Кіріспе
Жүздің бөлшегінің символы Пайыз белгісі (кейде британдық ағылшын тілінде «процент» белгісі) – пайызды, санды немесе қатынасты жүзден бір бөлігі ретінде көрсетуге арналған символ. Қатысты белгілерге пермиль (мыңға) белгісі және пермириад (он мыңға) белгісі (оны «негізгі нүкте» деп те атайды) жатады, олар санның тиісінше мыңға немесе он мыңға бөлінгенін көрсетеді. Үлкен үлестерді көрсету үшін «бөлігі» түріндегі жазба қолданылады.
The percent sign (sometimes per cent sign in British English) is the symbol used to indicate a percentage, a number or ratio as a fraction of 100. Related signs include the permille (per thousand) sign and the permyriad (per ten thousand) sign (also known as a basis point), which indicate that a number is divided by one thousand or ten thousand, respectively. Higher proportions use parts per notation.
Мәтінде қолданылуы
Көптеген жағдайларда проценттік белгіні тек кестелерде және орын шектеулері бар басқа жағдайларда қолдану ұсынылады. Мәтін ағынында «процент» немесе «пайыз» деп жазу керек (көбінесе газеттерде). Мысалы, «Сату 2006 жылмен салыстырғанда 24% өсті» деп емес, «Сату 2006 жылмен салыстырғанда 24 процент өсті» деп жазу дұрыс.
Эволюция
1425 жылға дейін пайызды білдіретін арнайы символдың қолданылғаны туралы ешқандай мәлімет жоқ. Итальян тіліндегі "per cento", яғни "жүз үшін" деген сөз, сондай-ақ бірнеше түрлі қысқартулар қолданылған (мысалы, "per 100", "p 100", "p cento"). Мұның мысалы ретінде төмендегі 1339 жылғы арифметикалық мәтінді (авторы белгісіз) қараңыз. Ортағасырлық және Ренессанс палеографиясында P әрпінің төменгі сызығына көлденең немесе диагональ сызық (қысқартуды көрсету үшін) жүргізіліп, әдетте per, por, par немесе pur сөздерін білдірген. Бір кезде жазушы pc деген қысқартуды кішкентай иілген сызық немесе шеңбермен (итальян тіліндегі сан есімдеріндегі o әрпін бейнелейтін, мысалы, primo, secondo; бұл ағылшын тіліндегі th әрпі сияқты, 25-ші) қолданған. Бұл 1425 жылғы мәтіннің шамамен 1435 жылы қосылған қосымша беттерінде кездеседі. 1650 жылға қарай pc әрпіндегі иілген сызық көлденең бөлшек белгісіне айналды (1684 жылғы мәтіндегі мысалды қараңыз) және одан кейін "per" деген сөз жойылды. 1925 жылы Д. Э. Смит "Солидус пішіні – заманауи" деп жазды.
ASCII-де
Проценттік таңбаның ASCII коды 37, немесе он алтылық санау жүйесінде 0x25.
Тіл білімі
Тіл білімінде пайыз белгісі мысал сөйлемге немесе басқа тіркеске, оны кейбір сөйлеушілер дұрыс (грамматикалық) деп бағалайтынын, ал басқалары дұрыс емес деп санайтынын көрсету үшін қойылады. Мұның себебі диалектілік айырмашылықтар немесе тіпті жеке ідиолектілер болуы мүмкін. Бұл қолданылу жұлдызшаның дұрыс емес тіркестерді, сұрақ белгісінің дұрыстығы анық емес тіркестерді, ал решет белгісінің синтаксистік тұрғыдан дұрыс, бірақ семантикалық немесе прагматикалық тұрғыдан мағынасыз тіркестерді белгілеуімен ұқсас.