Индонезиядағы есімдер мен сыпайылық дәстүрлері

Кіріспе

Индонезиядағы есімдер мен есім қою туралы әдет-ғұрыптар Индонезия архипелагындағы 17 мыңнан астам аралдағы көпмәдениетті және көптілді табиғатты көрсетеді. Әлемде халық саны бойынша төртінші орында тұратын Индонезия 1300-ден астам этникалық топқа мекен, әрқайсысының өзіндік мәдениеті, әдет-ғұрыптары және тілі бар. Явалықтар Индонезия халқының шамамен 40 пайызын құрайтын ең ірі топ болып табылады.

Жалпы

Индонезияда лауазымдық атақтар мен дәрежелер қолданылады. Еркектерге Пак, Бапак немесе Саudara, ал әйелдерге Бу, Ибу немесе Саудари деп тіл қату қалыпты. Пак пен Бапак сөзбе-сөз "әке" деп аударылады. Бапак формальдырақ, ағылшын тіліндегі "сер" сөзі сияқты қолданылады. Саudara (еркектер үшін) немесе Саудари (әйелдер үшін) – құрметті, формальды сөздер. Олар "туыс", "ханым" немесе "мырза" деген мағына береді. Ибу сөзбе-сөз "ана" деп аударылады, ағылшын тіліндегі "мадам" немесе "ханым" сияқты қолданылады. Есімі белгісіз еркекке Бапак, ал әйелге Ибу деп тіл қатуға болады. Өте ресми жағдайда үлкен немесе жоғары мәртебелі адамға Туан немесе Ньоня деп сөйлейді, бұл "мырза" немесе "ханым" дегенді білдіреді. Жасы үлкен адамға бейресми түрде Ом, Паман, Биби немесе Танте деп тіл қатуға болады. Бұл терминдер голланд тілінен алынған және үлкен қалаларда жиі қолданылады. Жергілікті құрметті атаулар Индонезияның барлық аймақтарында қолданылады. Күнделікті жағдайда Kakak немесе Kak сөзі "үлкен бауыр" деген мағынада қолданылады. Жаван тілінде Mbak – "үлкен қарындас", ал Mas – "үлкен бауыр" дегенді білдіреді. Mbak және Mas сөздері, мысалы, Джакартадағы кафелер мен мейрамханалардағы кіші қызметкерлерге тіл қату үшін де қолданылады. Сунда тілінде Teteh немесе Teh – "үлкен қарындас", ал Akang, Kang немесе Aa – "үлкен бауыр" деген мағынада қолданылады. Mamang, Amang немесе Mang – "аға", ал Ceuceu немесе Ceu – "апа" үшін қолданылады. Бали тілінде Mbok – "үлкен қарындас", ал Bli – "үлкен бауыр" дегенді білдіреді. Geg – "кіші қарындас", Gus – "кіші бауыр" деген мағынада қолданылады. Батак тілінде Ito әйелдің еркекке немесе керісінше "үлкен бауыр" деп атауы үшін, Eda әйелдің "үлкен қарындас" деп атауы үшін, ал Lae еркектің "үлкен бауыр" деп атауы үшін қолданылады. Минангкабауда Uni – "үлкен қарындас", ал Uda – "үлкен бауыр" дегенді білдіреді. Манадо, Амбон және Купанг тілдерінде Nona – "кіші қарындас", ал Nyong – "кіші бауыр" үшін қолданылады. Noni Манадода да "кіші қарындас" деп аталады. Папуада Tete қарт еркектерге, Nene қарт әйелдерге қолданылады. Bapa қарт еркектерге, Mama қарт әйелдерге арналған. Pace таныс қарт еркектерге, Mace таныс қарт әйелдерге қолданылады. Kaka – "үлкен бауыр" дегенді білдіреді. Ade – "кіші бауыр" дегенді білдіреді. Nona сіздің жастағы немесе жас әйелдерге қолданылады. Малай мәдениетіне тән аймақтарда "үлкен қарындас" деп Kakak немесе Kak деп, ал "үлкен бауыр" деп Abang немесе Bang деп тіл қатуға болады. Алайда, Abang басқа аймақтарда бекақ жүргізушісіне, анкот жүргізушісіне, союшыға, көкөніс сатушыға, балық сатушыға немесе саудагерге де қолданылады. Gus (bagus сөзінен) – діни және дәстүрлі көзқарастары бар шығыс явандықтарға ғана қолданылады. Мысалы, Индонезияның бұрынғы президенті Абдуррахман Вахидті жиі Gus Dur деп атаған, Dur – оның есімі Абдуррахманның қысқартылған түрі.

