық мектебінде білім алғаннан кейін, Флей алдымен әкесінің химия дүкенінде жұмыс істеді, содан соң Балларат грамматикалық мектебінде қысқа мерзімге мұғалім болды. 1927 жылы Мельбурн университетінде ғылым бакалавры және білім беру дипломын алу үшін Мельбурнға кетті. Сол жерде ол басқа студент, Мэри Сигрид Коллимен танысып, 1931 жылы, Флей зоология, ботаника және білім беру салаларындағы білімін аяқтаған жылы үйленді. 1934 жылға дейін Балларатта мұғалім болып жұмыс істеді.
Табиғи ғылымдардағы жұмыс
Флидің табиғат әлеміне деген қызығушылығы жойылып бара жатқан түрлерге ғылыми қызығушылықтың оянуымен және австралиялық жануарлардың тек тамақ көзі ретінде емес, басқа да назарға лайық екенін жұртшылықтың түсінуімен бірге болды. Ол 1933 жылы Хобарт зообағында тұтқынға алынған тайлацин немесе тасманиялық жолбарысты соңғы рет суретке түсірген кезде, мансабының басында жойылып бара жатқан түрлердің маңыздылығын түсінді. Осы оқиғада оны жамбасына шақты, ал жарақатынан қалған ізді өмірі бойы мақтан тұтты. 1934 жылы Флиден Мельбурн зообағында Австралия жануарлар бөлімін жобалау және құру сұранысты, және ол онда төрт жыл жұмыс істеді. Осы кезеңде ол тұтқындықта эмудың, қоңыр бақа аузы сияқты бірнеше құс түрлерінің, сондай-ақ коалалардың көбейіп өсуіне қол жеткізді. Ол сонымен қатар бауырымен жорғалаушы құстың көбейю әдеттерін зерттеуді бастады. Оның келесі қоғамдық білім беру жұмысы 1937 жылы Мельбурн радиостанциясында табиғат туралы сөздері болды. Кейін сол жылы зообақтың басшылығымен келіспеушіліктерге байланысты Фли жұмыстан босатылды, себебі ол жергілікті құстар мен жануарларды жабайы табиғатта жейтін нәрсемен тамақтандыру қажет деп сенді. 1962 жылы Фли Джудит Райт, Брайан Клаустон және Кэтлин МакАртурмен бірге Квинсленд жабайы табиғатты қорғау қоғамын құрды.
Хельсвилл қорымы
Кездейсоқ жағдайға орай, Мельбурннен 90 шақырым қашықтықта орналасқан Хельсвилл қорығына директор керек болды, және ол тағайындалды. Ондағы жануарлардың ішінде кволл, тасманиялық шайтан, динго және түрлі жыртқыш құстар болды, ал ол оларға удың қарсы сарысу алу үшін сүті сауылған жолбарыс жыландары мен платипустарды қосты. Көптеген жануарлар үлкен, жайылым сияқты аумақтарда, салмақты серіппелі қақпалары бар қораларда ұсталған, бұл келушілерге жануарлармен еркін араласуға мүмкіндік берді. Ол сондай-ақ платипустарды күнделікті "тамақтандыру" көрсетулерін жүргізді. Оның Хельсвиллдегі ең үлкен жетістігі 1943 жылы тұтқындықта алғашқы платипусты өсіруі болды. Оның платипусариі (платипус қорығы) олардың туған өзендерінің ерекшеліктерін қамтыды. 1943 жылдың 5 қарашасында "Корри" дүниеге келді. Флейден басқа ешкім 1998 жылға дейін платипусты сәтті өсіріп, жетілдіре алмады, сол кезде Хельсвилл қорығы қайтадан табысқа жетті. Содан бері көбейту тек екі рет болды: Хельсвиллде және Таронга зообағында (екіліктер). 1945-1947 жылдар аралығында Флей тасманиялық жолбарыстардың жұптасқан жұбын ұстау үшін Тасманияға экспедиция ұйымдастырды, бірақ ол қолы бос қайтып келді. 1947 жылы ол үш платипусты Нью-Йорктегі Бронкс зообағына алып барды, онда олар оның талаптарына сәйкес салынған платипусариде орналастырылды. Ол АҚШ-тың әртүрлі зообақтарында және жабайы табиғат қорықтарында мал өсіруді зерттеді, қазан айында Хельсвиллге оралғанда, кеңес оны шетелдік зообақтарға рұқсатсыз жануарларды сыйға тартқаны үшін қызметтен босатып жіберді. Бұл рас емес еді, бірақ ол үлкен реніш тудырды: ол төмендетілді және кеңесші ретінде Хельсвиллде қалды. Ол сонымен қатар жеке жануарлар коллекциясын ұстады, бірақ 1951 жылы Виктория үкіметі жеке тұлғалардың жануарлар коллекцияларын көрсету үшін ақы алуына тыйым салатын заң шығарды. Бұл оның коллекцияны көшіруді шешуіне себеп болды.
