Бұқаралық ақпарат құралдарының еркіндігі және сөз бостандығы

Бөлімдік баспасөз бостандығы – ақпарат пен өркендеудің негізгі құқығы. Мемлекеттік араласусыз еркін сөзді қамтамасыз ету, құпиялылықты сақтау маңызды.

23 мин оқу

100%

Дереккөз: Freedom of the press — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Көңіл жеткізу және әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдары арқылы өркендеу еркіндігі

Баспасөз еркіндігі немесе БАҚ еркіндігі – баспа және электрондық бұқаралық ақпарат құралдары арқылы, әсіресе жарияланған материалдар арқылы, еркін жүзеге асырылатын құқық деп есептелуі тиіс. Мұндай еркіндік мемлекеттің тым басып кіруіне жол бермеуді білдіреді; оны сақтау конституция немесе басқа да заңдық қорғау және қауіпсіздік арқылы қамтамасыз етілуі мүмкін. Бұл, қоғамдық ұйымдарға, полиция органдарына және үкіметтерге авторлық құқықтары үшін төленетін, жалақылы баспасөзден өзгеше. Үкіметтік ақпаратқа қатысты ешқандай шектеулер болмай, кез келген үкімет қандай материалдардың жалпыға ортақ екенін немесе жұртшылықтан қорғалатындығын анықтай алады. Мемлекеттік материалдар екі себептің біріне байланысты қорғалады: ақпараттың құпиялы, жасырын немесе аса құпия деп жіктелуі немесе ақпараттың ұлттық мүдделерді қорғау үшін маңызды болуы. Көптеген үкіметтер «күн сәулесі заңдарына» немесе ұлттық мүдделердің шегін анықтайтын және азаматтарға үкіметте сақталатын ақпаратқа қол жеткізуді сұрауға мүмкіндік беретін ақпараттық бостандық туралы заңнамаға бағынады. Біріккен Ұлттар Ұйымының 1948 жылғы Адам құқықтары жөніндегі жалпыға ортақ декларациясында: «Әркімнің пікір білдіру және өркендеу еркіндігіне құқығы бар; бұл құқық ешқандай кедергісіз пікір білдіруді, сондай-ақ шекараларға қарамастан кез келген бұқаралық ақпарат құралдары арқылы ақпарат пен идеяларды іздеуді, алуды және таратуды қамтиды» делінген. Бұл философия әдетте ғылыми зерттеулердің әртүрлі деңгейдегі еркіндігін (ғылыми бостандық деп аталады), басылымдар мен баспасөз еркіндігін қамтамасыз ететін заңнамамен бірге жүреді. Бұл заңдардың елдің құқықтық жүйесіне қаншалықты терең енгені конституциясына дейін жете алады. Сөз бостандығы түсінігі көбінесе баспасөз бостандығымен реттелетін бірдей заңдармен қамтылады, осылайша айтылған және жарияланған сөздерге тең қаралады. Баспасөз бостандығы Ұлыбританияда 1695 жылы Лицензиялау туралы заңның күші жойылғаннан кейін ресми түрде орнатылды. Швеция 1766 жылы Баспасөз бостандығы туралы заңмен баспасөз бостандығын конституциясына енгізген әлемдегі алғашқы ел болды.

Freedom of the press or freedom of the media is the fundamental principle that communication and expression through various media, including printed and electronic media, especially published materials, should be considered a right to be exercised freely. Such freedom implies the absence of interference from an overreaching state; its preservation may be sought through the constitution or other legal protection and security. It is in opposition to paid press, where communities, police organizations, and governments are paid for their copyrights. Without respect to governmental information, any government may distinguish which materials are public or protected from disclosure to the public. State materials are protected due to either one of two reasons: the classification of information as sensitive, classified, or secret, or the relevance of the information to protecting the national interest. Many governments are also subject to "sunshine laws" or freedom of information legislation that define the ambit of national interest and enable citizens to request access to government held information. The United Nations' 1948 Universal Declaration of Human Rights states: "Everyone has the right to freedom of opinion and expression; this right includes freedom to hold opinions without interference, and to seek, receive, and impart information and ideas through any media regardless of frontiers." This philosophy is usually accompanied by legislation ensuring various degrees of freedom of scientific research (known as scientific freedom), publishing, and the press. The depth to which these laws are entrenched in a country's legal system can go as far down as its constitution. The concept of freedom of speech is often covered by the same laws as freedom of the press, thereby giving equal treatment to spoken and published expression. Freedom of the press was formally established in Great Britain with the lapse of the Licensing Act in 1695. Sweden was the first country in the world to adopt freedom of the press into its constitution with the Freedom of the Press Act of 1766.

Өзін-өзі жариялаумен байланыс

Баспасөз бостандығы сыртқы органдардың, мысалы, үкімет немесе діни ұйымдардың араласуының жоқтығы ретінде емес, керісінше авторлардың өз еңбектерін басқалар жариялау құқығы ретінде қарастырылады. Бұл идеяны 20 ғасырдың америкалық журналисі А.Ж.Либлинг атақты түрде былай деп қорытындылады: "Баспасөз бостандығы тек оны иеленгендерге ғана кепілдік беріледі". Баспасөз бостандығы баспагерге немесе жариялаушыға қандай материалды жариялауды таңдауға, соның ішінде кез келген себеппен жариялаудан бас тартуға толық құқық береді.

Журналистердің қазасы туралы жылдық есеп және түрмедегілер туралы мәлімет

Журналистерді қорғау комитеті жыл сайын жұмысымен байланысты қаза тапқан барлық журналистердің толық тізімін, соның ішінде әрбір қайтыс болған журналистің толық дерекқорындағы профильдерін және тұтқынға алынған журналистердің жылдық санағын (1 желтоқсан күнгі түнгі жартысына дейін) жариялайды. 2017 жылы түрмеде отырған журналистердің саны рекордтық деңгейге жетіп, 262-ге жетті. Түркия, Қытай және Египет әлемдегі түрмеде отырған журналистердің жартысынан астамын құрайды. Бұл көрсеткіш 2002 жылдан бергі ең төменгі көрсеткіш болып табылады, сол жылы өрісте хабарлау кезінде кемінде 21 журналист қаза тапқан. Осы орайда, "Шекарасыз репортерлер" ұйымы 49 өлтірілген жағдайды тіркеді, бұл 2003 жылдан бергі ең төменгі көрсеткіш, онда шамамен 36 журналист қаза тапқан. Жетекші баспасөз бақылаушылары журналистердің өміріне қауіп әлі де сақталып тұр деп алаңдайды. Журналистердің өрісте қаза табу көрсеткішінің төмендеуі, 2018 жылдың қазан айында Сауд Арабиясы журналисі Джамал Хашогги және 2017 жылдың қазан айында Мальталық блогер Дафне Каруана Гализияның қазасына назар аударған "журналистерді өлтірудегі жазасыздық мәселесіне халықаралық назар аудару" кезеңімен бірге келді. Жыл сайын "Шекарасыз репортерлер" ұйымы елдерді баспасөз еркіндігі деңгейі бойынша субъективті рейтингіге қояды. Баспасөз бостандығы индексі тізімі RWB-нің серіктес ұйымдарының мүшелері болып табылатын журналистерге, сондай-ақ зерттеушілер, юристтер және адам құқықтары саласындағы белсенділер сияқты мамандарға жіберілген сауалнамаларға алынған жауаптарға негізделген. Сауалнама журналистер мен БАҚ-қа жасалған тікелей шабуылдар және үкіметтік емес ұйымдар сияқты еркін баспасөзді қысымға салудың басқа да жанама тәсілдері туралы сұрақтарды қамтиды. 2022 жылы баспасөз еркіндігі жоғары сегіз ел, тізім бойынша: Норвегия, Дания, Швеция, Эстония, Финляндия, Ирландия, Португалия және Коста-Рика. Баспасөз бостандығы ең төменгі деңгейдегі он ел, тізім бойынша: Солтүстік Корея, Эритрея, Иран, Түрікменстан, Мьянма, Қытай, Вьетнам, Куба, Ирак және Сирия.