In Indonesia, ranks and professional titles are used. It is also customary to use Pak, Bapak, or Saudara to address men and Bu, Ibu, or Saudari to address women. Pak and Bapak are literally translated as "father". Bapak is more formal and is used much like the English word, "sir". Saudara (for men) or Saudari (for women) is another term of greater respect and formality. It translates to "kinsman", "lady", or "gentleman". Ibu is literally translated as "mother". It is used as "ma'am" or "lady" would be in English. If addressing a man whose name is unknown, one uses Bapak and if addressing a woman whose name is unknown, one uses Ibu. A very formal way to address an older person or a person of higher status is Tuan or Nyonya, which mean "sir" or "madam". An informal way to address a significantly older person is to use Om, Paman, Bibi, or Tante, which mean "uncle" and "aunt". The terms are Dutch influenced and quite commonly used in the big cities. Local honorifics continue to be employed throughout Indonesia. In a casual situation, Kakak or Kak is used to address a person as an "older sibling". In Javanese, Mbak is used for "older sister" and Mas is used for "older brother". Mbak and Mas are also used, for example, to address junior staff in cafes and restaurants in Jakarta. In Sundanese, Teteh or Teh is used for "older sister" and Akang, Kang, or Aa is used for "older brother". Mamang, Amang, or Mang is used for "uncle" and Ceuceu or Ceu is used for "aunt". In Balinese, Mbok is used for "older sister" and Bli is used for "older brother". Geg is used for "younger sister" and Gus is used for "younger brother". In Batak, Ito is used by a woman to a man or vice versa to call "older sibling", Eda is used by a woman to call "older sister", and Lae is used by man to call "older brother". In Minangkabau, Uni is used for "older sister" and Uda is used for "older brother". In Manado, Ambon, and Kupang, Nona is used for "younger sister" and Nyong is used for "younger brother". Noni is also used for "younger sister" in Manado. In Papua, Tete is used for elderly men and Nene is used for elderly women. Bapa is used for older men and Mama is used for older women. Pace is used for familiar older men and Mace is used for familiar older women. Kaka is used for "older sibling". Ade is used for "younger sibling". Nona is used for familiar women of your age or young women. In Malay cultural spheres, an "older sister" is addressed as Kakak or Kak and an "older brother" is addressed as Abang or Bang. However, Abang is also commonly used in other areas to address a becak driver, angkot driver, butcher, vegetable vendor, fishmonger, or hawker. Gus (from bagus) is used exclusively to address an honorable Eastern Javanese person with a strong traditional and religious identity. For example, the Indonesian former president, Abdurrahman Wahid, was often addressed as Gus Dur; Dur being the short form of his first name, Abdurrahman.

Патшалық

Индонезия корольдік әулеттерінде "Шри" және "Прабху" атақтары патшалар мен монархтарды атау үшін қолданылады, әсіресе Суматра, Ява, Бали, Борнео аралдарында және индуизм/буддизм әсері болған басқа да жерлердегі үнділенген мемлекеттерде. "Шри Багинда" немесе "Шри Падука Багинда" – патшаны атауға қолданылатын ресми атау, мысалы, Йогьякарта сұлтаны Шри Сұлтан Хаменгкубувоно X. "Прабху" сондай-ақ индуизм/буддизм дәуірінде билік еткен патшаларға берілетін атақ, мысалы, Прабу Силиванги және Прабу Братасена.

Реттеу

Индонезия Республикасының Ішкі істер министрлігінің 2022 жылғы №73 қаулысы Тұрғын үй құжатындағы есімдерді тіркеу туралы, индонезиялықтардың аттарын реттейді. Құжатта атаулар индонезиялық орфография бойынша латын әрпімен жазылуы керек, кемінде екі сөзден тұруы және бос орындарды қоса алғанда 60 таңбадан аспауы тиіс. Сондай-ақ, бірнеше мағынасы немесе теріс мағынасы бар есімдерге қарсылық білдіріледі. Бұл қаулы күшіне енгенге дейін, "." және "Н" сияқты тек бір таңбадан тұратын есімдері бар 6 адам болды, ал екінші жағынан, "Ранга Мадипа Сутра Жива Кордосега Акре Ашкала Моғол Илханат Акбар Сухара Пи Тарик Зияд Сяифуддин Кутуз Хошала Сура Талента" сияқты өте ұзын есімдері бар адамдар да болды, олар бос орындармен қоса 132 таңбаға дейін жетеді. Дегенмен, индонезиялық есімдердің бір бөлігі немесе толығымен ескі голланд орфографиясында жазылуы жиі кездеседі, мысалы, Тжахая (қазіргі Cahaya) және Соерьяджайя (Suryajaya) есімдерінде көрсетілгендей. Есімдердің жазылуы көбінесе өзгергіш болады, мысалы, соңғы және кейде ортаңғы әріптерде i орнына y қолдану немесе үнсіз әріптерді пайдалану (Масдуки Баидлови немесе Дедди Корбузье сияқты өте ерекше жағдайлар бар). Мысалы, Edi, Edy және Edhy сияқты әртүрлі жазылу варианттары бірінші, әдеттегі нұсқасымен бірдей айтылады. Кинан Әлмиқдад Рияндана Сапутраның есімі, мысалы, әдетте "Кенан" деп айтылады, бірақ достары оны "Кинан" деп атайды.

Индонезияның атау беру дәстүрлері

Индонезиялықтардың көпшілігінде тегі болмайды. Ерлер мен әйелдер әдетте тек есім алып, содан кейін әкесінің есімін тегі ретінде қолданады. Кейбір, бірақ барлығы емес, үйленген индонезиялық әйелдер күйеуінің тегін қосады. Бұл тег олардың бұрынғы "тегінен" кейін жазылады. Сондықтан, ерлі-зайыптылардың тегі әртүрлі болуы мүмкін. Атаулар аймақтар бойынша да өзгеше. Мысалы, явалықтардың кейбіреулері, әсіресе ескі буын, тек бір есіммен ғана танылады. Батактар тегін рулық атау ретінде пайдаланады. Ал кейбір қытайлық индонезиялықтардың есімдері қытай үлгісінде болады. Индонезия телефондық анықтамалықтарында адамдар есімдерімен, тегімен емес, тізімделеді.

