Кіріспе

Қытайлық америкалық дәрігер және жазушы (1889–1981)

Бувей Ян Чао (туған есімі Ян Бувей; 1889–1981) – қытайлық америкалық дәрігер және жазушы. Ол Қытайда батыс медицинасын тәжірибе еткен алғашқы әйелдердің бірі болды. Ол тіл білімі маманы Юэн Рен Чаоға үйленген.

Өмір және ерте білім

Янг Нанкин қаласында Янг отбасында дүниеге келді, бірақ оны әпкесі мен күйеуі тәрбиеледі. Өте ерте жасында ол Нанкин қаласындағы мектепке жіберілді. Мектепке қабылдау емтиханында одан қыздарды оқытудың пайдасы туралы эссе жазу талап етілді. Ол: "Әйелдер – барлық азаматтардың аналары" деп жауап берді. Кейін ол Шанхай қаласындағы тек қыздарға арналған католик мектебінде, содан кейін Токиодағы Әйелдер медициналық колледжінде оқыды.

Медициналық мансап

Янг медицинаны оқу үшін Токиоға көшіп барды. Кейін ол жапон тағамдарының дәмсіздігінен кейін ғана тамақ пісіруге қызығушылық танытқанын айтты. Сондай-ақ, ол жапондықтардың мақтандығына ашуланып, Токиода оқуын қиындатқанын мәлімдеді. 1919 жылы ол әкесінің өтінішімен үйіне қайтты, бірақ оны көре алмастан әкесі қайтыс болды. Ол Ли Гуанчжунмен бірге гинекология саласында маманданған Сен Рен ауруханасын ашты. Ол Қытайда батыс үлгісіндегі медицинаны тәжірибе еткен алғашқы әйел дәрігерлердің бірі болды.

Неке және отбасы

1920 жылы ол тіл білімі маманы Ю. Р. Чаомен танысып, 1921 жылдың 1 маусымында оған тұрмысқа шықты. Куәгерлер Ху Ши және тағы бір досы болды. Худың келесі күнгі газетте жарияланған қарапайым той туралы баяндамасы бұл жұпты Қытайдың Жаңа мәдениет буыны үшін заманауи отбасының үлгісі деп сипаттады. Хаостардың төрт қызы болды; ең үлкені Рулан Чао (趙如蘭) оның рецепттер жинағын жазуға көмектесті. Олардың үшінші қызы – балалар кітаптарының авторы және математик Ленсей Намиока.

Авторлық мансабы

Бувей Ян Чао үш кітап жазды, олардың екеуі көзге түсетін болды: «Қытайша пісіру және тамақтану туралы» және «Қытай әйелінің өмірбаяны».

Қытай рецептілерін әзірлеу және кітап

"Қытай тамағын қалай пісіру және жеу" кітабы Бувей мен Юэн Рен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Массачусетс штатының Кембридж қаласында тұрғанда жазылған. Юэн Рен АҚШ армиясы үшін тілдік оқытулар жүргізіп, ал Бувей жергілікті ингредиенттерді пайдаланып оқытушыларға тамақ дайындады. Ол қызы Руланның көмегімен екі жүзден астам, үш жүзге жуық рецепт дайындады. Кейбір рецепттер күйеуінің Қытайдың түкпір-түкпірінен диалект деректерін жинау үшін жасаған саяхаттарынан келді, және олар көбінесе Юэн Реннің тілдік зерттеулеріне қатысушылармен бірге тұрды. Сол кездегі рецепттер жазылмаса да, ол оларды дәм талғанынан есте сақтап, қайта жасады. Бувей кітапты "Мен бұл кітапты жазған жоқпын" деген сөздермен ашады: Мен осылай жазған жоқпын. Сіздер мен ағылшын тілінде аз сөйлейтінімді, жаза да білмейтінімді білесіздер. Сондықтан мен тағамдарымды қытайша пісірдім, қызым Рулан менің қытай тілімді ағылшын тіліне аударды, ал күйеуім ағылшын тілін ұнатпай, оның көп бөлігін қайтадан қытай тіліне аударды.

Қытай рецептілер терминологиясының ағылшынша терминдері

Күйеуімен бірге Бувей Ян Чао қытайлық рецепт кітабы үшін "пот стикері" және "қуыру" терминдерін ойлап тапты, бұл терминдер қазір кеңінен қолданылады. Кейінірек кітаптың қайта басылымын жариялаған The New York Times газетінің Джейсон Эпштейн ерлі-зайыптымен кездесіп, автор ағылшын тілінде жақсы сөйлей де, жаза да алмағандықтан, кітапты оның атынан күйеуі жазған болуы керек деді. Дегенмен, Юэн Рен бір сұхбатта Руланның аударма жасағанын айтты: "Ол кейде: "Әке, сенің түсіндірмелерің тым көп. Біреулер сен кітапты аудардың деп ойлайды", бірақ ол аудармашы емес" дейтін".

Автобиография және қытайлық мейрамханалар туралы нұсқаулық

Оның екінші кітабы, "Қытай әйелінің өмірбаяны: күйеуі Юэнрен Чао ағылшын тіліне аударған", болашақ күйеуімен танысқанға дейінгі өмірі мен олардың бірге жасаған саяхаттарын баяндады. Екі кітап та алғаш рет Нью-Йорктегі The John Day Company баспасында жарық көрді. Ол сондай-ақ үшінші кітап жазды: "Қытай мейрамханасында ең дәмді тамаққа тапсырыс беру және оны жеу қалай?" (1974).