Баспасөз бостандығы

Баспасөз бостандығы – АҚШ-тағы Freedom House коммерциялық емес ұйымының жыл сайынғы баяндамасы. Ол әлемдегі барлық елдерде және маңызды даулы аумақтардағы баспасөздің еркіндігі мен редакциялық тәуелсіздігі деңгейін субъективті түрде бағалауға арналған. Еркіндік деңгейлері 1 (толығымен еркін) дейін 100 (толығымен еркін емес) дейін шкала бойынша бағаланады. Бағалау нәтижесіне қарай елдер үш топқа бөлінеді: 1. "Еркін" 2. "Жартылай еркін" 3. "Еркін емес".

Демократиялық мемлекеттер

Еркін және тәуелсіз баспасөз – жұмыс істейтін, салауатты демократияның маңызды механизмі деп саналады. Цензура болмаған жағдайда, журналистика жеке және мемлекеттік әрекеттерді бақылап, сайлаушылардың хабардар азаматтығын қамтамасыз ету үшін ақпарат ұсынады. Тәуелсіз баспасөз «саяси білімді арттыруға, сайлауға қатысу мен сайлаушылардың белсенділігін жоғарылатуға көмектеседі», – деп CPJ хабарлады. «Қытай, Түркия, Сауд Арабиясы және Египеттен кейін түрмеде отырғандардың саны бойынша нашар жағдай Эритрея, Вьетнам және Иранда». «Шекарасыз тілшілер» ұйымының мәліметінше, әлем халқының үштен бір бөлігі баспасөз бостандығы жоқ елдерде тұрады. Осы адамдардың көп бөлігі демократиялық жүйесі жоқ немесе демократиялық процестерде елеулі кемшіліктері бар елдерде өмір сүреді. Баспасөз бостандығы демократиялық емес үкімет жүйелері үшін өте қиын мәселе/тұжырымдама болып табылады, себебі қазіргі заманда ақпаратқа қатаң бақылау демократиялық емес үкіметтердің және олармен байланысты бақылау жүйелері мен қауіпсіздік органдарының өмір сүруі үшін маңызды. Осы мақсатта, демократиялық емес қоғамдардың көпшілігі мемлекеттік баспасөз органдарын қолданады, олар қазіргі саяси билікті сақтау үшін қажетті үгіт-насихатты таратуға және бұқаралық ақпарат құралдарының немесе жеке тілшілердің келісілген «үкіметтік позицияны» даулы мәселелер бойынша сынауға жасаған кез келген маңызды әрекеттерін басып тастайды (көбінесе полиция, әскери немесе арнайы қызметтерді пайдалану арқылы, өте қатыгездікпен). Мұндай елдерде, рұхсат етілгеннен тыс әрекет ететін журналистер мемлекеттік органдардың қысымына жиі ұшырайды. Бұл олардың кәсіби мансабына қарапайым қауіптерден (жұмыстан шығару, кәсіби қара тізімге енгізу) бастап, өлім туралы угрозаларға, ұрлауға, азаптауға және кісі өлтіруге дейін жетеді. Қазақстандағы Лира Байсетованың ісі. Украинадағы Георгий Р. Гонгадзе ісі. Непал, Эритрея және Қытайда журналистер жай ғана «бұрыс» сөз немесе сурет қолданғаны үшін жылдар бойы түрмеде отыруы мүмкін. Баспасөз бостандығы – Еуропалық Одақтың барлық мүше мемлекеттері мен азаматтарына қатысты негізгі құқық, ол Еуропалық Одақтың Негізгі құқықтары туралы хартасында және Адам құқықтары туралы Еуропалық конвенциясында белгіленген. Еуропалық Одақтың кеңею процесінде баспасөз бостандығы елдің Еуропалық Одаққа қосылуға дайындығын көрсететін «негізгі индикатор» ретінде қарастырылады.

A free and independent press has been theorized to be a key mechanism of a functioning, healthy democracy. In the absence of censorship, journalism exists as a watchdog of private and government action, providing information to maintain an informed citizenry of voters. An independent press "serves to increase political knowledge, participation, and voter turnout", CPJ reported that "After China, Turkey, Saudi Arabia, and Egypt, the worst jailers are Eritrea, Vietnam, and Iran." According to Reporters Without Borders, more than a third of the world's people live in countries where there is no press freedom. Overwhelmingly, these people live in countries where there is no system of democracy or where there are serious deficiencies in the democratic process. Freedom of the press is an extremely problematic problem/concept for most non democratic systems of government since, in the modern age, strict control of access to information is critical to the existence of most non democratic governments and their associated control systems and security apparatus. To this end, most non democratic societies employ state run news organizations to promote the propaganda critical to maintaining an existing political power base and suppress (often very brutally, through the use of police, military, or intelligence agencies) any significant attempts by the media or individual journalists to challenge the approved "government line" on contentious issues. In such countries, journalists operating on the fringes of what is deemed to be acceptable will very often find themselves the subject of considerable intimidation by agents of the state. This can range from simple threats to their professional careers (firing, professional blacklisting) to death threats, kidnapping, torture, and assassination. The Lira Baysetova case in Kazakhstan. The Georgiy R. Gongadze case in Ukraine
In Nepal, Eritrea, and mainland China, journalists may spend years in jail simply for using the "wrong" word or photo. Media freedom is a fundamental right that applies to all member states of the European Union and its citizens, as defined in the EU Charter of Fundamental Rights as well as the European Convention on Human Rights. Within the EU enlargement process, guaranteeing media freedom is named a "key indicator of a country's readiness to become part of the EU".