Жергілікті отбасы/ клан атаулары

Индонезияда кейбір этникалық топтар немесе тайпалар бар, олардың адамдары отбасылық аты, тегі немесе фамилияны сақтайды. Оларға мыналар жатады: Ачехтің Алас халқы, мысалы, Керуас, Кепале Десе немесе Паган. Ачехтің Гайо халқы, мысалы, Алга, Арига, Букит, Сиберо, Гадинг, Гунунг, Линге, Мунте немесе Тебе. Ачехтің Клует халқы, мысалы, Бенкаван, Пинем, Пелис немесе Селиан. Суматраның Батак халқы, мысалы, Хутабарат, Наингголан, Панжаитан, Симатупанг немесе Сирегар. Ниас халқы, мысалы, Амуата, Фалахи, Лаоли, Марундури, Оте немесе Вау. Суматраның Минангкабау халқы, мысалы, Боди, Каниаго, Сикумбанг, Кото немесе Пилианг. Ментауай аралдарынан Ментауай халқы, мысалы, Анакаланг, Гугу, Оинан, Сагурунг немесе Талопулей. Оңтүстік Суматраның Палембанг халқы, мысалы, Бенакат, Гумай, Меранжат, Пегаган немесе Рамбанг. Оңтүстік Суматраның Комеринг халқы, мысалы, Бунгамаянг, Пакусенгкунит немесе Семендавай. Лампунгтағы тайпалар мен патшалар, мысалы, Джаясинга, Бадак, Лимау, Гунунггалип немесе Уэй Тьюб. Мәсіхші Бетави халқы, мысалы, Байдан, Джайим немесе Сенен. Жавандықтардың патшалық әулеттері мен ақсүйектері, мысалы, Састровардойо, Джожохадикусумо немесе Колопакинг. Жаваның Судандық немесе Бантендік халқынан шыққан патшалар мен дворяндар, мысалы, Кусума, Джаджадининрат, Суржаатмаджа, Мартадината немесе Правиранегара. Калимантанның Даяк халқы, мысалы, Тинган, Унус, Апуи, Усат, Лаинг, Лавай, Данум, Ривут, Усоп, Наранг, Унджунг, Нгампар, Гохонг, Бабо, Хуанг, Ламбунг, Джину, Нингкан, Джау. Солтүстік Сулавесиден келген Минахаса халқы, мысалы, Лембонг, Могот, Ратуланги, Сондак немесе Тендеан. Солтүстік Сулавесиден келген Монгондоу халқы, мысалы, Дамополи, Мокогинта, Мокодоган, Маноппо, Мокодомпит немесе Пасамбуна. Сангире аралдарынан Сангире халқы, мысалы, Кансил, Манасансанг, Манганган, Мохеде немесе Татенкэнг. Талауд аралдарындағы Талауд халқы, мысалы, Амбанага, Бинамбуни, Дариндинг, Гумансаланги, Лаломбуида, Ратунгало немесе Тотопандей. Горонтало халқы, мысалы, Гобель, Хулупанго, Ласиндранг, Панигоро немесе Уно. Оңтүстік Сулавесиден келген Тораджа халқы, мысалы, Батусура, Лумба, Рамбуланги немесе Манганган. Молукка аралдарындағы әртүрлі этникалық топтар, мысалы, Малаихоло, Хемахауа, Саханая немесе Сахилатуа. Араласудың нәтижесінде көптеген молуккалықтар Нидерланды (Ван Аффлен, Ван Рум, Де Уанна, Де Кок, Книсмейер, Гасперс, Рамши, Пейер, Зильжстра, Ван дер Веден және т.б.), Португалия (Да Коста, Де Фретес, Кью, Карлиано, Де Соуза, Де Карвальхо, Парейра, Курбоа, Франдесколли және т.б.), Испания (Оливьера, Диас, Де Хесус, Сильвера, Родригес, Монтефалькон, Мендоса, Де Лопес және т.б.) және Хадрамауттан тікелей келген арабтар (Әл Кафф, Әл Хатиб, Бахмид, Бакуреиз, Бахасан, Әл Кадри, Алайдрус, Ассегафф және т.б.) сияқты шетелдік елдерден тегін сақтайды. Шығыс Нуса-Тенгераның әртүрлі этникалық топтары аймаққа тән тегін қолданады, мысалы, Хурек, Риберу, Седа, Мессах және Кераф. Португалдық тегі де бар (әдетте Флорес аралдарының шығыс бөлігінде кездеседі), колониялық дәуірде аймақтағы португалдық ықпалына байланысты, мысалы, Фернандес, Диас, Парейра, Да Лопес, Да Кунья, Де Росарио және басқалар. Батыс Папуада әртүрлі этникалық топтар бар. Батыс Папуада 200-ден астам этникалық топ бар, және тегі әдетте нақты бір этникалық топқа тән болады және адамның этникалық тегін анықтау үшін қолданылады. Папуа провинциясынан ең көп таралған тегілерге Когоя, Венда, Табуни, Вонда және Муриб жатады. Индонезияда Суэбу, Кайсиепо, Нумбери және Солосса сияқты басқа да Батыс Папуа тегі танымал.

