Кіріспе

Корей суреті (hangul=한국화) Кореяда немесе шетелдегі корейлер жасаған суреттерді қамтиды. Ең ерте сақталған корей суреттері – Гогурё қабірлеріндегі қабырғалық суреттер, олардың көпшілігі бүгінге дейін жеткен, ең көнелері шамамен 2000 жыл бұрынғы (көбінесе қазір Солтүстік Кореяда), бишілер, аң ауру және рухтар сияқты алуан түрлі көріністер бейнеленген. Жапониядағы Такамацуцука қабіріндегі (7 ғасырдың соңы, Гогурё дәуірі) суреттердің Гогурё суретшілерінің қолынан шыққандығы немесе Гогурё халқынан оқыған жапон суретшілерінің еңбегі болуы мүмкін деген гипотеза бар. Себебі, Үш патшалық дәуірінде Корея түбегіне Қытайдан көптеген ықпал келді. Жосон әулетіне дейін негізгі ықпал көзі – қытай суреттері болды, бірақ корей пейзаждары, бет-әлпеттері, буддалық тақырыптары және корей астрономиясының қарқынды дамуына орай аспан денелерін бақылауға ерекше назар аударылды. Горё дәуіріндегі (918–1392) сурет өнерінде қытай стиліндегі буддалық орама суреттері басым болды, олардың шамамен 160-ы осы кезеңге дейін жеткен. Осы кезеңде патшалық суретшілер мектебі – Дохвасео құрылды, онда суретшілер емтихан тапсырып, сот бюрократтары басқаратын. Жосон дәуірінің (1392–1897) басында Қытайда бұрыннан қалыптасқан қара бояумен (монохромды) сурет салу дәстүрі енгізілді, ол корей және жапон суреттерінде маңызды орын алды, тау пейзаждарының (shan shui) жергілікті стилі Қытайдағыдай маңызға ие болды. Содан кейін корей суреті әртүрлі дәстүрлерді қамтыды: қара қылқаламмен салынған монохромды жұмыстар (кейде әуесқойлардың еңбегі), түрлі түстермен салынған кәсіби жұмыстар, жанрлық көріністер, жануарлар, құстар мен гүлдер бейнеленген суреттер, түрлі-түсті халықтық өнер – минхва, буддалық құлшылық орамалары – таенгхва, салт-дәстүрлер, қабір суреттері және фестиваль өнері, оларда көптеген түстер қолданылды. Мұндай айырмашылықтар көбінесе әлеуметтік жағдайға байланысты болды: ғалымдар, әсіресе конфуциандық өнерде, түстерді монохромды суреттердегі тондық өзгешеліктерде көруге болатынын, ал түстерді тікелей пайдалану суреттерді дөрекілендіріп, қиялды шектейтінін ойлады. Корей халық өнері мен сәулеттік құрылымдарды безендіру сыртқы ағаш жақтауларын жарқыратып көрсетуге бағытталды, бұл Қытай сәулеті дәстүрімен және ерте буддалық ықпалдармен байланысты болды, олар үнді өнерінен шабыттанған бай, әсем шұғалар мен негізгі түстерді пайдаланды. 1945 жылдан кейін корей суретшілері батыс өнерінің кейбір тәсілдерін қабылдады. Еуропалық суретшілердің қалың импасто техникасы және алдыңғы қатардағы қылқалам штрихтары корей суретшілерінің қызығушылығын тудырды. Гоген, Монтичелли, Ван Гог, Сезанн, Писсарро және Брак сияқты суретшілер өнер мектептерінде ең көп оқытылғандықтан, олардың кітаптары корей тіліне ерте аударылып, қолжетімді болды, сондықтан олардың ықпалы зор болды. Олардан шабыттанған қазіргі корей суретшілерінің түстер палитрасы қалыптасты: сары охра, кадмий сары, неаполь сары, қызыл топырақ және сиена. Олардың барлығы қалың бояумен, қалың штрихтармен салынған, көбінесе құрылымды кенептер немесе қалың таспен жасалған қолмен жасалған қағаздар қолданылды.