Ұлыбритания

"Нью-Йорк таймс" газетінде жазылғандай, "Британияда еркін және зерттеуші баспасөздің ұзақ дәстүрі бар", бірақ "АҚШ-тан өзгеше, Британияда баспасөз бостандығына конституциялық кепілдік жоқ". 1695 жылы Ұлыбританияда баспасөз бостандығы орнатылды, ал "Гардиан" газетінің бұрынғы редакторы Алан Русбриджер былай деді: "Егер адамдар журналистерге немесе газеттерге лицензия беру туралы сөйлескенде, олардың ойын тарихқа сілтеу керек. 1695 жылы Британияда баспасөзге лицензия беру қалай тоқтатылғанын оқыңыз. Осы жерде жеңіліспен аяқталған бостандықтар әлемнің көп бөлігі үшін үлгі болғанын есіңізде сақтаңыз, сондай-ақ әлем әлі де бізді осы бостандықтарды қалай қорғайтынымызды бақылап отырады". 1694 жылға дейін Ұлыбританияда лицензия берудің күрделі жүйесі болды, соңғысы 1662 жылғы Баспасөзге лицензия беру туралы заңда көрінді. Үкіметтік лицензиясыз ешқандай жариялымға рұқсат етілмеді. Осыдан 50 жыл бұрын, азамат соғысы кезінде Джон Милтон "Ареопагитика" (1644) атты памфлетін жазды. Бұл еңбекте Милтон үкіметтік цензураның осы түріне қарсы күшпен шығып, оны пародиялады: "Қарызкорлар мен қылмыскерлер күзетшісіз жүре алады, бірақ зиянсыз кітаптар олардың тақырыптарында көрінетін түрме бастығы болмаса, қозғалмауы керек" деп жазды. Ол кезде лицензия беру практикасын тоқтатуға көп көмектеспесе де, кейіннен баспасөз бостандығын қорғаудың маңызды кезеңі ретінде қарастырылды. Виктория дәуірінде баспасөз бұрынғыдан гөрі ықпалдырақ болды, бұл кейбір оқырмандарды алаңдатты. Томас Карлайл өзінің "Заманның белгілері" (1829) атты эссесінде "нағыз Англия шіркеуі қазіргі уақытта оның газеттерінің редакторларында жатыр. Олар халыққа күнделікті, апта сайын уағыздайды, тіпті патшаларға да кеңес береді, соғыс немесе бейбітшілік туралы кеңес береді, бұл билік тек алғашқы реформаторлар мен ұзақ өткен папалар ғана ие болған". Сол сияқты Чарльз Диккенс өзінің "Пиквик қағаздарында" (1837) газеттерді "вигтердің немесе торилердің" "таңдалған органы және өкілі" ретінде және олар партиялардың жұмысына "мүмкін ең қажетті" деп сипаттады. Джон Стюарт Милл 1869 жылы "Еркіндік туралы" атты кітабында 19 ғасырдың утилитаристік тұрғысынан билік пен еркіндік мәселесіне қарады: Адам басқа адамдарға зиян келтірмесе, өзін-өзі білдіруге құқылы. Жақсы қоғам - бұл адамдардың көп саны бақыттың ең үлкен деңгейін сезінетін қоғам. Бұл жалпы принциптерді сөз бостандығына қатысты қолданып, Милл егер біз бір пікірді үндемесек, онда шындықты да үндемеуіміз мүмкін деп мәлімдеді. Сондықтан сөз бостандығы қоғамның игілігі үшін маңызды. Милл былай деп жазды: Егер бүкіл адамзаттың бірінен басқасы бір пікірде болса, ал бір ғана адам кері пікірде болса, адамзат сол бір адамды үндемеуге ешқандай құқыққа ие болмас еді, егер ол билікке ие болса, адамзатты үндемеуге құқыққа ие болмас еді. 1817 жылдың желтоқсанында жазушы және сатирик Уильям Хоунның үш саяси памфлет жариялағаны үшін сотталуы еркін баспасөз үшін күрестегі маңызды оқиға ретінде қарастырылады.

According to the New York Times, "Britain has a long tradition of a free, inquisitive press", but "[u]nlike the United States, Britain has no constitutional guarantee of press freedom." Freedom of the press was established in Great Britain in 1695, with Alan Rusbridger, former editor of The Guardian, stating: "When people talk about licensing journalists or newspapers the instinct should be to refer them to history. Read about how licensing of the press in Britain was abolished in 1695. Remember how the freedoms won here became a model for much of the rest of the world, and be conscious of how the world still watches us to see how we protect those freedoms." Until 1694, Great Britain had an elaborate system of licensing; the most recent was seen in the Licensing of the Press Act, 1662. No publication was allowed without the accompaniment of a government granted license. Fifty years earlier, at a time of civil war, John Milton wrote his pamphlet Areopagitica (1644). In this work Milton argued forcefully against this form of government censorship and parodied the idea, writing "when as debtors and delinquents may walk abroad without a keeper, but inoffensive books must not stir forth without a visible jailer in their title." Although at the time it did little to halt the practice of licensing, it would be viewed later a significant milestone as one of the most eloquent defenses of press freedom. In the Victorian era, the press became more influential than it had been previously, to the dismay of some readers. Thomas Carlyle, in his essay "Signs of the Times" (1829), said that the "true Church of England, at this moment, lies in the Editors of its Newspapers. These preach to the people daily, weekly; admonishing kings themselves; advising peace or war, with an authority which only the first Reformers, and a long past class of Popes, were possessed of". Similarly, Charles Dickens, in his Pickwick Papers (1837), caricatured the newspapers as but the "chosen organ and representative" of either the Whigs or the Tories, and that they were "essentially and indispensably necessary" to the parties' operations. John Stuart Mill in 1869 in his book On Liberty approached the problem of authority versus liberty from the viewpoint of a 19th century utilitarian: The individual has the right of expressing himself so long as he does not harm other individuals. The good society is one in which the greatest number of persons enjoy the greatest possible amount of happiness. Applying these general principles of liberty to freedom of expression, Mill states that if we silence an opinion, we may silence the truth. The individual freedom of expression is therefore essential to the well being of society. Mill wrote:
If all mankind minus one, were of one opinion, and one, and only one person were of the contrary opinion, mankind would be no more justified in silencing that one person, than he, if he had the power, would be justified in silencing mankind. The December 1817 Trials of writer and satirist William Hone for publishing three political pamphlets is considered a landmark in the fight for a free press.

Дания Норвегия

1770 жылдың 4 қыркүйегі мен 1771 жылдың 7 қазаны аралығында Дания-Норвегия корольдігі Еуропадағы кез келген елден еркін баспасөз бостандығына ие болды. Бұл Иоганн Фридрих Струензее билігі кезінде болды, оның екінші қадамы – ескі цензура заңдарын жою. Дегенмен, Струензее режиміне сын айтатын, көбінесе анонимді және көптеген жалақорлық памфлеттер жарияланғандықтан, ол бір жыл өткен соң, 1771 жылдың 7 қазанында баспасөз бостандығына қатысты кейбір шектеулерді қайта енгізді.

Нацистік Германия (1933-1945 жж.)

1933 жылы Адольф Гитлер билікке келген кезде, нацистік Германияда президент Пол фон Гинденбургтің Рейхстаг өрті туралы жарғысымен баспасөз еркіндігі шектелді. Гитлер Иосиф Геббельстің Халықты ағарту және насихаттау министрлігі арқылы баспасөзді басып тастады. Министрлік барлық БАҚ-ты бақылаудың орталық органы ретінде жұмыс істеді, қандай материалдар жариялануы керек екенін және қандай материалдар тоқтатылуы керек екенін анықтады. Фильм индустриясымен айналысқандардың барлығы – режиссерлерден бастап ең төменгі дәрежедегі көмекшілерге дейін, Геббельстің пікірді өзгерте алатын фильмдердің күшіне сенгендіктен, нацистік партияға адалдық серт беруге міндетті болды; Геббельс өзі нацистік Еуропада түсірілген әрбір фильмді жеке бақылауда ұстады. Насихаттау министрлігіне қарсы шыққан журналистер тұрақты түрде түрмеге отырды.