There are some Indonesian ethnic groups or tribes whose people do maintain a family, last, or surname. These include the:
Alas people of Aceh, for example, Keruas, Kepale Dese, or Pagan. Gayo people of Aceh, for example, Alga, Ariga, Bukit, Cibero, Gading, Gunung, Linge, Munte, or Tebe. Kluet people of Aceh, for example, Bencawan, Pinem, Pelis, or Selian. Batak people of Sumatra, for example, Hutabarat, Nainggolan, Panjaitan, Simatupang, or Siregar. Nias people from Nias, for example, Amuata, Falakhi, Laoly, Marunduri, Ote, or Wau. Minangkabau people of Sumatra, for example, Bodi, Caniago, Sikumbang, Koto, or Piliang. Mentawai people from Mentawai Islands, for example, Anakalang, Gougou, Oinan, Sagurung, or Talopulei. Palembang people of South Sumatra, for example, Benakat, Gumay, Meranjat, Pegagan, or Rambang. Komering people of South Sumatra, for example, Bungamayang, Pakusengkunyit, or Semendawai. Tribes and royalties in Lampung, for example, Djayasinga, Badak, Limau, Gunungalip, or Way Tube. Christian Betawi people, for example, Baidan, Djaim, or Senen. Royalties and nobles from the Javanese people, for example, Sastrowardoyo, Djojohadikusumo, or Kolopaking. Royalties and nobles from the Sundanese people or Bantenese of Java, for example, Kusumah, Djajadiningrat, Soerjaatmadja, Martadinata, or Prawiranegara. Dayak people of Kalimantan, for example, Tingang, Unus, Apui, Usat, Laing, Lawai, Danum, Riwut, Usop, Narang, Undjung, Ngampar, Gohong, Baboe, Huang, Lambung, Djinu, Ningkan, Jau. Minahasan people from North Sulawesi, for example, Lembong, Mogot, Ratulangi, Sondakh, or Tendean. Mongondow people from North Sulawesi, for example, Damopolii, Mokoginta, Mokodongan, Manoppo, Mokodompit, or Pasambuna. Sangirese people from Sangihe Islands, for example, Kansil, Manansang, Manganang, Mohede, or Tatengkeng. Talaud people from Talaud Islands, for example, Ambanaga, Binambuni, Darinding, Gumansalangi, Lalombuida, Ratungalo, or Totopandey. Gorontalo people of Gorontalo, for example, Gobel, Hulupango, Lasindrang, Panigoro, or Uno. Toraja people from South Sulawesi for example, Batusura, Lumba, Rambulangi, or Manganan. Various ethnic groups in the Molucca Islands, for example, Malaiholo, Hehamahua, Sahanaya, or Sahilatua. Due to intermixing, many Moluccans also retain foreign surnames from foreign countries such as the Netherlands (Van Afflen, Van Room, De Wanna, De Kock, Kniesmeijer, Gaspersz, Ramschie, Payer, Ziljstra, Van der Weden, etc. ), Portugal (Da Costa, De Fretes, Que, Carliano, De Souza, De Carvalho, Pareira, Courbois, Frandescolli, etc. ), Spain (Oliviera, Diaz, De Jesus, Silvera, Rodriguez, Montefalcon, Mendoza, De Lopez, etc. ), and Arabic directly from Hadramaut (Al Kaff, Al Chatib, Bachmid, Bakhwereez, Bahasoan, Al Qadri, Alaydrus, Assegaff, etc.) Various ethnic groups in East Nusa Tenggara use surnames native to the region—some of these surnames include Hurek, Riberu, Seda, Messakh, and Keraf. There are also Portuguese surnames (typically found in the eastern portion of Flores) due to Portuguese influence in the region during colonial times, such as Fernandez, Diaz, Pareira, Da Lopez, Da Cunha, De Rosario, and others. Various ethnic groups in West Papua—There are more than 200 ethnic groups in West Papua, and surnames are typically unique to a particular ethnic group and can be used to identify a person's ethnic background. Some of the largest surnames include Kogoya, Wenda, Tabuni, Wonda, and Murib from Papua province. There are also other West Papuan surnames popular in Indonesia such as Suebu, Kaisiepo, Numberi, and Solossa.

Явандық есімдер

Ява халқының есім қоюдың әртүрлі жүйелері бар. Кейбір явандықтар, әсіресе ескі буын өкілдері, тек бір ғана есімге ие, тегі болмайды. Ал басқалары өз есімдерімен қатар әкелерінің есімін де қолданады, бұл еуропалық ататектік жүйеге ұқсас. Мысалы, Абдуррахман Вахидтің есімі тәуелсіздік үшін күрескен және министр болған әкесі Вахид Хасимнан тараған. Вахид Хасимнің есімі де әкесі Хасим Асияриден алынған, ол дін ғалымы және Нахдлатул Улама ұйымының негізін қалаушы. Тағы бір мысал – бұрынғы президент Мегавати Сукарнопутри; есімнің соңғы бөлігі – ататектік, яғни «Сукарноның қызы» деген мағынаны білдіреді. Кейбір явандықтар, әсіресе ескі буын өкілдері, тек бір есімге ие және фамилиясы жоқ; мысалы, Сукарно, Сухарто және Боедионо. Кейбір есімдер яван тілінен, ал кейбіреулері санскрит және араб тілінен алынған. «Жақсы» деген мағынаны білдіретін «Су» префиксі бар есімдер өте танымал.

Санскрит тілінен алынған атаулар

Индонезияның көпшілігі, әсіресе явандықтар, сундалықтар мен балиліктер санскриттен алынған есімдерді таңдайды. Бұл, мыңдаған жылдар бұрын Оңтүстік-Шығыс Азия мемлекеттерінің үнділенуі кезінде Үндістан мәдениетінің архипелагқа келгенінің нәтижесінде болды. Сол кезден бері ол индонезиялық мәдениеттің, әсіресе сунда, яван, бали және Суматра мәдениеттерінің бір бөлігі болып саналады. Тай және кхмер тілдеріндегі санскриттен алынған есімдерден айырмашылығы, жава немесе индонезиялық тілдеріндегі мұндай есімдердің айтылуы түпнұсқа үнді тіліне өте жақын, тек v әрпі w-ға ауысады, ал s, ś және ṣ әріптері бір s әрпіне біріктіріледі.

Most Indonesians, especially the Javanese, Sundanese, and Balinese, have names derived from Sanskrit. This is because of the Indian cultural influence which came to the archipelago since thousands of years ago during the Indianization of South East Asian kingdoms, and ever since, it is seen as part of the Indonesian culture, especially Sundanese, Javanese, Balinese, and some part of Sumatran culture. Unlike Sanskrit derived names in Thai and Khmer, the pronunciation of such names in either Javanese or Indonesian is almost similar to the original Indian pronunciation, except that the v is changed to a w, and all instances of s, ś, and ṣ are merged into single s.

