Кіріспе

Индонезия тілі санскрит, тамил, қытай, жапон, араб, иврит, парсы, португал, голланд, ағылшын және басқа да австронезиялық тілдерден көптеген сөздерді қабылдады. Индонезия тілі Бруней, Малайзия және Сингапурда қолданылатын малай тілінен бірнеше жағынан ерекшеленеді, бұл ең алдымен екі тілдің де әртүрлі ықпалына және индонезиялықтардың көпшілігі ана тілі ретінде басқа тілде сөйлейтініне байланысты. Индонезия тілі архипелагтағы 700 түрлі тілде сөйлейтін адамдар үшін лингва франка болып табылады. Керісінше, малай-индонезия тілінен шыққан көптеген сөздер ағылшын тіліне де қабылданды. Ағылшын тіліне қабылданған сөздер (мысалы, бамбук, орангутан, дугонг, амок, тіпті "кутис") көбінесе Малайзия мен Сингапурдағы британдық отаршылдық арқылы малай тілі арқылы енген, бұл голландтардың әртүрлі индонезиялық тілдерден сөздерді қарызға алуына ұқсас. Бір ерекшелік – Батыс Явадағы Индонезия провинциясының атынан шыққан «бантам» (Oxford American Dictionary, 2005 жылғы басылымын қараңыз). Тағы бірі – яван тілінде вулканикалық лай ағыны деген мағына беретін «лахар». Қазіргі ағылшын тіліне малай/индонезия тілдерінен алынған басқа да сөздердің шығу тегі басқа болуы мүмкін (мысалы, тамил тілінен «сатай» немесе қытай тілінен «кетчуп»). Даму барысында архипелагтың түкпір-түкпірінен әртүрлі жергілікті терминдер (көбінесе явандықтар) тілге енді. Колониялық кезеңде малай тілінің голланд тіліне бейімделуі голланд тілінен алынған көптеген сөздер мен сөздіктің енгізілуіне әкелді. Бұл оқиға түпнұсқа малай тіліне елеулі әсер етті, ол біртіндеп қазіргі индонезия тіліне айналды. Көптеген терминдер Индонезияның үлкен сөздігінде тіркелген.

Балиден

Бали тілі, немесе жай ғана Бали – 3,3 миллион адам (2000 жылғы мәлімет бойынша) Индонезияның Бали аралында, сондай-ақ Солтүстік Нуса-Пенида, Батыс Ломбок және Шығыс Явада сөйлейтін Малайя-Полинезия тілі. Индонезия сөзі Индонезияның мағынасы Бали сөзі Аржа – опера, би және драма элементтерін біріктіретін Бали театрының танымал түрі. (Аржа) Аватара – құдайдың бейнесі немесе оның көрінісі. (Аватара) Авиг-Авиг – Бали дәстүрлі құқығы. (Авиг-Авиг) Баде – Нгабенде қолданылатын мәйіт көтеру мұнарасы. (Баде) Бандранга – жануарлардың түктерімен безендірілген найза. (Бандранга) Банкунг – аналық шошқа. (Банкунг) Банджар – ауылдардан төменгі деңгейдегі қауымдық ұйым. (Банджар) Бантен – құрбандық/салық. (Бантен) Баронг – Ява және Бали мифологиясынан шыққан жаратылыс. (Баронг) Бебали – қасиетті Бали билері. (Бебали) Бебангкит – индуист қадірлігі Дургаға торт және жеміс түріндегі құрбандық. (Бебангкит) Бебекел – күйеу мен әйел некеге дейін әкелген мүліктері. (Бебекел) Бендеса – ауыл басшысы. (Бендеса) Чатурджалма – қоғамның төрт кастасы. (Чатурджалма) Чокорда – жергілікті патшалықтың билеушісі. (Чокорда) Дева – құдай немесе қадірлі. (Дева) Ескерту: Аватара сөзі Санскриттен алынған.