Швеция

Дүниежүзіндегі алғашқы баспасөз бостандығы заңдарының бірі 1766 жылы Швецияда (Швед баспасөз бостандығы туралы заң) қабылданды, бұл классикалық либералдық парламент мүшесі, Остроботния аймағының дін қызметкері Андерс Чайдениус еңбегінің нәтижесінде болды. Тек патша мен Швеция шіркеуіне ашық қарсылық білдіргендер ғана қудаланбады. Заң 1772 жылы Густав патшаның төңкерісінен кейін көбінесе күшін жойды, 1809 жылы оның ұлы Густав IV Швецияның тақтан түсірілуінен кейін қайта жаңартылды және 1840 жылдары патшаның лицензияларды жою құқығы жойылғаннан кейін толыққанды мойындалды.

Ресей

АҚШ Мемлекеттік хатшысы Майк Помпео Ресейді АҚШ Дауысы мен "Еркін Еуропа" радиосының Ресейдегі қызметін шектеуіне сынға алды, бұл шектеуге Мәскеудің қарауына ұсынылған үкіметтік бұйрық себеп болды. 2022 жылдың 4 наурызында Ресей президенті Владимир Путин, Ресей әскерінің және Украинадағы операциялары туралы "жақсы біліп, жалған ақпарат" таратқандарға 15 жылға дейін түрме жазасын көздейтін заңға қол қойды. Бұл Ресейдегі тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдарын Украина туралы хабарлауды тоқтатуға немесе жұмылдыруды тоқтатуға мәжбүр етті. Ресейліктердің шамамен 85%-ы ақпараттың көп бөлігін Ресей мемлекеттік бақылаудағы БАҚ арқылы алады. "Новая газета" газетінің бас редакторы Дмитрий Муратов "сөз бостандығын сақтаудағы" күш-жігері үшін 2021 жылғы Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталды. 2022 жылдың наурызында "Новая газета" Ресейдің цензура органы Роскомнадзордан екінші ескерту алғаннан кейін баспа қызметін тоқтатты.

Румыния

1989 жылға дейін Румыния Коммунистік блоктің құрамына Румыния Социалистік Республикасы ретінде кірді. Коммунистік режим баспасөз еркіндігі мен басқа да азаматтық бостандықтарды қатты шектеді. Румыния азаматтары үшін қол жетімді болған «Еркін Еуропа/Еркіндік радиосы» заңсыз саналды және тыңдаған жағдайда қатты жазалауға ұшырау қаупі болды. Румын революциясынан кейін, посткоммунистік кезеңдегі сыбайлас жемқорлық көбінесе тергеу баяндамаларының тақырыбына айналды. Сонымен қатар, журналистерге қарсы зорлық-зомбылық кеңінен тарала бастады. 1990 жылғы маусым айында Ұлттық құтқару майданына қарсы өткен минериада кезінде наразылық білдіргендер журналистерге шабуыл жасады. 1992 жылы президент Ион Илиеску журналист Пол Пырву революция кезінде румындардың қаза болуына кінәлі ме деп сұрағанда нервтік күйзеліске ұшырады. Сұрақ-жауап барысында Илиеску Пырвуды «жануар» деп атады. Қазіргі заманғы ірі БАҚ құралдары 1990 жылдардың ортасында құрылды, мысалы, 1994 жылы Antena 1 және 1995 жылы ProTV. 1999 жылы жергілікті газеттің редакторы Тиберий Патру Доль округіндегі жемқорлыққа қатысты тергеуді жариялауға үлкермей тұтқындалды. Осы оқиғаға жауап ретінде «Ora» газеті редакциясын Крайова Ұлттық театрының алдына көшіріп, Патрудың тұтқындалуына наразылық білдірді. 2000-ші жылдарда теледидар, радио және дәстүрлі баспасөз саласында көптеген жаңа медиа құралдары пайда болды. 2023 жылы «Шекарасыз репортерлер» ұйымы румын журналистерінің қауіпсіздігіне алаңдаушылық білдірді.

Түркия

Түркияда 2019 жылы 120-дан астам журналист түрмеде қалды, бұл елді әлемдегі журналистерді ең көп қамауға алған ел етті. Кейбір елдерде, соның ішінде Түркияда, журналистер COVID-19 пандемиясы туралы хабарлауы үшін қорқытылды немесе қамалды.

Канада

Канадалық Құқықтар және бостандықтар хартиясының 2(b) тармағында әркімнің "ой, сенім, пікір және өрнек айту бостандығына, соның ішінде баспасөз және басқа да коммуникация құралдарының бостандығына" ие екендігі көрсетілген. Ашық сот принципі сот отырыстарының бұлтартпай ашық және жұртшылыққа, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдарына қолжетімді болуын қамтамасыз ету арқылы баспасөз бостандығын қорғайды.

Бахрейн

"Шекарасыз репортерлер" ұйымының мәліметінше, Бахрейнде бірнеше журналист түрмеге қамалды. Кейбіреулері сондай-ақ азапталды немесе елден қуылды.