For example, Susilo Bambang Yudhoyono, former Indonesian president, has a Sanskrit derived name. "Susilo" comes from sushila meaning "good character" and "Yudhoyono" comes from yudha meaning war or battle and yana meaning an epic story. Sukarno is derived from the Sanskrit su (good) and karno or Karna (a warrior) in Mahabharata. Several common Indonesian names derived from Sanskrit are deities or heroes names, including Indra, Krisna, Wisnu, Surya, Bayu, Dewa, Rama, Lesmana, Sudarto (Javanese for Siddharta), Dewi, Pertiwi, Sri, Ratih, Shinta, Laksmi, and Saraswati. Some famous people who uses these names include: Giring Ganesha, Isyana Sarasvati, Indra Lesmana, Dewa Budjana, Dewi Sandra, Laksamana Sukardi, etc

Other Sanskrit derived names used widely in Indonesia also include such as: Wibisana or Wibisono (from the Ramayana figure Vibhishana), Arya, Subrata, Aditya, Abimanyu, Bima (from Bhima), Sena, Satya, Cakra (read Chakra), Putri, Putra, Mahardhika, Gatot or Gatut (from the Mahabharata figure Ghatotkacha), Perdana (from the word "Pradhan"), Prameswara or Prameswari, Wijaya (from Vijay), and many more. Many Indonesians use Sanskrit derived names to indicate their position among siblings (birth order). The first born child might bear the name Eka or Eko (mostly Javanese), the second born child might be named Dwi, the third born Tri, the fourth born Catur, and the fifth born Panca or Ponco (usually Javanese). Some examples are Eko Yuli Irawan, Rizky Dwi Ramadhana, Triyaningsih, and Catur Pamungkas. Indonesian government names of institutions, mottoes, and other terms also use Sanskrit, such as to address an Indonesian Navy admiral, the word "Laksamana" (from the Ramayan figure Lakshmana) is used. The "Adipura award" (Indonesian: Penghargaan Adipura) which is an award given to cities throughout Indonesia from the central government for cleanliness and urban environmental management also uses from Sanskrit language which is Adi and Pura. There are also many mottoes of Indonesian institutions which use Sanskrit language, such as the motto of the Indonesian Military Academy which sounds "Adhitakarya Mahatvavirya Nagarabhakti". Some of these Sanskrit derived names might be used by ningrat or menak (noble) families, especially among Javanese and Sundanese, in much the same way as some family names in western culture indicate lineage and nobility. Some such names are Jayadiningrat, Adiningrat, Notonegoro, Suryasumantri, Dharmokusumo, Wongsoatmodjo, Natalegawa, Kusumaatmadja, Kartadibrata, Kartapranata, and Kartasasmita.

Мысалы, Индонезияның бұрынғы президенті Сусило Бамбанг Юдхойононың есімі санскриттен алынған. "Сусило" сөзі "жақсы мінез" деген мағынаны білдіретін "сушила" сөзінен, ал "Юдхойоно" сөзі "юдха" – соғыс немесе шайқас, "яна" – эпикалық оқиға сөздерінен құралған. Сукарно санскриттің "су" (жақсы) және "Карно" немесе "Карна" (Махабхаратадағы батыр) сөздерінен шыққан. Санскриттен алынған көптеген индонезиялық есімдер құдайлар мен батырлардың есімдері болып табылады, олардың ішінде Индра, Кришна, Вишну, Сурья, Баю, Дева, Рама, Лесмана, Сударто (жаван тілінде Сиддхарта), Деви, Пертиви, Шри, Ратих, Шинта, Лаксми және Сарасвати бар. Бұл есімдерді қолданатын танымал адамдар: Гиринг Ганеша, Исяна Сарасвати, Индра Лесмана, Дева Буджана, Деви Сандра, Лаксамана Сукарди және т.б. Индонезияда кеңінен қолданылатын санскриттен алынған басқа да есімдер: Вибисана немесе Вибисоно (Рамаянадағы Вибишана кейіпкерінен), Арья, Субрата, Адития, Абиманью, Бима (Бхимадан), Сена, Сатья, Чакра (Чакра деп оқылады), Путри, Путра, Махардика, Гатот немесе Гатут (Махабхаратадағы Гаткачадан), Пердана (Прадхан сөзінен), Прамесвара немесе Прамесуари, Виджая (Виджаядан) және тағы да басқалары. Индонезиялықтардың көпшілігі санскриттен алынған есімдерді туысқандар арасындағы орнын (туылған ретін) көрсету үшін пайдаланады. Бірінші балаға Эка немесе Эко (көбінесе явандықтар), екінші балаға Дви, үшінші балаға Три, төртінші балаға Катур, ал бесінші балаға Панка немесе Понко (көбінесе явандықтар) есімдері қойылуы мүмкін. Мысалдар: Эко Юли Ираван, Ризки Дви Рамадана, Триянгсих және Катур Памунгкас. Индонезия мемлекеттік мекемелерінің атаулары, ұрандар және басқа да терминдерде санскрит тілі қолданылады. Мысалы, Индонезия Әскери-Теңіз Флотының адмиралын атау үшін "Лаксамана" (Рамаянадағы Лакшмана кейіпкерінен) сөзі қолданылады. "Адипура сыйлығы" (индонезиялық: Penghargaan Adipura) – Индонезияның қалаларына тазалық және қалалық қоршаған ортаны басқару үшін орталық үкіметтен берілетін сыйлық. Бұл сыйлықтың атындағы "Ади" және "Пура" сөздері де санскриттен алынған. Индонезия институттарының көптеген ұрандарында санскрит тілі қолданылады, мысалы Индонезия Әскери Академиясының ұраны: "Адхитакарья Махатвавирия Нагарабхакти". Санскриттен алынған осы есімдердің кейбіреулерін нінграт немесе менак (ақсүйек) отбасылары, әсіресе явандықтар мен сундалықтар арасында қолданады, бұл батыс мәдениетіндегідей, әулеттік тегі мен ақсүйектерін көрсетеді. Мұндай есімдердің мысалдары: Жаядинград, Адинград, Нотонегоро, Сурьясумантри, Дхармокусумо, Вонгсоатмоджо, Наталегава, Кусумаатмаджа, Картадибрата, Картапраната және Картасасмита.

