Кіріспе

Швейцариядағы көл

Семпач – Швейцарияның Люцерн кантонындағы Сурзе ауданындағы муниципалитет.

Тарих

Ол ортағасырлық сыртқы түрінің белгілі бір іздерін сақтап қалды, әсіресе басты қақпасы, күзет мұнарасының астында орналасқан және ескі ордың үстінен өтетін көпір арқылы қол жетімді. Солтүстік-шығысқа қарай жарты сағаттық жерде, төбеде, 9 шілде 1386 жылы өткен атақты Семпах шайқасының орны бар, онда швейцариялықтар австриялықтарды жеңіске жеткізді, олардың басшысы, Герцог Леопольд қаза тапты. Осы жеңіспен Винкельрид Арнольдының аңызға айналған ерлігі байланысты. Бұл жерде ежелгі және әдемі шайқас шіркеуі (1886 жылы қайта жаңартылған) және Винкельридке арналған заманауи ескерткіш орналасқан. Бірнеше жыл өткен соң, 1393 жылы, Ахт-Орт (алғашқы сегіз швейцариялық кантон) және олармен біріккен Солотхерн кантоны арасында «Семпачербриф» деп аталатын келісімге қол қойылды. Бұл сегіз кантонның (Солотхернмен қоса) қол қойған алғашқы құжаты болды, сонымен қатар олардың ешқайсысы басқаларының келісімінсіз біржақты соғыс бастамауы керектігін белгіледі. Семпахтан солтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде 973 тұрғыны бар (1900 жылы) Беромунстер деген шағын ауыл орналасқан, онда 10 ғасырда негізделген және бір бөлігі 11 және 12 ғасырларға жататын колледж шіркеуі (әдемі 17 ғасырлық хор орындары мен алтарь алды) бар, ал қазіргі уақытта Люцерн кантонының мүгедек дін қызметкерлерінен тұратын зайырлы канондар бөлімі бар: Беромунстерде Швейцарияда алғашқы мерзімі көрсетілген кітап (1470) канондардың күтуімен басылды, ал одан кейін Францияға баспаны әкелген Геринг келді. Семпахта құс станциясы орналасқан.

География

Семпачтың ауданы (2004/09 жылғы мәліметтер бойынша) құрайды. Осы ауданның шамамен 63,9% ауыл шаруашылығына пайдаланылады, ал 14,1% орманмен жабылған. Жердің қалған бөлігінің 20,7% құрылыстарға (ғимараттарға немесе жолдарға) және 1,3% өнімсіз жерлерге тиесілі. Соңғы екі онжылдықта (1979/85 – 2004/09) құрылыс алаңы ұлғайып, ал ауыл шаруашылығы жері азайды. 1997 жылғы жер кадастры бойынша, жалпы жер ауданының 14,53% орманды болды. Ауыл шаруашылығы жерлерінің 63,8% егіншілікке немесе мал жаюға, ал 4,92% бау-бақшалар мен жүзімдіктерге арналған. Құрылыс аймақтарының 6,37% ғимараттармен, 0,89% өнеркәсіптік нысандармен, 0,22% ерекше құрылыстармен, 1,23% саябақтармен немесе жасыл аймақтармен және 7,6% көлік инфрақұрылымымен жабылған. Өнімсіз жерлердің 0,34% тұрған суларға (көлдерге немесе тоғандарға), ал 0,11% басқа өнімсіз жерлерге тиесілі. Семпах көлінің шығыс жағасында және Семпах теміржол стансасынан солтүстікке қарай 3 шақырым жерде (Луцерн мен Ольтен арасындағы басты теміржол желісінде) орналасқан. Штейнбибюльвейхер қаланың үстінде жатыр.

Демография

2014 жылы Семпачтың халқы, 7,9% құрады, оның ішінде шетелдік азаматтар бар. Соңғы 4 жылда (2010–2014 жылдар) халық саны 3,52% өсті. 2014 жылы муниципалитетте туу көрсеткіші 1000 тұрғынға 12,3 адам, ал өлім көрсеткіші 5,0 адамды құрады. 2014 жылы Семпахта 1598 жеке шаруашылық тіркелді, олардың орташа мөлшері 2,58 адамды құрады. 2000 жылы муниципалитеттегі 635 тұрғын үйдің шамамен 58,0% бір отбасылық үйлер, ал 18,3% көп отбасылық үйлер еді. Бұған қоса, ғимараттардың шамамен 14,0% 1919 жылға дейін, ал 21,4% 1991 және 2000 жылдар аралығында салынған. 2013 жылы 1000 тұрғынға шаққанда 5,78 жаңа тұрғын үй салынды. 2015 жылы муниципалитеттегі бос тұрғын үйлердің көрсеткіші 0,64% болды.

Экономика

2013 жылы муниципалитетте барлығы 1,878 адам жұмыс істеді. Олардың ішінде 32 кәсіпорында 137 адам негізгі экономикалық секторда жұмыс істеді. Екінші секторда 55 жеке кәсіпорында 650 жұмысшы жұмыс істеді. Ал үшінші сектор 238 кәсіпорында 1,091 жұмыс орнын ұсынды. 2014 жылы халықтың 5,8%-ы әлеуметтік көмек алды.

Қылмыс

2014 жылы Швейцарияның Қылмыстық кодексінде тізілген 200-ден астам қылмыстың (қазалау, тонау, шабуылдан бастап пара алу және сайлаудағы алаяқтыққа дейін) қылмыстық көрсеткіші Семпахта мың тұрғынға шаққанда 42,4 құрады. Бұл көрсеткіш кантондық көрсеткіштен 73,5%-ға және бүкіл елдегі орташа көрсеткіштен 65,6%-ға төмен. Осы кезеңде есірткі қылмыстарының көрсеткіші мың тұрғынға 3,1 болды, бұл ұлттық көрсеткіштің шамамен үштен бірін құрайды. Иммиграция, виза және жұмыс рұқсаты заңдарын бұзу көрсеткіші мың тұрғынға шаққанда 0,5-ке тең, яғни ұлттық көрсеткіштің шамамен 10%-ы.

Білім

Семпахта халықтың 81,3%-ы (25-64 жас аралығындағылар) міндетті емес жоғары орта білім немесе жоғары білім (университет немесе Fachhochschule) алған.

Дін

2000 жылғы санақта Семпахтың діни құрамы мынадай болды: 2678 (76,9%) адам – римдік католиктер, 485 (13,9%) адам – протестанттар, сондай-ақ тағы 22 (0,63%) адам – басқа христиан дінін ұстанушылар. Мұсылман дінін ұстанушы 86 адам (халықтың 2,47%) болды. Қалғандарының ішінде 15 (0,43%) адам басқа дінге жатқан (атаусыз), 123 (3,53%) адам ешқандай ұйымдасқан дінге жатпаған, ал 74 (2,12%) адам сұраққа жауап бермеген.