Иран

2007 жылы RSF есептеріне сәйкес, Ирандағы баспасөз еркіндігі 169 мемлекеттің ішінде 166-шы орында тұрды. Баяндамада Иран журналистерінің "Иран режимінің өте қатал мінез-құлқына тап болуы, билікті сынауға немесе саяси және әлеуметтік талаптарды білдіруге кедергі келтірілетіні" жазылған. Украиналық ұшақты атып түсіргеннен кейін, Иранның барлау қызметі көптеген ирандық журналистердің үйлері мен кеңселерiне шабуыл жасап, компьютерлерiн, ұялы телефондарын, кітаптары мен құжаттарын тiнтiп қарады. Осы журналистер Иран режимінің жалғандығын әшкерелеген. Кейбір журналистерге билік ескерту жасап, Instagram, Twitter және Facebook желілеріндегі шоттарын жабуға мәжбүр етті. 1993 жылғы желтоқсанда ЮНЕСКО жаһандық медиа еркіндігін қолдау мақсатымен 3 сәуірді "Медиа еркіндігінің халықаралық күні" деп жариялады. RSF мәліметінше, 1979 жылдан 2009 жылға дейін Иранда кемінде 860 журналист ұсталған және түрмеге қамалған. 2020 жылдың 21 сәуірінде Париж қаласында орналасқан "Шекарасыз журналистер" (RSF) ұйымы жылдық баспасөз еркіндігі рейтингінде пандемияның әлемдегі баспасөз еркіндігіне қатысты туындаған көптеген дағдарыстарды күшейткенін атап көрсетті, сондай-ақ Иран сияқты авторитарлық мемлекеттер жағдай туралы ақпаратты жасырғанын мәлімдеді. RSF Иранды – 173-ші орында – коронавирустың кең таралғанын цензуралауда деп айыптады. 2020 жылдың 7 ақпанында Халықаралық журналистер федерациясы жасаған мәлімдемеде "Иранның қауіпсіздік күштерінің алты ирандық журналистің үйлеріне шабуыл жасауы, сондай-ақ журналистерге жасалған соңғы қысымға "Ислам революциясының сақшыларының барлау қызметі" жауапты екені" айтылды. Федерацияның бас хатшысы Энтони Бланкер журналистерді қорқыту және қауіп көрсету әкімшіліктің қоғамдық пікірді басуға бағытталған жағымсыз құралы екенін мәлімдеді. 2019 жылдың 26 қарашасында RSF Иран режимінің журналистердің отбасыларына жасаған қысымын айыптап, 2019 жылы Иранның баспасөз еркіндігі бойынша 180 мемлекеттің арасында 170-ші орында тұрғанын хабарлады. "Журналистерді қорғау комитеті" 2019 жылғы жылдық есебінде өз жұмысы үшін түрмеде отырған 250-ден астам журналисттің бар екенін анықтады, сондай-ақ Ирандағы тұтқындалған журналистердің саны 11-ге жекеніні, бұл газ бағасының өсуіне байланысты иран халқының наразылықтарын басуға байланысты болғанын мәлімдеді. Баяндамада Эритрея, Вьетнам және Иран Қытай, Түркия, Сауд Арабиясы және Мысырдан кейін "журналистер үшін ең жаман түрмелер" деп аталды. 2020 жылдың 8 қыркүйегінде "Шекарасыз журналистер" Иранда журналистерді қамауға алу және қудалауды жалғастыруға алаңдаушылық білдіріп, өз қызметі үшін тұтқындалған және қысымға ұшыраған журналистер мен тілшілерге ескертті. "Адам құқықтары жөніндегі кеңес журналистерді қорғау және олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қажетті шараларды қабылдауы керек", - деді бір лауазымды тұлға. 2020 жылдың 9 қарашасында, дүйсенбі күні "Pen Association" Германиялық бөлімінің вице-президенті Ральф Нестмайер авторитарлық режимдердің репрессивті әдістеріне сілтеме жасап: "Әлемнің көптеген бөлігінде сөз бостандығы төмендеді" деді. Ол диктаторлық режимдердің кез келген сынға зорлық-зомбылық және түрмеге қамау арқылы жауап беретінін қосты. Биылғы жылы Дүниежүзілік Pen қауымдастығы (Pen) Иран, Қытай, Түркия, Перу және Угандадағы жазушылардың тағдырына назар аударады. "Human Rights Watch" ұйымы 12 желтоқсанда ирандық диссиденттің негізсіз айыптаулар бойынша өлім жазасына кесілуін айыптап, оның кез келген бағамен тоқтатылуын талап етті. Telegram-каналы "Amadnews" негізін қалаушы Рухалла Зам 2019 жылдың қазан айында Иранға сапармен келгенде тұтқындалған. Ол Иранға күштеп депортацияланып, "Human Rights Watch" ұйымының мәліметінше, ұлттық қауіпсіздікке қатысты түсініксіз айыптаулар бойынша сотталды. Зам Иранға депортацияланғаннан кейін "активизм" үшін сотқа тартылды. Иранның Жоғарғы соты 8 желтоқсанда оның үкімін бекітті, ал журналист 12 желтоқсанда өлім жазасына кесілді.

According to the reports of the RSF in 2007, the freedom of Press in Iran ranked 166 among 169 states. The report reads the Iranian journalists face the "extreme harsh behavior of the Iranian regime that prevents them criticizing authorities or expressing political and social demands. After shooting down of a Ukrainian airliner, the agents of the Iranian Intelligence Service raided the houses and offices of many Iranian journalists seeking for their PCs, cell phones, books, and documents. These journalists had revealed the lies of the Iranian regime. Some of the journalists received warnings by the authorities and forced to shut down their accounts in Instagram, Twitter, and Facebook. Demanding promotion of the global Freedom of Media, in December 1993, UNESCO called the 3rd of April as "International day for Freedom of Media". This is while the RSF reported at least 860 journalists have been detained and imprisoned from 1979 to 2009 in Iran. On April 21, 2020, Paris based Reporters Without Borders (RSF) said in its annual press freedom rankings that the pandemic was "highlighting many crises" already casting a shadow on press freedom, around the world, with authoritarian states including Iran suppressing details of the outbreak. RSF accused Iran—in 173rd place—of censoring major coronavirus outbreaks. On 7 February 2020, the International Federation of Journalists in a statement condemned "raiding of Iranian Security Forces upon the houses of six Iranian journalists, holding the forces of "IRGC's Intelligence" responsible for recent pressures on the journalists. The secretary general of the federation, Anthony Blunker, said that intimidating and threatening journalists are unpleasant tools to silence the public opinion of the administration. On November 26, 2019, the RSF condemned the pressure on families of reporters by the Iranian regime, saying Iran ranked 170 among 180 states regarding Freedom of Press in 2019. In its 2019 annual report, the Committee to Protect Journalists found at least 250 journalists in jail in relation to their work and stated that the number of imprisoned journalists in Iran was 11, citing the crackdown on protests by the Iranian people over rising gasoline prices. The report named Eritrea, Vietnam and Iran as "the worst prisons for journalists" after China, Turkey, Saudi Arabia and Egypt. On September 8, 2020, Reporters Without Borders expressed concern about the continuing detention and repression of journalists in Iran and warned for the journalists and Reporters who have been arrested for their activities and subjected to harassment. "The Human Rights Council must take more serious action to protect and defend journalists," said an official. On Monday, November 9, 2020, Ralph Nestmeyer, Vice President of the German Section of the Pen Association, referred to the repressive methods of authoritarian regimes: "Freedom of expression has declined in many parts of the world." He added that dictatorial regimes respond to any criticism with violence and imprisonment. This year the World Pen Association (Pen), will concentrate on the fate of writers in Iran, China, Turkey, Peru and Uganda. Human Rights Watch condemned the punishment of the death penalty and demanded that it be prevented at all costs, following the December 12 execution of an Iranian dissident on vague charges. Rouhallah Zam, the founder of Telegram channel Amadnews, was allegedly detained when he was visiting Iran in October 2019. He was deported forcibly to Iran and convicted of vague national security charges, as per Human Rights Watch. Zam faced trial for his ‘activism’ after being deported to Iran. The Iranian Supreme Court confirmed his verdict on December 8 and the journalist was executed on December 12.

Палестина

2019 жылдың қазан айында Палестина билігі 59 веб-сайтты бұғаттап, оларды үкіметке сын айтқандықтан жапты. Бұл сайттар палестиналық және араб тілдерінде болды және "ұлттық қауіпсіздік пен азаматтық бейбітшілікке қауіп келтіретін" материалдарды жариялаған деп хабарланды. Бұғатталған сайттардың бірі – Қудс жаңалықтар желісі, бұл әрекет Палестина билігінің баспасөзді қысымға салуын көрсетеді деп мәлімдеді.