Қытайша атаулар

Президент Сухартоның кезінде Индонезия ішкі қауіпсіздікке қатер төндіруі мүмкін ұйымдар мен топтарды таратуға тырысты. Қытай коммунистерінің ықпалын шектеу және этникалық қытайларды ассимиляциялау саясатының бір бөлігі ретінде мемлекет қытайлық индонезиялықтарды өз есімдерін өзгертуге ынталандырды. Бұл қиын мәселе болды, себебі есімдер өзгергенімен, заңдар оларды индонезиялық тайпалардан 'өзгеше' деп белгілей берді. Мысалы, индонезиялық кәсіпкер Лием Сио Лионгтың есімі Судоно Салимге өзгертілді. Бірақ кейбір адамдар өз есімдерін өзгертпеді (мысалы, Квик Киан Ги, Лием Сви Кинг сияқты). Көптеген кейінгі ұрпақтар есімнің индонезиялық нұсқасын сақтап қалды. Дегенмен, басқа қытайлық индонезиялықтар өздерінің қытай есімдерін де, тегін де сақтайды. Қытай есімдеріндегі дәстүр бойынша, тегі берілген есімнің алдына қойылады.

Арабша атаулар

Ислам діні Индонезиядағы ең ірі дін болғандықтан, араб тіліндегі есімдер мен сөздерді кездестіру жиі кездеседі. Көбінесе қолданылатын араб есімдері: Мұхаммед, Ахмад, Ариф, Ибрагим, Исмаил, Айша, Нур, Амина, Набила және Захра. Мұндай есімдерді араб тегінен емес, индонезиялықтар өз есімдері мен тегі ретінде де қолданады. Ислам дінінің күшті ықпалындағы этностар, мысалы, ачех, малай, минангкабау, бетави және буги араб есімдерін жиі пайдаланады. Мысалы, Индонезия саясаткерлері Теуку Мұхаммед Хасан (Ачехтен) және Мохаммад Хатта (Минангкабаудан) араб есімдерін таңдаған. Дегенмен, бетави сияқты исламның күшті ықпалындағы кейбір этностар араб есімдерін жергілікті айтылуға бейімдеп қолданады, мысалы, Рожак (Разак), Леман (Сулейман) және т.б. Арабтар көп буын бұрын Индонезияға қоныстанған, ал олардың ұрпақтары әлі де өздерінің тегін сақтап жүр, мысалы, Ассегаф, Альхабси немесе Шихаб. Жава стиліндегі араб есімдері де көп, мысалы, Марпуа (Марфуадан), Нгабдурохман (Абдуррахманнан), Сарип (Шарифтен), Сламет (Саламадан), Соликин (Салихинден) және т.б. "Майсаро" есімі бетави халқының арасында қыз балаларға жиі қойылады. Алайда, араб елдерінде бұл есім еркектерге беріледі. Бұл, әлдебір уақытта Сара есімінен туған Сарух есімімен шатасқан болуы мүмкін.

Батыс атаулары

Индонезияға батыс атауларын испандар, португалдар, голландтар, кейіннен американдық ағылшын мәдениетінен әкелді. Батыс тілінен шыққан атауларға Генри, Агус, Йохан, Андри, Анто (Антониус), Сиска, Рони, Йоно, Риска, Сюзанна, Риан, Маркус және тағы да басқалары жатады. Индонезиялық христиандар (протестанттар мен католиктер) христиандық есімдерді және/немесе латын тілінен алынған крещениелік есімдерді қолдануы мүмкін, мысалы, Иоан, Андреас, Матиус, Маркус, Лукас, Паулус, Мария, Стефан, Якуб, Филипп және көптеген басқа Киелі кітаптағы есімдер. Бұл есімдер индонезиялық тілдегі айтылуына сәйкес индонезиялық тілге бейімделді (немесе индонезиялық Киелі кітап аудармаларында кездеседі). Бірақ соңғы уақытта көптеген ата-аналар Питер, Эндрю, Джеймс, Джон, Пол, Ева, Стефани, Мэри сияқты ағылшын тіліндегі есімдерді де қолданады. Көптеген христиан еместер де Джон, Сэм, Пол, Брайан, Тони, Томи, Энн немесе Юлия сияқты батыс есімдерін пайдаланады. Көптеген әйел есімдеріне испан тілінен алынған "-ина" және "-ита" жұрнақтары қосылады. "Рикки Хидаят" (батыс-араб) сияқты әртүрлі текті есімдердің комбинациялары да кездеседі.

Туған айға байланысты атаулар

Индонезиялық есімдер туған айды көрсетуі мүмкін. Мысалы,

Қаңтар: Januri (ә), Yanuar (ә). Мысал: Yanuar Tri Firmanda. Ақпан: әдетте Febr префиксімен анықталады. Мысал: Febriyanto Wijaya. Наурыз: Marti (Maret сөзінен туындаған, индонезия тілінде наурызды білдіреді, ал ол голланд тіліндегі Maart сөзінен алынған). Мысал: Marty Natalegawa. Сәуір: әдетте Apri немесе Afri префиксімен анықталады. Мысал: Aprilia Yuswandari. Май: Mei немесе оның Meilanie, Meiliana, Meiliani сияқты туындылары (барлығы әйел есімдері). Мысал: Meiliana Jauhari. Маусым: Yuni (ә) немесе оның Yuniar (ә), Yuniarti (ә), Yuniarto (ә) сияқты туындылары. Мысал: Yuni Shara. Шілде: әдетте Juli немесе Yuli префиксімен анықталады. Мысал: Alvent Yulianto. Тамыз: Agus (ә) (іс жүзінде, жергілікті текті есім) немесе оның Agustin (ә), Agustina (ә), Agustinus (ә, көбінесе индонезиялық католиктерге тән). Мысал: Agus Ngaimin. Қыркүйек: әдетте Sept немесе Seft префиксімен анықталады. Мысал: Seftia Hadi. Қазан: әдетте Oct немесе Okt префиксімен анықталады. Мысал: Yati Octavia. Қараша: әдетте Nov префиксімен анықталады. Мысал: Novita Dewi. Желтоқсан: Deasy, Desi, Dessy (барлығы әйел есімдері). Мысал: Desi Anwar.

