Америкалық ауыр танк M103

Кіріспе

M103 ауыр танкі (ресми атауы 120 мм қарулы-жауынгерлік танк M103, бастапқыда T43) – АҚШ армиясы мен АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің Ұлы Суық соғыс кезеңінде қызмет еткен ауыр танкі. 1957 жылы пайдалануға енгізіліп, 1974 жылға дейін қызмет етті, осыған дейін негізгі ұрыс танкісінің дамуы ауыр танкілерді қолданыстан шығарылған деп есептеді.

Жобалау және әзірлеу

1950 жылдың желтоқсанында АҚШ армиясы ауыр танктың эскизтік жобасын жасады. Chrysler компаниясы Chrysler Басқармасының төрағасы К.Т. Келлердің ұлы Роберт Т. Келлерге компанияның жаңа Newark, Delaware танк зауытының жобалауын және құрылысын бақылауды тапсырды. Бірінші T43 сынақ үлгісі 1951 жылдың қарашасында аяқталды. Шенеуніктер танктың "барлық дерлік жасалған жердегі шайқас машиналарын басып өтетінін" мәлімдеді. Сол кездегі британдық Conqueror сияқты, M103 танк Кеңес Одағының ауыр танктарына, мысалы, кейінгі IS сериялы танктарына немесе Шығыс блогымен қақтығыс болған жағдайда T-10 танкына қарсы тұру үшін жобаланды. Оның алысқа оқ атуға арналған зеңбірегі жау танктерін өте қашықтан жоюға арналған. 1953-1954 жылдар аралығында 300-ге жуық танк салынды, бастапқыда T43E1 деп белгіленді. Танк туралы егжей-тегжейлі мәліметтер, соның ішінде өндіріс жоспарлары мен техникалық сипаттамалары құпия сақталды. Танктің көпшілік назарынан тыс ұстауға тырысқан Қорғаныс министрі Чарльз Э. Уилсон 1953 жылдың қазанында Абердин полигонындағы Американдық қару-жарақ қауымдастығының көрмесін тоқтатты. 1954 жылдың мамырында танк Newark танк зауытында өткен демонстрацияда алғаш рет көпшілікке таныстырылды. 1953 жылы Пентагон президент Трумэн әкімшілігінің кең өндіріс базасы саясатын Уилсонның "бір, тиімді өндіруші" тұжырымдамасымен алмастыруды бастады. Қыркүйекте Уилсон M48 Patton өндірісін Chrysler емес, General Motors компаниясына тапсырды. General Motors 1954 жылдың маусымында Chrysler танк өндірісі тоқтағаннан кейін, T43 танкыларына қосымша тапсырыстарды қабылдаушы болады. Сынақтар қанағаттандырмайтын болды, өйткені танктар Континентальдық армия бас қолбасшылығының стандарттарына сай келмеді және 1955 жылдың тамызында сақтауға қойылды. 98 жақсарту бекітілгеннен кейін, 1956 жылдың сәуір айында танк M103 ауыр танк деп қайта аталды. Салынған 300 T43E1 танкысының 80-і АҚШ армиясына жіберілді (оның 74-і M103 стандартына сәйкес қайта жабдықталды), ал 220-і АҚШ теңіз жаяу әскеріне қабылданып, жаяу әскерін қолдау үшін пайдаланылды, олар кезең-кезеңімен жетілдірілген M103A1 және кейіннен M103A2 стандарттарына сәйкес қайта жабдықталды. 1957 жылдың шілдесіндегі Үкіметтік операциялар жөніндегі Палата комиссиясының есебі ауыр танк бағдарламасын аудиттен өткізуді ұсынды. Тергеушілер бағдарламаның құнын анықтай алмады, ол жүздеген миллион долларға бағаланды. Есепте армия Кореядағы соғыс үшін танк өндірісін асықтырғаны, бірақ онда оның қажеті болмағаны айтылған. Сонымен қатар, танк ядролық соғыс алаңының қиындықтарына төтеп беруге жарамсыз болды делінген.