Қытай

Сыншылар Қытай Коммунистік партиясының Қытайдың материктік бөлігіндегі БАҚ бостандығы туралы уәделерін орындамағанын айтады. Freedom House жыл сайынғы баспасөз бостандығы туралы сауалнамасында, соның ішінде 2014 жылғы есебінде Қытайды "Бостандық жоқ" деп бағалайды. ҚХР журналисі Хэ Циньлян ҚХР БАҚ-тарының Коммунистік партияның үгіт-насихат бөлімінің директиваларымен басқарылатынын, олардың үлкен бақылауда екенін, бұзушыларға алдын ала цензура емес, жазалау қаупі төндірілетінін айтады. 2008 жылы ITV News тілшісі Джон Рей "Тибетті босату" акциясын жариялаған кезде тұтқындалды. 2008 жылғы Пекин Олимпиадасына бірнеше ай қалғанда Тибеттегі наразылықтарды халықаралық БАҚ жариялағаннан кейін Қытай ішінде күшті реакция туды. Қытайлық медиа өкілдері осы мүмкіндікті пайдаланып, үгіт-насихат органдарынан БАҚ бостандығын арттыруды талап етті: бір журналист: "Егер тіпті қытайлық журналистерге Тибеттегі мәселелер туралы хабарлауға рұқсат берілмесе, шетелдік журналистер оқиғаларға қатысты қытайлық көзқарасты қалай білуі мүмкін?" деп сұрады. Шетелдік журналистердің адам құқықтары ұйымдарының сайттары сияқты кейбір веб-сайттарға кіруі шектелгенін хабарлады. Халықаралық Олимпиада комитетінің президенті Жак Рогге 2008 жылғы Олимпиада ойындарының соңында: "Ережелер [Олимпиада кезінде шетелдік БАҚ бостандығын реттеу] әлдебір кемшіліктері болуы мүмкін, бірақ бұл бұрынғы жағдаймен салыстырғанда үлкен өзгеріс. Олардың жалғасатынына үміттенеміз" деді. Қытайдың шетелдік тілшілер клубы (FCCC) Олимпиада кезінде мәлімдеме жасап: "Олимпиадалық кешенде қолжетімділік және баспасөз конференцияларының саны жағынан жағымды прогресс болғанына қарамастан, FCCC сыртта зорлық-зомбылық, қорқыту және мазақтауға алаңдаушылық білдіреді. Клуб 25 шілдеде Олимпиадалық медиа орталығының ресми ашылуынан бері 30-дан астам хабарлауға араласу деректерін растады және кем дегенде 20 басқа да хабарланған оқиғаны тексеріп жатыр" деді. Қытай мемлекеті БАҚ-ты қатаң бақылауда ұстап отырғандықтан, отандық хабарламаларға халықтың қолдауы көптеген сарапшыларды таң қалдырды. Қытай азаматтарының ҚКП-ның ресми мәлімдемелеріне қаншалықты сенетіні, сондай-ақ олар қай ақпарат көздерін сенімді деп санайтыны және неге сенетіні туралы көп мәлімет жоқ. Қазірге дейін Қытайдағы БАҚ туралы зерттеулер реформа кезеңінде БАҚ пен мемлекет арасындағы қарым-қатынастың өзгеруіне бағытталған. Қытайдың өзгеретін БАҚ ортасы үкіметтің БАҚ аудиториясын көндіру қабілетіне қалай әсер еткендігі туралы да көп нәрсе белгілі емес. Саяси сенім туралы зерттеулер БАҚ-қа қатысудың кейбір жағдайларда үкіметке қолдаумен оң, ал басқаларында теріс байланысты екенін көрсетеді. Бұл зерттеулер қытай халқының жаңалықтар арқылы таратылатын үгіт-насихатқа сенетінін, бірақ сонымен бірге оған күмәнданатынын көрсетеді. 2012 жылы БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссары Қытай үкіметін аймаққа БАҚ-тың кіруіне қойылған шектеулерді алып тастауға және тәуелсіз және бейтарап бақылаушыларға Тибеттегі жағдайды тексеруге мүмкіндік беруге шақырды. Қытай үкіметі өз ұстанымын өзгертпеді.

Critics argue that the Communist Party in China has failed to live up to its promises about the freedom of the mainland Chinese media. Freedom House consistently ranks China as 'Not Free' in its annual press freedom survey, including the 2014 report. PRC journalist He Qinglian says that the PRC's media are controlled by directives from the Communist Party's propaganda department and are subjected to intense monitoring which threatens punishment for violators, rather than to pre publication censorship. In 2008, ITV News reporter John Ray was arrested while covering a 'Free Tibet' protest. International media coverage of Tibetan protests only a few months before the Beijing Olympics in 2008 triggered a strong reaction inside China. Chinese media practitioners took the opportunity to argue with propaganda authorities for more media freedom: one journalist asked, 'If not even Chinese journalists are allowed to report about the problems in Tibet, how can foreign journalists know about the Chinese perspective about the events?' Foreign journalists also reported that their access to certain websites, including those of human rights organizations, was restricted. International Olympic Committee president Jacques Rogge stated at the end of the 2008 Olympic Games that "The regulations [governing foreign media freedom during the Olympics] might not be perfect but they are a sea change compared to the situation before. We hope that they will continue." The Foreign Correspondents Club of China (FCCC) issued a statement during the Olympics that 'despite welcome progress in terms of accessibility and the number of press conferences within the Olympic facilities, the FCCC has been alarmed at the use of violence, intimidation and harassment outside. The club has confirmed more than 30 cases of reporting interference since the formal opening of the Olympic media centre on 25 July, and is checking at least 20 other reported incidents.' Since the Chinese state continues to exert a considerable amount of control over media, public support for domestic reporting has come as a surprise to many observers. Not much is known about the extent to which the Chinese citizenry believe the official statements of the CPC, nor about which media sources they perceive as credible and why. So far, research on the media in China has focused on the changing relationship between media outlets and the state during the reform era. Nor is much known about how China's changing media environment has affected the government's ability to persuade media audiences. Research on political trust reveals that exposure to the media correlates positively with support for the government in some instances, and negatively in others. The research has been cited as evidence that the Chinese public believes propaganda transmitted to them through the news media, but also that they disbelieve it. In 2012 the UN High Commissioner for Human Rights urged the Chinese government to lift restrictions on media access to the region and allow independent and impartial monitors to visit and assess conditions in Tibet. The Chinese government did not change its position.

Пәкістан

Пакистан конституциясының 19-бабында: "Әрбір азаматтың сөз және пікір еркіндігіне құқығы бар, сондай-ақ исламның даңқы, Пакистанның немесе оның кез келген бөлігінің тұтастығы, қауіпсіздігі немесе қорғанысы, шетел мемлекеттерімен достық қарым-қатынастар, қоғамдық тәртіп, әдептілік немесе мораль, сотқа деген құрметсіздік, қылмыс жасау немесе оған ұлтарақат ету үшін заңмен белгіленген тиімді шектеулерді ескере отырып, баспасөз бостандығы да қамтамасыз етіледі" делінген. Тәуелсіздік алғаннан бері Пакистандағы электрондық бұқаралық ақпарат құралдары мемлекеттік "Пакистан Телевизиясы" және "Пакистан Радиокорпорациясы" тарапынан басымдықты ұстап келді. Керісінше, Пакистанда баспасөз бостандығы алғаш рет 2002 жылы генерал Первез Мушаррафтың кезінде гүлденді. Көп жағдайда бұқаралық ақпарат құралдары саяси қысымға және кейде саяси күштер тарапынан тікелей тыйым салуға қарамастан, сөз бостандығынан пайдаланады. Бұқаралық ақпарат құралдарына саяси қысым көбінесе жанама түрде көрсетіледі. Үкімет қолданатын кең таралған құралдардың бірі – "жандары жоқ" деп саналатын бұқаралық ақпарат құралдарын мемлекеттік жарнамадан шеттету. Сондай-ақ, қатаң заңдарды пайдалана отырып, үкімет танымал телеарналарды жауып тастады немесе ресми түрде үнсіздікке мәжбүр етті. Пакистанның Электрондық Бұқаралық Ақпарат Құралдарыны Реттеуші Агенттігі (PEMRA) лицензияларды тоқтату арқылы немесе оны жасау туралы қорқыту арқылы хабар тарату құралдарын үнсіздікке мәжбүрлеу үшін пайдаланылды. Бұған қоса, бұқаралық ақпарат құралдарына қазіргі қақтығысқа қатысы бар мемлекеттік емес тұлғалар да қауіп төндіреді. "Шекарасыз тілшілер" ұйымы 2018 жылғы баспасөз бостандығы индексінде Пакистанды 180 елдің ішінде 139-шы орынға қойды. Бұл есепте баспасөз бостандығының алдыңғы жылдармен салыстырғанда айтарлықтай жақсарғаны көрсетілді.