Аталық және аналық тегі бойынша тегі

Индонезиялық әкелік тегі әдетте әкесінің атынан тұрады, соған putra (еркек бала үшін) немесе putri (қыз бала үшін) сөздері жалғанады. Мысалы, Индонезияның бұрынғы президенті Мегавати Сукарнопутри – бұрынғы президент Сукарноның қызы. Дегенмен, баланың тегін әкесінің аты ғана құру да жиі кездеседі (мысалы, әкесінің аты "Ахмад Судхарма" болғандықтан, "Али Ахмад" тегі беріледі). Батыс Суматрада орналасқан Минангкабау – әлемдегі ең ірі аналық рулық мәдениет және Индонезиядағы төртінші ірі этникалық топ. Ру, клан (немесе suku) атақтары, мүліктер және есімдер аналық желі арқылы беріледі.

Діни мағынасы бар есімдер

Жоғарыда аталған тіл білімі деректерінен басқа, индонезиялықтар балаларына өз ана тіліне немесе осы есімдердің бастау тегіне қатысы жоқ діни көздерден де есімдер қойды. Индуистік есімдер көбінесе құдайлардың аттарын және санскриттен шыққан сөздерді қамтиды, ал мұсылмандық есімдерде әдетте «Мухаммед» және басқа араб есімдерінің түрлі нұсқалары кездеседі (жазу ережесі бойынша бірлік жоқ), ал христиандық есімдер еуропа тілдерінен алынған немесе индонезиялық жазуға бейімделген (мысалы, Christian > Kristian). Индонезиялық христиандық және мұсылмандық есімдердің арасында Адам, Ибраһим, Юсуф/Юсуп, Харун, Соломон/Сулейман, Юнус, Әйүп сияқты екі авраами дінде де кездесетін есімдерге ұқсастықтар бар. Құдайға байланысты есімдердің иесінің (немесе олардың ата-анасының) сол дінді ұстанатынын міндетті түрде білдірмейтінін атап өткен жөн, мысалы, индуистік есімдері бар христиандар/мұсылмандар (мысалы, Вишну, ерлерге қойылмайтын кең таралған есім, Гиринг Ганеша және т.б.), христиандық есімдері бар мұсылмандар/һиндтер/буддистер (мысалы, Кристиани Херравати), немесе мұсылмандық/араб есімдері бар буддистер/һиндер/христиандар (мысалы, Сулейман, Хасан және басқа да араб есімдері) болуы мүмкін, себебі көптеген явандықтар (және жалпы индонезиялықтар) түрлі мәдени көздерден шабыттанды. Кейбір есімдер тіпті әртүрлі діни көздерден алынған элементтерді біріктіреді, мысалы, «Вишну Кристианто» (Вишну Вишнудан, Кристианто христианнан), «Мухаммед Вишну» және т.б., бұл оларды антропологиялық тұрғыдан ерекше етеді. Бұл атау жүйесі әсіресе ірі қалаларда тұратын немесе явандық тегі бар адамдар арасында кең таралған, себебі явандық есімдер көбінесе еркін болады, ал басқа мәдениеттер мен аймақтарда бұл сирек кездеседі, онда адамдардың көпшілігі әлі де дәстүрлі есімдер мен атау жүйесін қолданады немесе дін күнделікті өмірде маңызды рөл атқарады.

Есімдіктер

Индонезиялық адамға толық есімімен атау сирек кездеседі және оны әдепсіздік деп санайды, егер есім бір немесе екі буыннан тұрса ғана. Мысалы, Индонезияның бұрынғы президенті Абдуррахман Вахидтің "Абдуррахман" есімі "Дур" деп қысқартылған. Көптеген индонезиялықтар мүлдем басқа есім қолданады; "Хадиджа" деп туған әйелді барлық достары мен отбасы "Ида" немесе "Иджа" деп біледі. Сунда мәдениетінде лақап есімнің бірінші есім ретінде қабылдануы жиі кездеседі. Мысалы, туылған күні туралы куәлігінде "Комария", "Гунаван" немесе "Сурьяна" деп жазылған адамдар "Коком" (Комария үшін), "Гугун" немесе "Ваван" (Гунаван үшін) және "Яя" немесе "Нана" (Сурьяна үшін) деп танылуы мүмкін. Соның салдарынан "Коком Комария", "Ваван Гунаван" және "Нана Сурьяна" сияқты рифмаланған есімдер пайда болады. Мұндай есімдерге ие танымал адамдарға саясаткер Агум Гумелар, комедиан Энтис Сутисна (сахналық аты Суле) және саясаткер Деди Муляди жатады. Индонезиялықтар Kevin, Kenny, Tommy (Tomi), Jimmy, Ricky, Dicky, Bob, Nicky, Nico, Susy, Taty, Lucy (Lusi), Nancy, Mary (Maria) сияқты батыс үлгісіндегі лақап есімдерді де қабылдауы мүмкін. Бұл олардың есімдері Томас (Томми) немесе Джеймс (Джимми) дегенді білдірмейді. Мысалы, Сухартоның ұлы Хутомо Мандалапутра "Томми Сухарто" деп кеңінен танымал. Бұл жердегі "Томми" "Томас" есімінен емес, яванша "Хутомо" есімінен алынған.