In December 1950, the U. S. Army made blueprints for a heavy tank reference design. Chrysler tasked Robert T. Keller, the son of Chrysler Board Chairman K. T. Keller, with overseeing its design, and construction at the company's new Newark, Delaware, tank plant. The first T43 pilot model was completed in November 1951. Officials said the tank would "out slug any land fighting machine ever built." Like the contemporary British Conqueror, the M103 was designed to counter Soviet heavy tanks, such as the later IS series tanks or the T 10 if conflict with the Eastern Bloc broke out. Its long ranged cannon was designed to destroy enemy tanks at extreme distances. Some 300 tanks were built between 1953 and 1954, initially designated T43E1. Details about the tank, including production plans and specifications, were tightly held. Seeking to keep the tank out of public sight, Secretary of Defense Charles E. Wilson nixed an October 1953 exhibition for the American Ordnance Association at Aberdeen Proving Ground. In May 1954, the tank was debuted publicly at a demonstration at the Newark tank plant. In 1953, the Pentagon began a reversal of the President Truman administration policy of a broad production base in favor of Wilson's "single, efficient producer" concept. In September Wilson chose General Motors over Chrysler to take over production of the M48 Patton. General Motors would also become heir to any additional T43 orders after Chrysler tank production wrapped up in June 1954. Testing was unsatisfactory, with the tanks failing to meet Continental Army Command's standards and being put into storage in August 1955. Following the approval of 98 improvements the tank was redesignated the M103 Heavy Tank in April 1956. Of the 300 T43E1s built, 80 went to the US Army (74 of which were rebuilt to M103 standard), and 220 were accepted by the US Marine Corps, to be used as infantry support, rebuilt successively to improved M103A1 and then later M103A2 standards. A House Government Operations subcommittee report in July 1957 called for the heavy tank program to be audited. Investigators had been unable to determine the cost of the program, which was estimated in the hundreds of millions of dollars. The report said the Army had hastened production of the tank for war in Korea despite there being no need for it there. The tank was also unsuited to the rigors of the nuclear battlefield, the report said.

