Кіріспе

Монбелиард (mɔ̃beljaʁ; дәстүрлі Mömpelgard) – Францияның шығысындағы Бургундия-Франш-Конте аймағындағы Дубс департаментіндегі қала, Швейцария шекарасына жақын орналасқан. Бұл департаменттегі екі субпрефектураның бірі.

Тарих

Монбельяр 983 жылы Монс Белиарде деп еске алынған. Монбельярд немесе Момпельгард графтығы – 1033 жылдан 1796 жылға дейін Киелі Рим империясының феодалдық графтығы болды. 1283 жылы граф Реджинальдтан жарлық арқылы оған құқықтар берілді. Оның жарғысы графтыққа мәңгілік бостандықтар мен жеңілдіктерді кепілдік берді, бұл 1789 жылғы Француз революциясына дейін сақталды. Монбельярдың алғашқы муниципалдық институттарына Тоғыз буржуаның магистратурасы, Он сегіздің корпусы және беделді тұлғалар, қала әкімі және прокурор кірді, сондай-ақ жарлықта көзделгендей, графтықты басқаруға қатысқан «шаздар» тағайындалды. 1283 жылғы жарғы бойынша граф пен Монбельяр халқы Монбельярды қорғауға заңмен міндетті болды, ал Монбельяр азаматтары графтықтан тыс соғыстарға қатысуға міндетті емес еді. Жалпы алғанда, жарғы Монбельярға сол заман үшін ерекше демократиялық атмосфера сыйлады. 1397 жылы графтық Генриеттаның, графтықтың мұрагерінің Вюртемберг графы Эберхард IV-ке үйленуі арқылы Вюртемберг әулетіне өтті. 1520 жылы Вюртемберг герцогы Ульрих Швабия лигасынан қуылды және ол әлі де иеленген жалғыз аймақ – Монбельярға қайтты. Ол Монбельярды Вюртембергті қайтарып алу үшін әскер жинау орталығы ретінде пайдаланды, бірақ қаржы тапшылығына байланысты Монбельярды өзінің жартылай інісі Георгқа жалға берді. 1534 жылы, әлі де қаржыға мұқтаж болғандықтан, Ульрих Монбельярды Францияның Франциск I-ге сатты, бірақ оны қайта сатып алу құқығымен, оны Ульрих 1536 жылы Вюртембергке қайта келгеннен кейін пайдаланды. Монбельярды граф ретінде басқарып отырған Георг графтықта лютерандық дінді нығайтуға тырысты және ақырында басқа діндерді толыққанды басып тастауға жетті. 1598–1608 жылдары сәулетші Генрих Шикхардт қалада бірнеше маңызды нысандарды салды, олардың ішінде Сент-Мартин шіркеуі, сарай, көпір, колледж және бірнеше қонақ үй болды. Француз революциясынан кейін Монбельяр қысқа мерзімге Рауракия республикасына қосылды. 1793 жылы қала Францияға қосылды, бұл 1796 жылы және 1806 жылғы Германияның медиатизациясымен расталды, оның нәтижесінде Вюртемберг басқа аймақтармен өтемақы алып, патшалыққа айналды. Вюртемберг герцогтарының бұрынғы билігінің нәтижесінде ол ғасырлар бойы Франциядағы протестанттық анклавтардың бірі болып табылады. Вюртембергтің 1495 жылғы гербінде Монбельяр қызыл фонға секіріп тұрған екі балық түрінде бейнеленген. Екінші дүниежүзілік соғыстың жергілікті оқиғалары туралы толық ақпарат алу үшін Сошо қаласын қараңыз.

Халық саны

2021 жылғы деректер бойынша, Монбелиардтың өзінде шамамен 26 000 тұрғыны бар, бірақ ол 180 000 халқы бар ірі қалалық аймақтың (қаланың тартымдылық аймағы) орталығында жатыр. Бұл қалалық аймақ 137 коммунаны қамтиды, олардың бірнешеуі көршілес Haute Saône (әсіресе Эрикур) және Territoire de Belfort департаменттерінде орналасқан.

Әкімшілік

+ Қала әкімдерінің тізімі Кезең Аты Саяси партия 1947–1957 Люсьен Таррадин РПФ 1959–1965 Жан Пьер Тюефферд PS 1965–1978 Андре Буллош PS 1978–1989 Андре Ланг PS 1989–2008 Луи Сувет UMP 2008–2014 Жак Хелиас PS 2014–2020 Мари Ноэль Бигние UMP 2020–2026 Мари Ноэль Бигние LR Алдыңғы деректер белгісіз.