Жеке есімнің бір бөлігі ретінде асыл атаулар

Кейбір этностарда жеке аты-жөніне асыл атауды қосу қалыпты жағдай. Әр этностың асыл тамырларының алуан түрлі дәстүрлеріне байланысты, сырттан келген адамдар үшін асыл атауды жеке есімнен ажырату қиын болуы мүмкін. Ачех халқының Теуку (еркек) және Кут (әйел) сияқты атақтары бар. Мұндай атақтарға ие танымал тұлғалардың мысалы – Теуку Вишну және Кут Тари. Бали халқының касталық жүйеге негізделген атақтары бар, мысалы, Ида Багус (еркек) және Ида Аю (әйел) (Брахмана кастасы), И Дева, И Дева Аю, И Густи, И Густи Аю, Ида И Дева Агунг, Чокорда/Тьокорда және Анак Агунг (Кшатрия кастасы), Нгакан, Компианг және Санг (Вайшья кастасы). Банджар халқының Андин, Антунг және Ананг (еркек), Густи және Галух (әйел) сияқты атақтары бар. Бантен халқының атақтары Тубагус (еркек) және Рату (әйел) сияқты. Мұндай атақтарға ие тұлғалардың мысалы – Тубагус Хасануддин және Рату Атут Чосия. Белитунг халқының Ки Агус (еркек) және Ньи Аю (әйел) деген атақтары бар. Буги және Макассар халқында Andi, Petta, Datu, Bau, Daeng, Karaeng, Kare, Puang, Arung, Iye, La/I, Opu және Sombaya сияқты 13 атақ бар. Мұндай атақтарға ие тұлғалардың мысалы – Andi Mappanyukki және Karaeng Matoaya. Бутон халқының Ла (еркек) және Ва (әйел) деген атақтары бар. Мұндай атақтарға ие тұлғалардың мысалы – La Nyalla Mattalitti және Wa Ode Nurhayati. Яван халқының Раден Мас, Раден және Мас (еркек), Раден Аю, Раден Нгантен және Мас Аю (үйленген әйел), Раден Аженг, Раден Рара және Мас Аженг (үйленбеген әйел) сияқты атақтары бар. Малай халқының Tengku (еркек және әйел) және Datuk (еркек) сияқты атақтары бар. Минангкабау халқының Дatuak, Sutan және Marah (еркек) сияқты атақтары бар. Мұндай атақтарға ие тұлғалардың мысалы – Sutan Sjahrir және Marah Roesli. Палембанг халқының Раден Мас, Масагус, Кемас және Киагус (еркек), Раден Аю, Масаю, Нимас және Нияю (әйел) сияқты атақтары бар. Сасак халқының Лалу (еркек) және Байк (әйел) деген атақтары бар. Мұндай атақтарға ие тұлғалардың мысалы – Lalu Muhammad Zohri және Baiq Lukita Kirana Putri. Сумба халқының Умбу (еркек) және Рэмбу (әйел) деген атақтары бар.

In some ethnic groups it is common to include a nobility title into the formal personal name. Due to the various traditions of nobility in each ethnic group, it may be difficult for people from outside a particular ethnic group to discern the nobility title from the personal name. Acehnese people have titles such as Teuku (male) and Cut (female). Celebrities with such titles include, for example, Teuku Wisnu and Cut Tari. Balinese people have titles based on castes such as Ida Bagus for male and Ida Ayu for female (Brahmana caste), I Dewa, I Dewa Ayu, I Gusti, I Gusti Ayu, Ida I Dewa Agung, Cokorda/Tjokorda, and Anak Agung (Ksatriya caste), and Ngakan, Kompyang, and Sang (Waisya caste). Banjar people have titles such as Andin, Antung, and Anang (male) and Gusti and Galuh (female). Bantenese people have titles such as Tubagus (male) and Ratu (female). People with such titles include, for example, Tubagus Hasanuddin and Ratu Atut Chosiyah. Belitung people have titles such as Ki Agus (male) and Nyi Ayu (female). The Bugis and Makassar people have 13 titles such as Andi, Petta, Datu, Bau, Daeng, Karaeng, Kare, Puang, Arung, Iye, La/I, Opu, and Sombaya. People with such titles include, for example, Andi Mappanyukki and Karaeng Matoaya. Butonese people have titles such as La (male) and Wa (female). People with such titles include, for example, La Nyalla Mattalitti and Wa Ode Nurhayati. Javanese people have titles such as Raden Mas, Raden, and Mas (male), Raden Ayu, Raden Nganten, and Mas Ayu (married female), and Raden Ajeng, Raden Rara, and Mas Ajeng (unmarried female). Malay people have titles such as Tengku (male and female) and Datuk (male). Minangkabau people have titles such as Datuak, Sutan, and Marah for male. People with such titles include, for example Sutan Sjahrir and Marah Roesli. Palembang people have titles such as Raden Mas, Masagus, Kemas, and Kiagus (male) and Raden Ayu, Masayu, Nyimas, and Nyayu (female). Sasak people have titles such as Lalu (male) and Baiq (female). People with such titles include, for example, Lalu Muhammad Zohri and Baiq Lukita Kirana Putri. Sumba people have titles such as Umbu (male) and Rambu (female).

Индекстеу

Чикаголық стильдік нұсқаулыққа сәйкес, индонезиялық есімдер жеке тәжірибелер мен дәстүрлерге қарай әртүрлі индексстеледі. Егер бір ғана есім болса, ол тек сол есіммен индексстеледі. Егер тегі бірінші болып жазылса, тегі бойынша индекстеңіз, үтір мен ауыстырусыз.