Жанрлық тақырыптар

Будданы немесе буддалық монахтарды бейнелейтін буддалық өнердің күтілетін жанрлары, сондай-ақ конфуцийшілдік өнердегі ғалымдардың тынығып отыруы немесе таулы аймақтарда тыныш оқуы, жалпы шығыс азиялық өнер үрдістеріне сәйкес келеді. Нимб түстері міндетті түрде алтын болмайды, олар ашық түстермен де бейнеленуі мүмкін. Бет-әлпет реализмге ұмтылады, адамгершілік пен жасты көрсетеді. Киімдерге едәуір көңіл бөлінеді, кейде өте мұқият жасалады. Бет әдетте екі өлшемді, ал киімдер үш өлшемді болады. Орта ғасырлық және Ренессанс дәуіріндегі батыс өнеріндегідей, киім мен бет-әлпетті көбінесе бір сурет салу шеберлігіне маманданған екі немесе үш суретші жасайды. Иконография буддалық иконографияны қаперге алады. Ғалымдар дәстүрлі цилиндр формалы бас киімдерді немесе басқа да дәрежелік бас киімдерді, сондай-ақ ғалымдардың монохромды халаттарын киеді. Көбінесе олар тауларға жақын жердегі шайханаларда немесе тау жатақтарында демалады, немесе ұстаздарымен немесе кеңесшілерімен бірге бейнеленеді. Әлемге танымал аң аулау көріністері корей сарай өнерінде жиі кездеседі және моңғол және парсы аң аулау көріністерін еске түсіреді. Жабайы шошқа, бұғы, ақбөкен және сібір жолбарысы да ауланды. Аң аулау алаңдарында садақшылар жануарларды қоздырғаннан кейін атты әскерлер айрықша қауіпті найзалар мен найзалы балғаларды қолданды. Буддалардың бет-әлпеттері корейлік ерекшеліктерге ие және олар жеңіл жағдайда бейнеленеді.

Даолық суреттер

Ұзақ өмір сүру нышандары: Осы санаттағы халық суреттерінде ұзақ өмір сүрудің он нышаны бейнеленген суреттер ең басты орынды иеленеді.

Конфуций суреттері

Бұл санаттағы халық суреттеріне адалдық және ұл-қыздардың құрметі тақырыбындағы кейіпкерлердің суреттері, белгілі ғалымдардың өмірбаянын бейнелейтін суреттер, сондай-ақ карптың өзеннен секіріп, академиялық жетістіктерге ұмтылыс пен мемлекеттік қызметте сәтті мансапқа айналуды символдайтын айдаһарға айналуы бейнеленген суреттер кірді. Горёоның алдың қатар тұрған әулеттерінің демеуі арқасында буддалық қасиеттілердің немесе монахтардың мұқият әрі егжей-тегжейлі суреттері сияқты жоғары сапалы буддалық суреттер жасалды. Горёо королі Гонгмин (1330–1374) – сол кезеңнің маңызды суретшісі болды. Сарай суретшісі И Ньён және суретші-ғалым И Че Хён буддалық дәстүрден тыс Горёоның маңызды суретшілері саналады.

Жапондықтар басқыншылық жасаған суретшілер

1880-жылдардың ортасынан 1945 жылға дейінгі корей суретшілері Кореяның одақтастар тарапынан Жапонияның толық капитуляциясынан кейін азат етілгенге дейін өте қиын жағдайға тап болды. 1880-жылдардан бастап Жапонияда батыс өнерінің күшейіп келе жатқан танымалдылығы корей өнеріне деген құрметтің төмендеуіне әкелді. Дегенмен, 1924 жылы жапон философы Янаги Соэцудың Корея қолөнер музейін құруы корей өнерін бағалайтын жапондық эстеттердің күшті мысалы болып табылады. Жапония корей өнерінің көрмесін де ұйымдастырды, оның арқасында Пак Су Гын сияқты көптеген жас корей суретшілері пайда болды. Бүгінгі күнге дейін жапон оккупациясы кезінде жасырылған өнерге арналған ретроспективті көрме өткізілмеді, сондай-ақ жапондықтардың өнер талаптарына байланысты келісімге мәжбүр болғандар арасындағы қайшылықтар да талқыланбады. Бұл өте сезімтал мәселе, себебі Жапонияда оқыған, жұмыс істеген және жапон стилінде сурет салған суретшілер басқа амалдары болмағандықтан, өзін-өзі қорғауға және келісімдерін ақтауға мәжбүр болды. Кейінге тартқан Жосон әулеті мен жапон оккупациясы кезеңін байланыстырған Чи Ун Ён (1853–1936) сияқты көрнекті суретшілер болды.