Малайзия

Малайзиядағы баспасөз бақылауда, журналистер кейбір тақырыптарды талқылай алмайды. Мысалы, Малайзияда 1Malaysia Development Berhad жеңілдігі туралы хабарлаған және 1MDB-дан Нажиб Разақтың банк шоттарына 681 миллион доллар аударылғаны туралы мәліметтерді жариялаған британдық тілші қамауға алынды.

Сингапур

Сингапурдың медиа ортасы үкімет тарапынан бақыланады деп есептеледі.

Сауд Арабиясы

Сауд Арабиясы диссиденттерді қабылдамайды және оларға жаза қолдануға құқылы. Сауд Арабиясы 2018 жылы саудиялық-американдық журналист Джамал Хашоггиді өлтірді. Ол Түркиядағы Сауд Арабиясының елшілігіне кірген кезде, саудиялық саскерлер тобы оны өлтірді. (PoTA) баспасөз еркіндігін шектеу үшін қолданылды. PoTA бойынша, адам террорист немесе террористік ұйыммен байланыста болғандығы үшін алты айға дейін қамауға алынуы мүмкін. PoTA 2006 жылы жойылды, бірақ 1923 жылғы «Құпия ақпаратты қорғау туралы» заң күшінде қалуда. Тәуелсіздіктің алғашқы жарты ғасырында мемлекеттік бақылау баспасөз еркіндігіне ең үлкен кедергі болды. 1975 жылы Индира Ганди «Бүкіл Үндістан радиосы – үкіметтік орган, және ол үкіметтік орган болып қала береді» деді. 1990 жылдардағы либерализациядан бастап жеке меншік БАҚ өрістеп, тәуелсіздік пен үкіметтің тексеру деңгейі арта түсті. «Шекарасыз репортерлер» (RSF) ұйымы жариялаған 2021 жылғы баспасөз бостандығы индексінде 180 елдің ішінде 142-ші орында тұр. Талдау бойынша, Үндістанның баспасөз бостандығы 2002 жылдан бері үздіксіз төмендеп келеді, ол кезде елдер тізімінде 80-ші орынға ие болған еді. 2018 жылы Үндістанның баспасөз бостандығы рейтингі екі сатыға төмендеп, 138-ге түсті. RSF бұл төмендеуді Үндістан премьер-министрі Нарендра Модиді қолдайтын индуист ұлтшылдарының наразылықтарының күшеюімен және Гаури Ланкеш сияқты журналистердің қазасымен байланыстырды.

Бангладеш

Бангладеш ақпарат құралдары даулы Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ) заңына байланысты өздігінен цензура қолданып жатыр деген хабар бар. Осы заң бойынша 2017 жылы Бангладеште 25 журналист және бірнеше жүз блогер мен Facebook пайдаланушысы қудаланды. "Шекарасыз репортерлер" (RWB) ұйымы жариялаған 2018 жылғы Баспасөз бостандығы индексінде Бангладеш 180 елдің ішінде 146-шы орында тұр. 2018 жылғы жол қауіпсіздігіне қатысты наразылықтар кезінде Бангладеш үкіметі 3G және 4G ұялы байланыс деректерін өшіріп, Al Jazeera телеарнасына сұхбат бергенінен кейін Шахидул Алам есімді фотографты АКТ заңы бойынша қамауға алды.

Танзания

2018 жылдан бастап интернет контентін ұсынатын провайдерлер лицензия алуға және үкіметке жыл сайын төлем жасауға міндетті.

Оңтүстік Африка

1994 жылы демократияға көшкеннен кейін Оңтүстік Африканың апартеидтен кейінгі Конституциясы баспасөз бостандығын қамтамасыз етеді.

Жаңа технологиялардың әсері

Қазіргі заманғы технологиялардың қарқынды дамуы ақпарат таратудың дәстүрлі тәсілдерін бірте-бірте ығыстырып шығаруда. Кез келген дәстүрлі БАҚ пен ақпарат тарату құралының қазіргі заманғы баламасы бар, ол сөз бостандығын сақтау және күшейтуге ұмтылған журналистерге маңызды артықшылықтар ұсынады. Мұндай құбылыстардың бірнеше қарапайым мысалы:

Many of the traditional means of delivering information are being slowly superseded by the increasing pace of modern technological advance. Almost every conventional mode of media and information dissemination has a modern counterpart that offers significant potential advantages to journalists seeking to maintain and enhance their freedom of speech. A few simple examples of such phenomena include:
Satellite television versus terrestrial television: Whilst terrestrial television is relatively easy to manage and manipulate, satellite television is much more difficult to control as journalistic content can easily be broadcast from other jurisdictions beyond the control of individual governments. An example of this in the Middle East is the satellite broadcaster Al Jazeera. This Arabic language media channel operates out of Qatar, whose government is relatively liberal compared to many of its neighboring states. As such, its views and content are often problematic to a number of governments in the region and beyond. However, because of the increased affordability and miniaturisation of satellite technology (e. g., dishes and receivers) it is simply not practicable for most states to control popular access to the channel. Internet based publishing (e. g., blogging, social media) vs. traditional publishing: Traditional magazines and newspapers rely on physical resources (e. g., offices, printing presses) that can easily be targeted and forced to close down. Internet based publishing systems can be run using ubiquitous and inexpensive equipment and can operate from any global jurisdiction. Nations and organisations are increasingly resorting to legal measures to take control of online publications, using national security, anti terror measures and copyright laws to issue takedown notices and restrict opposition speech. Internet, anonymity software and strong cryptography: In addition to Internet based publishing, the Internet (in combination with anonymity software such as Tor and cryptography) allows for sources to remain anonymous and sustain confidentiality while delivering information to or securely communicating with journalists anywhere in the world in an instant (e. g. SecureDrop, WikiLeaks). Voice over Internet protocol (VOIP) vs. conventional telephony: Although conventional telephony systems are easily tapped and recorded, modern VOIP technology can employ low cost strong cryptography to evade surveillance. As VOIP and similar technologies become more widespread they are likely to make the effective monitoring of journalists (and their contacts and activities) a very difficult task for governments. Governments are responding to the challenges posed by new media technologies by deploying increasingly sophisticated technology of their own (a notable example being China's attempts to impose control through a state run internet service provider that controls access to the Internet).

Арнайы спутниктік теледидар мен эфирлік теледидар: Эфирлік теледидарды басқару және манипуляциялау салыстырмалы түрде оңай болса да, спутниктік теледидарды бақылау әлдеқайда қиын, себебі журналистік мазмұн жеке үкіметтердің бақылауынан тыс, басқа мемлекеттерден оңай таратылуы мүмкін. Мысалы, Таяу Шығыста "Әл-Жазира" спутниктік арнасы бар. Бұл араб тіліндегі медиа канал Катарда орналасқан, оның үкіметі көптеген көрші мемлекеттерге қарағанда либералдырақ. Сондықтан оның көзқарастары мен мазмұны аймақтағы және одан тыс көптеген үкіметтер үшін мәселе тудыруы мүмкін. Дегенмен, спутниктік технологияның қолжетімділігі артуы және кішірейіп бара жатуы (мысалы, антенналар мен қабылдағыштар) көптеген мемлекеттер үшін арнаға қол жеткізуді бақылауды тиімсіз етеді.