Бёрли, Квинсленд
Кең көлемді зерттеулерден кейін, Куинсленд штатындағы Алтын жағалаудың Берли қаласының ішкі жағында орналасқан Талебудгера сағасы таңдалды. Мұның себебі, жануарларды ұстауға арналған жайлар салу үшін бұрын тазартылған (содан кейін шаруашылық жерлер) аумақтардан басқа, коалалар үшін тиын жолданбаған табиғи ортаны ұсынғандықтан болатын. Флейлер біртіндеп жер сатып алып, 1958 жылға қарай адамдарға платипустарды, жыландарды, динголарды, қарапайым түйеқұстарды, оспрейлерді, крокодилдер мен аллигаторларды көруге мүмкіндік беретін жайлар салды. Керісінше, бандикуттар, ұшқыш түлкілер, теңіз бүркіттері, валлабилер мен коалалар орманмен шектес аумақтардан еркін келіп-кетуге мүмкіндік алды. Дегенмен, оның басты назары жануарларды ғылыми тұрғыдан зерттеуге аударған. Бұл аймаққа Алтын жағалаудың Комбумерри тайпасының ерте буындары пайдаланған үйінділер де кірді. Флей бұл мұражайлық аумақтарды сақтап, Комбумерри тайпасымен жақсы қарым-қатынас орнатты. Жануарларға тамақ жергілікті нан пісірушілер мен ет сатушылардан алынған сыйлықтар арқылы берілді, ал жергілікті тұрғындар бүркіттерге (немесе өте жаңа болмаса, соуларға) тамақ ретінде өлген жануарларды сыйлады. Аурухананың артындағы Маккеррас зерттеу институтынан тышқандар мен егеуқұйрықтар жиі жиналды, ал платипустар үшін күнделікті таза құрттар жиналды. Сонымен қатар, бақалар, көгершіндер мен ұшқыш түлкілер де бүркіттерге, жыландар мен крокодилдерге тамақ беру үшін өлтірілді. Жаңа Гвинея мен Орталық Квинслендтен келген жараланған немесе ауру жануарлар осы қорыққа орналастырылды. Тірі қалғандары зерттеулер немесе көбейту мақсатында сақталды, ал жазылған жануарлар табиғи ортаға жіберілді, ал өлгендер тірі қалғандарына тамақ болды. 1982 жылы Дэвид пен Сигрид Флейге тиесілі 37 акр (150 000 м²) жер Квинсленд үкіметіне сатылып, Консервациялық паркіне айналды. Келесі жылы 20 акр (81 000 м²) жері мен жануарларға арналған жайлары бар негізгі Фауна қорығы да үкіметке сатылды. Қалған 7,5 акр (30 000 м²) жер 1985 жылы берілді. Осы келісім шарттарына сәйкес Дэвид пен Сигрид Флей паркте тұруын және жұмыс істеуін жалғастырды. 1983 жылы ол бес жылға жабылып, қайта жаңартудан кейін 1988 жылы қайта ашылды. Үкімет бұл жерді Дэвид Флей жабайы табиғат паркі деп сақтайды.
Жетістіктер
Платипустың (1943), мулгараның (1955), планигальдің (кішкентай сүтқоректі) (1958), тайпанның (жылан) (1960), күшті сұлуқұс Ninox strenua (1968), үлкен қара сұлуқұс Tyto tenebricosa (1969), сұр қаршыға (1971), австралиялық маскалы сұлуқұс Tyto novaehollandiae (1971), Австралазиялық шалғынды сұлуқұс Tyto longimembris (1972), қанатты бүркіт (1975), үшбұрышты құйрықты бүркіт Aquila audax (1977) және жұмсақ ұшқыш Petaurus australis (1988) тұңғыш рет шартты өсіруге қол жеткізілді. Өлім жыландары, қоңыр жыландар, мылға жыландары және жолбарыс жыландары сияқты кең көлемде жылан уысын өндіру, бұл өнім "Вальтер және Элиза Холл" медициналық зерттеулер институтының докторы К. Х. Келлауэйге арналған.