Ерекшеліктер

Қазіргі заманғы американдық дизайн философиясына сәйкес, M103 екі бөліктен тұратын, эллипстік бронь схемасымен салынған, бұл M48 дизайнына ұқсас. Оның әр жағында жеті дөңгелек орналасқан, олар ұзын қолды тәуелсіз бұралу тіректерімен бекітілген. Continental AV 1790 қозғалтқышы танктың артқы бөлігіне орналастырылған және ең жоғары қуаты және General Motors CD 850 4 екі жылдамдықты беріліс арқылы берілген айналым күшіне ие болды. Бұл ауыр танктың жол жылдамдығына 60% көтерілу бұрышына жетуге мүмкіндік берді. Бастапқы өндіріс үлгілерінде күштік жүйеде көптеген механикалық ақаулар болды. M48/M60 танктерімен бөлісетін Continental қуат блогы, M103-тің әлдеқайда ауыр салмағын басқаруға жеткіліксіз болды. Танктің нәтижесіндегі өнімділігі көңіл көнші болмады, өте аз қуатты және көп отынды қажет ететін. Бұл көлік құралы үшін көптеген логистикалық қиындықтар тудырды, ең бастысы – өте шектеулі қозғалыс қашықтығы – 80 миль (129 км). Бұл AV 1790 2 дизельдік блогының енгізілуімен ішінара түзетілді, бірақ ол қызмет ету мерзімінің көп бөлігінде ауыр және отынды көп қажет ете берді. Өндірісті жеңілдету үшін танктың көптеген ірі компоненттері құйма броньдан жасалды. Бұл конструкция дәстүрлі дөңгеленген бронь плиталарынан әлдеқайда тиімді болды. Алдыңғы T29 сериялы прототиптерінен жақсы қорғалған болса да, M103 олардан жеңіл болды, бұл оны советтік Т 10/IS 8 танкымен бәсекелесуге мүмкіндік берді. Алдыңғы корпус глацисі орталық тігісте дәнекерленген, алдыңғы бөлігінде қалың бронь болды. Мұнара бір бөліктен құралған, қатты қисайған, біртекті броньмен жабдықталған. M103 M58 зеңбірегін орнатуға арналған, ол M89 мұнаралық орналымға орнатылған. Стандартты бронебойғыш баллистикалық қапталғы оқ-дәрілерді пайдалана отырып, ол 30 градусқа еңкейген біртекті броньды және 60 градусқа еңкейген біртекті броньды да тесіп өте алатын. Командир мұнараның артқы жағында және корпуста орналасқан M358 бронебойғыш баллистикалық қапталғы оқ-дәрілерінен немесе M469 HEAT снарядтарынан 34 оқтан таңдай алатын. Екі зарядтаушысы бар, зеңбіректің ату жылдамдығы минутына бес оққа жетеді, бұл екі бөліктен тұратын оқ-дәрінің конструкциясымен байланысты. Электрогидравликалық мұнараны пайдалана отырып, атыскер мұнараны секундына 18 градус жылдамдықпен, 15 градус көтерілумен және 8 градус түсірумен айналдыра алатын. Бронь әртүрлі қалыңдықтағы дәнекерленген және құйма біртекті болаттан жасалған. T43 M103 M103A1 M103A2 Ұзындығы (зеңбірек алға қарай) Ені (құм қорғағыштарымен) (жолдардан) Биіктігі (куполдан) (МГ-дан) Жерден арақашықтығы Жоғарғы жылдамдығы Фординг (ж/ж жиынтығы) (ж/ж жиынтығы) Макс. 60% көтерілу бұрышы Макс. қазба 2 м 8,5 м 3 м Макс. қабырға арақашықтығы 80 миль (129 км) 80 миль (129 км) 145 миль (233 км) (бактарды тастағанда) 300 миль (483 км) Қуаты 2800 айналымда 2400 айналымда Қуат пен салмақ арақатынасы Торк 2200 айналымда 2200 айналымда 1800 айналымда Салмағы, жауынгерлік жүктеме Жер қысымы Негізгі қару T122 зеңбірегі M58 120 мм зеңбірек Көтерілу бұрышы, негізгі зеңбірек +15° / −8° Айналу жылдамдығы 20 секунд / 360° 17 секунд / 360° Көтерілу жылдамдығы 4°/секунд Негізгі зеңбірек оқ-дәрісі 34 оқ 33 оқ 38 оқ Ату жылдамдығы 5 оқ/минут (екі зарядтаушы) +Бронь Аспекті Қалыңдығы дюйм (мм) Тікке дейінгі бұрыш градус Алдыңғы корпус, жоғарғы 5 (127) 60 Алдыңғы корпус, төменгі 4.5 (114) 50 Жандық корпус, жоғарғы 2 (51) 40 Жандық корпус, төменгі 1.75 (44) 30 Корпус жоғарғы жағы 1 (25) 90 Корпус едені, алдыңғы 1.5 (38) 90 Корпус едені, артқы 1.25 (32) 90 Мұнара манжеті 10–4 (254–102) 0–45 Мұнара алдыңғы жағы 5 (127) 50 Мұнара жаны 5.38–2.78 (137–70) 20–40 Мұнара артқы жағы 2 (51) 40 Мұнара жоғарғы жағы 1.5 (38) 85–90