Интернетке негізделген жарияланым (мысалы, блогтар, әлеуметтік желілер) пен дәстүрлі жарияланым: Дәстүрлі журналдар мен газеттер кеңселер, баспаханалар сияқты физикалық ресурстарға тәуелді, оларды оңай нысанаға алып, жабылуға мәжбүрлеуге болады. Интернетке негізделген жарияланым жүйелерін жұмыс істеу үшін кең таралған және арзан жабдықтар жеткілікті, олар кез келген елден жұмыс істей алады. Мемлекеттер мен ұйымдар онлайн жарияланымдарды бақылау үшін ұлттық қауіпсіздік, терроризмге қарсы шаралар және авторлық құқық заңдарын пайдаланып, мазмұнды алып тастау туралы талаптар жіберіп, оппозициялық пікірлерді шектеуге тырысады.

Интернет, анонимділік бағдарламалық құралдары және күшті шифрлау: Интернетке негізделген жарияланымнан басқа, Интернет (Tor және шифрлау сияқты анонимділік бағдарламалық құралдарымен бірге) дереккөздерге анонимділікті сақтауға және құпиялылықты қамтамасыз етуге мүмкіндік береді, сондай-ақ әлемнің кез келген жеріндегі журналистерге бірден ақпарат жеткізуге немесе қауіпсіз байланыс құруға болады (мысалы, SecureDrop, WikiLeaks).

Интернет-протокол арқылы дауыс беру (VoIP) пен дәстүрлі телефон байланысы: Дәстүрлі телефон жүйелерін оңай тыңдап, жазуға болады, ал қазіргі VoIP технологиясы бақылаудан қашу үшін арзан, бірақ күшті шифрлауды қолдана алады. VoIP және ұқсас технологиялардың кеңінен таралуы үкіметтер үшін журналистерді (және олардың байланыстарын мен қызметтерін) тиімді бақылауды өте қиын міндетке айналдыруы мүмкін.

Үкіметтер жаңа медиа технологияларының тудырған қиындықтарына жауап ретінде өздерінің озық технологияларын қолдануда (мысалы, Қытайдың мемлекеттік интернет-провайдер арқылы Интернетке қол жеткізуді бақылауға тырысуы).

2023 жылғы әлемдік рейтинг

Шекарасыз репортерлер ұйымы 3 мамырда жарияланған 2023 жылғы есебінде 180 елдегі медиа еркіндігінің жай-күйін бағалады. Есепке сәйкес, Иран Ислам Республикасының үкіметі Солтүстік Корея, Қытай және Вьетнамнан кейін 180 елдің ішінде 177-ші орында тұр, сондай-ақ журналистер үшін ең қауіпті елдердің бірі деп танылды.

2021 жылғы әлемдік рейтинг

Шекарасыз репортерлер ұйымы дайындаған 2021 жылғы Дүниежүзілік баспасөз бостандығы индексі 73 елде журналистика толығымен тоқтатылғанын немесе ауыр шектеулерге тап болғанын, ал тағы 59 елде шектеулер салынғанын көрсетеді. Есеп бойынша, Норвегия 180 елдің ішінде бес жыл қатарынан бірінші орында тұр. Финляндия екінші, ал Швеция үшінші орында. Бұл индексте Иран төмендеп, 174-ші орынға түсті. Ресей, Қытай, Сауд Арабиясы, Египет және Сирия сәйкесінше 150-ші, 177-ші, 170-шы, 166-шы және 173-ші орындарда.

2020 жылғы әлемдік рейтинг

21 сәуірде RSF өзінің 2020 жылғы жылдық есебінде Медиа еркіндігінің соңғы рейтингін жариялады. Иран Ислам Республикасы 2019 жылмен салыстырғанда үш сатыға төмендеп, тізімде 173-ші орында тұр. Иранның үш одақтас елдері – Сирия, Қытай және Солтүстік Корея 174-ші, 177-ші және 180-ші орында. Бұл ұйым Қытай мен Иранды коронавирус таралуы туралы жаңалықтарды цензуралауда айыптайды.

2019 жылғы әлемдік рейтинг

18 сәуірде RSF өзінің жылдық есебін, "Әлемдегі еркін медианың көрсеткіші" деген атпен жариялады. Бұл есепте 180 мемлекеттің ішінде Норвегия әлемдегі ең еркін және қауіпсіз ел деп танылды. Финляндия және Швеция одан кейін келеді. Ал Иран 2018 жылмен салыстырғанда тізімдегі орнын жоғалтып, медиа еркіндігін қысымға ұшыратқан 11 елдің қатарына кірді. Иран тізімнің соңында, 170-ші орында тұр.

2018 жылғы әлемдік рейтинг

RSF өзінің 2018 жылғы жылдық есебінде журналистерге қарсы қатыгез зорлық-зомбылық пен арсыздық фактілерін тіркеп, бір жылдың ішінде 80 журналист қаза тапқан, 348-і қамауға алынған, ал 60-ы кепілге алынғанын көрсетті, бұл бұқаралық ақпарат құралдары қызметкерлеріне беспрецеденттік жаулықты білдіреді. Бұл ұйым Иранды Қытай, Сауд Арабиясы, Египет және Түркиямен бірге "журналистер түрмесі" деп аталатын бес елдің қатарына қосады. Бұл есепке сәйкес, Иран 144-ші орында тұр және журналистер үшін ең қауіпті елдердің бірі болып саналады.

2017 жылғы әлемдік рейтинг

2017 жылғы RSF жылдық есебіне сәйкес, Иран Қытай, Түркия, Вьетнам және Сирия сияқты елдер журналистер мен медиа белсенділерін түрмеге қамау бойынша көш бастап тұр. Есепте 2017 жылы кәсіби журналистердің 50-і қаза тапқан, 326-сы қамауға алынған, ал 54 журналист кепілге алынған.

2016 жылғы әлемдік рейтинг

2016 жылдың 13 желтоқсанында "Шекарасыз репортерлер" (RSF) ұйымы жылдық есебін жариялады. Есепте былай делінген: 2016 жылы Иранда 348 журналист қамауға алынып, 52-сі кепілге алынған. Түркиядан кейін Қытай, Сирия, Египет және Иран елдері қамауда отырған журналистердің үштен екі бөлігін құрайды.

Әлемдік рейтинг 2015

2015 жылдың 12 ақпанында «Шекарасыз репортерлер» (RSF) ұйымы жылдық есебін жариялады. Бұл есепте 180 мемлекеттің баспасөз бостандығы, тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдары және репортерлер мен журналистердің жағдайы бойынша сараптама жасалған. Иран осы тізімде 173-ші орында, бұл Руханидің уәделеріне қарамастан, сөз бостандығы мен журналистердің жағдайы жақсармағанын көрсетеді; RSF-тің алаңдаушылығы сақталуда. Есепке сәйкес, Иран журналистерді түрмеге қамау көрсеткіші бойынша үшінші орында тұр.