Экономика

Монбельярд және оны қоршаған аймақ, негізінен металлургия және автомобиль өнеркәсібіне негізделген маңызды өндіріс орталығы болып табылады. Peugeot автомобиль компаниясының басты өндіріс орны Монбельярдта ішінара орналасқан және шамамен 20 000 жұмыскерді жұмыспен қамтиды. Аймақта автокөлік өнеркәсібі 100-ден астам компанияда 34 000 жұмыскерді қамтиды. Peugeot компаниясының мұражайы Монбельярдқа жақын орналасқан Сошо коммунасында орналасқан. Монбельярд – 132 000 тұрғыны бар «Пейс де Монбельяр» қалалық аймағының орталығы.

Негізгі көрікті жерлер

Монбельярд қамалы, Вюртемберг герцогтарының қамалы. Монбельяр графтарының резиденциясы болғандықтан, қамалдың тарихы сегіз ғасырдан астам уақыт бойы округті басқарған әулеттердің тарихымен тығыз байланысты. Лизейн және Аллан өзендерінің қосылған жеріндегі таулы үстіне салынған бұл бекініс 10 ғасырда пайда болған және ғасырлар бойы үнемі өзгеріске ұшыраған. Бүгінде ғимараттың солтүстік жағында шамамен 1424 жылы графиня Генриеттаның қайта жаңартуымен салынған Генриетта мұнарасы, 1572 және 1595 жылдардағы Фредерик мұнарасы және 18 ғасырға жататын негізгі ғимаратты көруге болады. Қамал Вюртемберг герцогтарының қамалы мұражайына айналды, оған тарихи экскурсия, негізінен жергілікті галло-римдік ескерткіштерден алынған коллекциялары бар маңызды археологиялық бөлім, Кувье табиғи тарих галереясы және әлемдік деңгейдегі суреттер мен мүсіндердің көрмелері кіреді. Қамалдың эспланадасында 17 ғасырдың басында архитектор Шикхардттың жобасы бойынша салынған Сағат павильоны немесе Байлли резиденциясы (Байллинің жеке пәтерлері, сондай-ақ джентльмендердің пәтерлері деп те аталады) қазір Музыка академиясына орналасқан. Бёрнье Россель өнер және тарих мұражайы. Сент-Мартин шіркеуіне қарап тұрған және қала әкімшілігінің жанында орналасқан Бёрнье Россель үйі 18 және 19 ғасырлардағы қалалық буржуазияның тұрмыс-тіршілігіне куә. Бүгінде мұнда Өнер және тарих мұражайы орналасқан. Бірінші қабаттағы қалпына келтірілген 18 ғасырлық қабылдау залдарында жеке үйдің атмосферасын жаңғыртатын жиһаз, картиналар, люстралар мен маталар бар. Екінші қабатта қала тарихымен және жергілікті тұрмыспен байланысты заттар (китаптар, діни ыдыстар, дәстүрлі бас киімдер және т.б.) қойылған, ал шатырда L'Épée жасаған музыкалық қораптардың коллекциясы көрсетілген. Сент-Мартин протестант шіркеуі. Сент-Мартин протестант шіркеуі 1601 және 1607 жылдар аралығында салынды және Монбельярдтың бірінші князі Фредериктің сәулетшісі Генрих Шикхардтың ең таза үлгісі болып табылады. Бұл сонымен қатар Реформациялық құлшылыққа арналған Франциядағы ең көне шіркеу. Сент-Маймбоф шіркеуі. 1850 және 1875 жылдар аралығында кардинал Матьедің өтініші бойынша лютерандыққа қарсы католиктердің қайта басып алуын бекіту мақсатымен салынған Сент-Маймбоф шіркеуі қаланың орталығында орналасқан. Оның әсем безендірілген фасады мен көп түсті алтарь бейнесі бар.

Климат

Францияның ішкі бөлігінде орналасқандықтан, Монбельярдта мұхиттық (Cfb) климаты басым, Кёппен жүйесі бойынша жазғы жылы ылғалды континенталды климатқа (Dfb) жақын. Осыған байланысты қыстары суық және қарлы, ал жаздары жылыдан ыстыққа дейін, ылғалды болады.