Following contemporary American design philosophy, the M103 was built with a two piece, cast elliptic armor scheme, similar to the M48's design. It featured seven road wheels per side, mounted with long arm independent torsion bars. The track was shoed in steel backed rubber chevron tracks, allowing for a ground pressure of The Continental AV 1790 engine was placed at the rear of the tank, and produced a maximum output of and of torque, fed through a General Motors CD 850 4 two speed transmission. This allowed the heavy tank to achieve a maximum road speed of and a maximum climbing gradient of 60%. Initial production versions suffered a host of drivetrain mechanical problems. The Continental powerpack, shared by the much lighter M48/M60 tanks, was insufficient to drive the much heavier M103. The resulting performance of the tank was dismal; being severely underpowered and very fuel intensive. This presented a host of logistical problems for the vehicle, most prominently the extremely limited range of just 80 mile (129 km). Though this was partially corrected with the introduction of the AV 1790 2 diesel unit, it would remain cumbersome and fuel thirsty for the majority of its service life. For ease of production, many of the large components of the tank were made from cast armor. This design scheme was also much more mass efficient than traditional rolled plate armor. Despite being better protected than the T29 series of prototypes which preceded it, the M103 was nearly lighter, making it competitive with the Soviet T 10/IS 8 tank. The frontal hull glacis was a compound pike, welded at the center seam, with up to thick armor at the front. The turret was a massive single piece cast design, fitted with heavily sloped rolled homogeneous armor. The M103 was designed to mount the M58 gun, fitted in the M89 turret mount. Using standard Armor Piercing Ballistic Cap Tracer Rounds, it was capable of penetrating of 30 degree sloped rolled homogeneous armor at and at It could also penetrate 60 degree sloped rolled homogeneous armor at and at The commander could select from 34 rounds of either M358 Armor Piercing Ballistic Cap Tracer Rounds or M469 HEAT shells, mounted at the rear of the turret and in the hull. With both loaders, the maximum firing rate of the gun was five rounds per minute, owing to the design of the two piece ammunition. Using the electrohydraulic turret traverse, the gunner could turn the turret at 18 degrees per second, with 15 degrees of elevation and 8 degrees of gun depression. The armor was made from welded rolled and cast homogeneous steel of varying thickness. T43 M103 M103A1 M103A2 Length (gun forward) Width (over sandshields) (over tracks) Height (over cupola) (over MG) Ground clearance Top speed Fording (w/o kit) (w/ kit) Max. grade 60% Max. trench 7.5 feet (2 m) 8.5 feet (3 m) Max. wall Range 80 mile (129 km) 80 mile (129 km)145 mile (233 km) (jettison tanks) 300 mile (483 km) Power at 2800 rpm at 2400 rpm Power to weight ratio Torque at 2200 rpm at 2200 rpm at 1800 rpm Weight, combat loaded Ground pressure Main armament T122 gun M58 120 mm gun Elevation, main gun +15° / −8° Traverse rate 20 seconds/360° 17 seconds/360° Elevation rate 4°/second Main gun ammo 34 rounds 33 rounds 38 rounds Firing rate 5 rounds/minute (two loaders)

+ArmorAspectThickness inches (mm)Angle to vertical degrees Hull front, upper 5 (127) 60 Hull front, lower 4.5 (114) 50 Hull side, upper equals 2 (51) 40 Hull side, lower equals 1.75 (44) 30 Hull top 1 (25) 90 Hull floor, front 1.5 (38) 90 Hull floor, rear 1.25 (32) 90 Turret mantlet 10–4 (254–102) 0–45 Turret front 5 (127) 50 Turret side 5.38–2.78 (137–70) 20–40 Turret rear 2 (51) 40 Turret top 1.5 (38) 85–90

