Кіріспе
Италиядағы вулкандық кратер көлі Альбано көлі (итальянша: Lago Albano немесе Lago di Castel Gandolfo) – Лационың Альбан тауларында, Монте Каво тауының етегінде, Римнің оңтүстік-шығысында орналасқан шағын вулкандық кратер көлі. Көлге қарайтын Кастель-Гандольфода Папалық сарай орналасқан. 1960 жылғы Римде өткен жазғы Олимпиада ойындарының каноэ және ескек есу жарыстары осы көлде өтті. Осы жарыстар үшін жасалған жол белгілеу жүйесі әдетте Альбано буйы жүйесі деп аталады.
Lake Albano (Italian: Lago Albano or Lago di Castel Gandolfo) is a small volcanic crater lake in the Alban Hills of Lazio, at the foot of Monte Cavo, southeast of Rome. Castel Gandolfo, overlooking the lake, is the site of the Papal Palace of Castel Gandolfo. It hosted the canoeing and rowing events of the 1960 Summer Olympic Games that were held in Rome. The lane marking system developed for these events is commonly referred to as the Albano buoy system.
Тарих және геология
Рим дәуірінде бұл көл Альбан Лакус деп белгілі болған және ежелгі Альба Лонга қаласынан көп алшақтамаған жерде жатқан. Шамамен тереңдігі бар Альбан көлі Лациодағы ең терең көл болып табылады. Көлдің ұзындығы – , ені – , ал ол екі жанартау кратерінің бірігіп, үстіне түсуінен пайда болған. Көлдің ортасындағы қырат осы тектілігін көрсетеді, оның биіктігі жетеді. Плутарх 406 ж.б.д. көлдің жаңбыр жаумай тұрып, көлге құятын өзендердің болмауына қарамастан, айналасындағы төбелерден асып кеткенін хабарлайды. Содан кейін болған су тасқыны егістіктер мен жүзімдіктерді жойды, соңында теңізге құйды. Бұл көлдің түбіндегі шөгінділерге қамалып, бірте-бірте жиналған, содан кейін кенеттен босап, судың ағып кетуіне себеп болған жанартау газдарынан туындаған деп есептеледі.
Су бұрғылау туннелі
Б.з.д. 395 жылы Рим мен Вейи арасындағы соғыстар кезінде кратер қабырғаларынан су шығаруға арналған туннель салынды. Ол көлдің су тасқынын реттеуге арналған канал болды және сол кездегі қарапайым мүмкіндіктерді ескере отырып, бұл өте үлкен жұмыс еді. Оны 30 мың адам салған деседі. Туннельдің ұзындығы 1350 м, ені 1,20 м, биіктігі 2 м. Бес тік кіреберіс шахтасы белгілі және ол жер бетінен 128 м тереңдікте жатыр. Туннельдің шығуы бастапқыда көл деңгейінен 13 м төмен болған, бірақ бүгінде көл деңгейі төмендегендіктен биік жатыр. Ол Бергантино нимфеясынан шамамен 500 м қашықтықта басталып, екінші жағынан Моле ди Кастель Гандольфо аймағында шығады, онда су ағыны бірнеше су диірмендерін қозғады. Тит Ливийдің сөзіне қарағанда, бұл инженерлік шешім Дельфи оракулының ықпалымен туған: римдіктердің Вейиге қарсы жеңісі көл суын каналға айналдырып, суаруға пайдаланғанда ғана мүмкін болар еді.
Албан көлі римдік мифте
Римнің б.з.б. 393 жылы Веимен соғысы кезінде Альбано көлінің деңгейі тіпті жаңбыр жаумай тұрғанда да ерекше биіктікке көтерілді. Бұл керемет құбылыс Веи қамалына қатысты деп есептелді, себебі Веиден келген абыз бір пайғамбарлықтың шумақтарын оқыды, ол көл суының деңгейі мен қаланың римдіктерге қарсы тұру қабілеті немесе құлауы арасындағы байланысты көрсететін. Ол болжады, көл суы жоғары деңгейде сақталғанда Веи римдіктер үшін алынбас бекініс болады. Егер көл суы құрлыққа қарай тараса, Веи құлап жатар; бірақ егер су әдеттегі арналармен немесе өзендер арқылы теңізге ақса, бұл римдіктерге де тиімсіз болар еді. Дюмезил бұл әңгімені римдіктердің діни аңыздық мұраны тарихқа бейімдеу әдетіне байланыстырды, оны Нептуналия уақытында болған ерекше оқиғаға мән беру мақсатындағы миф ретінде қарастырды. Бұл аңыз сулардағы күштің шегі мен оны адамның бақылауының діни маңыздылығын көрсетті: вейенттіктер де бұл фактіні білгендіктен, археологиялық жаңалықтар растағандай, көптен бері арналар қазып келген. Кереметтің пайда болуы мен Палладиус пен Колумелла ұсынған суды төмендету жұмыстары арасында уақыт сәйкес келеді, бұл судың ең төменгі деңгейде болатын канникула кезінде болды.