Қызмет

АҚШ армиясының 7-ші армиясы жаңа ауыр танкты M48 танктеріне қосымша ретінде алуды қалады. Еуропада АҚШ армиясы тек бір батальонды ғана пайдаланды, 1958 жылдың қаңтарынан бастап, бастапқыда 899-шы танк батальонына бекітілді, кейіннен 2-ші батальон, 33-ші броньды жасақ болып қайта аталды. АҚШ армиясының ауыр броньды батальоны, басқа броньды бөлімшелерден өзгеше, әрқайсысы алты взводтан тұратын төрт танк ротасынан құрылды, әр взводта үш М103 танк болды, яғни әр ротада барлығы 18 танк. Сол кездегі АҚШ армиясының стандартты броньды батальондарында батальонға үш ротадан, әр ротада үш-бес танк взводынан, әр ротада 17 танк (штаб взводында екі танк) болды. M103 машинасының кемшіліктерінің бірі – ол кері шегіну кезінде жеткілікті сенімділік көрсетпеді. АҚШ армиясы шайқаста емес, кері шегіну кезінде «Тигр» танктерінің көп жоғалғанын білді, ал Еуропадағы АҚШ армиясы мұндай жағдайға жол бере алмайтын еді. Еуропада қозғалтқыштың жеткіліксіз қуатты екені анықталды, сондықтан шамамен 805 км (500 миль) жүргеннен кейін қозғалтқыштар мен трансмиссияны ауыстыру қажет болды. Сонымен қатар, оқ-дәрілерді сақтау ыңғайсыз болды, үнемі ату камераның тозуына себеп болды және гусеницалар оңай бұзылды. Ең бастысы, экипаж қауіпсіздігі, жайлылығы және жұмысқа қабілеті нашар ішкі құрылыммен бұзылды. M103 танктың ескіруіне АҚШ армиясы бір орта танк дизайнында оттық күшін, қорғанысын және жылдамдығын оңтайландыруға бағытталған, біртұтас негізгі танк тұжырымына көшкен кезде бастама берілді. АҚШ-тың M60 танктері M103 ауыр танктерінің шабуылдық мүмкіндіктерін сақтай отырып, M48 орта танктерінің жылдамдығын да ұстап тұрды. Сол кезде АҚШ армиясы советтік ауыр танктер күдіреттідей қауіпті емес екенін ұққан болатын, сондықтан M103 танктері T-54 және T-55 танктеріне қарсы күресу үшін тым қымбатқа түсті. АҚШ теңіз жаяу әскерлері өздерінің үш теңіз жаяу әскері танк батальонының әрқайсысына, соның ішінде резервтік бөлімшелеріне бір М103 ротасын бекітті. M103 танк ешқашан жауынгерлік жағдайда қолданылмады. 1963 жылы АҚШ армиясы жаңа M60 сериялы негізгі танктерді қабылдағанда ауыр броньды бөлімшелерін таратып жіберді, ал қалған M103 танктері M60 сериялы негізгі танктерді алуға дейін АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің қарамағында қалды. АҚШ қарулы күштерінен ауыр танктердің жоғалуымен 1960 жылы АҚШ армиясы үшін, ал 1973 жылы АҚШ теңіз жаяу әскерлері үшін негізгі танк толыққанды қабылдануына келісім берілді. Кейінгі M1 «Абрамс» негізгі танктері негізгі пуляның бірдей калибрін пайдаланғанымен, M103 танк пулясы жеке зарядталатын оқтарды атып, снаряд алдымен патронға салынатын, содан кейін қола корпусы, капсюль және ұшқыш заттан тұратын патрон корпусы бекітілген бірлікте орналастырылатын еді. Мұндай жеке зарядтау жүйесі екі зарядтаушыны қажет етті. Оқ атылған кезде патрон корпусының тек ұшқыш заты мен қола корпусының аяғындағы пластикалық қақпақ тұтынылатын еді. Атылған қола патрон корпусы сыртқа шығарылатын еді. M1 танк пулясы тегіс ішкі беті бар, жартылай қабықсыз оқтарды атып, бастапқы зарядталған оқтың тек артқы бөлігін шығарады; M1 танк снарядының қабығының көп бөлігі атыс кезінде жанып кетеді.

US Army 7th Army wanted the new heavy tank to supplement its M48 tanks. In Europe, the US Army fielded only one battalion of heavy tanks, from January 1958, originally assigned to the 899th Tank Battalion, later re designated the 2d Battalion, 33d Armor. The US Army heavy armor battalion, in contrast to other armor units, was organized into four tank companies, composed of six platoons each, of which each platoon contained three M103s, for a total of 18 tanks per company. Standard US Army armor battalions at the time had three companies per battalion, each with three five tank platoons, with 17 tanks per company (two tanks were in headquarters platoon). One of the flaws of M103 vehicle was it did not have adequate reliability in retreat operations. US Army was aware that more Tiger tanks had been lost during retreat operations than during actual combat, and US Army in Europe could not afford that. In Europe it was found that the engine was underpowered, requiring replacement of engines and transmissions after only about 500 mile (805 km). In addition, the ammunition stowage was not convenient, repeated firing caused excess chamber erosion, and tracks were easily thrown. Last but not least crew safety, comfort and ability to function were impaired by poor interior arrangement. The M103 was placed on the road to obsolescence when the US Army shifted to the concept of a single main battle tank optimizing firepower, protection, and mobility in a single medium tank design. The U. S. M60 tank fulfilled the breakthrough functions of M103 heavy tank while retaining the mobility of M48 medium tanks. By that time it was years since US Army had realized Soviet heavy tanks were not as potent as suspected, and thus the M103s were rather overkill and expensive to deal with T 54 and T 55 tanks. The US Marine Corps assigned one M103 company to each of its three Marine tank battalions, including its Marine reserve units. The M103 was never used in combat. While the US Army deactivated its heavy armor units with the reception of the new M60 series main battle tanks in 1963, the remaining M103s stayed within the US Marine Corps inventory until they began receiving the M60 series main battle tank. With the disappearance of the heavy tank from US forces came the full acceptance of the main battle tank in 1960 for the US Army, and 1973 for the US Marine Corps. Although the later M1 Abrams main battle tank utilizes the same caliber of main gun, , the M103's cannon was a rifled gun firing a separate loading round, in which the projectile was loaded into the breech, followed by a cartridge case consisting of a brass case, primer, and propellant in a fixed unit. This separate loading system necessitated the use of two loaders. The only part of the cartridge case consumed during firing was the propellant and a plastic cap on the end of the brass cartridge case. The spent brass cartridge case was ejected after firing. The M1 tank's main gun is a smooth bore firing a semi caseless round, ejecting only a back cap of the original loaded round; the bulk of the M1's shell casing is consumed during firing.

Нұсқалар

T43 – 1951 жылы шығарылған алты сынақ көлігі. T43E1 – 1953 жылы 300 дана салынған. T43E2 – 1955–1956 жылдары екі дана шығарылған. Мұнара ішіндегі артиллериялық есепші және нысана көруші мұнараның алғы жағына көшірілді. Жаңа нысаналау жүйесі (T52 қашықтық өлшегіш, T33 компьютері, T44 нысана көрушінің перископы) және гидравликалық мұнара айналуы электрлік жүйемен алмастырылды.
M103 – 1957 жылы шығарылды. 74 дана басқа үлгілерге түрлендірілді. M103A1 – 1959 жылы шығарылды. 219 дана қайта жаңартылды немесе қайта құрылды. Жаңа нысана көру құрылғысы (стереоскопиялық T52) және M14 баллистикалық компьютері. Бір коаксиалды пулеметі алынып тасталды. Мұнараның электрлік амплидинолық айналу жүйесі жаңартылды. Мұнара ішіндегі артиллериялық есепшінің отыратыны. M103A2 – 1964 жылы шығарылды. 153 дана қайта жаңартылды немесе қайта құрылды. Жаңа 750 а.к. (559 кВт) дизельді қозғалтқышы M60 танкіден алынған, бұл жол жүру қашықтығын 295 мильге (480 км) және максималды жылдамдықты 23 миль/сағ (37 км/сағ) дейін арттырды. M15 стереоскопиялық қашықтық өлшегіші M24 сәйкес қашықтық өлшегішімен ауыстырылды. M51 ауыр құтқару көлігі – Бастапқыда 1954–1955 жылдары салынған және 1956–1958 жылдары стандартқа сәйкес жаңартылған. M103 ауыр танкысінің танкты құтқаруға арналған нұсқасы. Chrysler компаниясы 187 дана салды. M103A2 адам басқаратын қашу нысанасы – 1977 жылы TOW зымыран экипаждарын оқыту үшін (қуыршақ оқ-дәрілерді ату) нысана ретінде пайдалану үшін модификацияланды.