Санскрит тілінен

Индуизм мен буддизм енді Индонезияның басты діндері болмаса да, осы діндердің тілі болған санскрит тілі әлі де зор құрметке ие, ал оның мәртебесі ағылшын және басқа да Батыс Үнді-Еуропа тілдеріндегі латын тілімен теңестіріледі. Санскрит – жаңа сөздердің негізгі көзі, олар көбінесе санскрит түбірлерінен жасалады. Мысалы, Индонезияның Папуа провинциясындағы Джаяпура қаласы (бұрынғы Голландия) және Джаявиджая таулары (бұрынғы Оранж жотасы) 1960 жылдары аталды; екеуі де голландтық отарлық атауларын алмастыру үшін санскриттен алынған. Индонезияның кейбір заманауи құрмет медальдары мен сыйлықтары, мысалы, Бинтанг Махапутра медалі, Калпатару сыйлығы және Адипура сыйлығы да санскриттен тараған. Санскриттен алынған сөздер дін, өнер және күнделікті өмірдің көптеген салаларын қамтиды. Санскриттің Индонезияға әсері б.з. 1-ғасырына дейін сонарақты Үндістанмен байланыстар арқылы келді. Сөздер тікелей Үндістаннан немесе Ежелгі яван тілі арқылы алынған. Яваның классикалық тілі – Ежелгі яван тілінде санскриттен алынған сөздердің саны одан да көп. Профессор П.Дж. Зоетмульдердің (S.J., 1982) Ежелгі яван тілінің ағылшын тіліне сөздігінде 25 500-ден астам жазба бар. Олардың шамамен жартысы санскриттен алынған сөздер. Санскриттен алынған сөздер, басқа тілдерден алынғандардан өзгеше, индонезия тілінің негізгі сөздік қорына соншалықты енгендіктен, көптеген адамдар оларды енді шетел тілі деп санамайды.

Пали тілінен

Пали (Pāli) – пракрит тілі және санскритпен бірге үнді-еуропа тілдер тобына жатады. Санскрит индуизмнің тілдік құралы болғандықтан, пали буддизмнің, әсіресе Индосфера Оңтүстік-Шығыс Азиядағы буддистер негізінен ұстанатын Тхеравада дәстүрінің тілдік құралы болып табылады. Пали тіліндегі дерлік әрбір сөздің басқа орта индо-арий тілдерінің пракриттерінде туыс сөздері бар. Ведалық санскритпен байланысы тікелей емес, күрделірек; пракриттер ежелгі үнді-арий тілдерінен тараған.

Notebelanja – сауда, шығын वलञ्ज valañja – жұмсалатын немесе сақталанатын нәрсе
biku – бхикху (классикалық) भिक्खु bhikkhu – тілеуші, бхикху; санскриттен алынған biksu-ға да қараңыз.
bikuni – бхикхуни (классикалық) भिक्खुणी bhikkhuṇī – тілеуші, бхикхуни; санскриттен алынған biksuni-ға да қараңыз.
dana – бөлген ақша धन dhana – қазына
dana – сыйлық, қаражат दान dāna – беру, жомарттық; ұсыну, қайыр-садақа, санскриттің दान (dāna) сөзімен туыс.
duka – қайғы दुक्ख dukkha – стресс; азап; ауырсыну; қайғы; қанағатсыздық
loba – ашкөздік लोभ lobha – ашкөздік; құмарлық; тиімсіз құштарлық.
mara – апат मार māra – мара (шайтан), санскриттің मार (māra) сөзімен туыс.
merana – ауру, қайғы मारण māraṇa – өлтіру, сою, кісі өлтіру, санскриттің मारण (māraṇa) сөзімен туыс.
percaya – сену परिचय paricaya – таныс, санскриттің प्रत्ययः (pratyayaḥ) сөзімен туыс.
raga (физикалық) – дене राग rāga – құштарлық; ашкөздік.

Үнді тілінен

Хинди (деванагари: हिन्दी, IAST: Hindī) – хиндустани тілінің стандартталған және санскриттелген тіркелімі. Хинди тілі – Үнді-Еуропалық, әсіресе Үнді-Арий тілдерінің бірі. Санскрит тілінен шыққан және Орталық Үнді-Арий топшасының бөлігі саналады. Индонезияшасы – Индонезияшасы мағынасы, Хиндишасы – Хиндишасы аудармасы. Нотакар – қызанақтар, अचार – achaar – қызанақтар, антари – мата, अंतरीय – antarīya – киімнің астындағы бөлігі. Гари, аргари – қолғаптар, हाथकड़ी – hath kaṛī – қол + сілтеме. Аях – әке, आया – āyā – аях, няня. Бахадур – батыл, बहादुर – bahādur – батыл (парсы тілінен بهادر (bahâdor)). Бахана – 1. қатты дыбыс (н.), 2. үлкен, жарқын (с.), भनक – bhanak – төмен немесе алыс дыбыс, ым, шуылдауы, қоңырау. Ханна – сөйлеу, үнсіздікті бұзу, हनना – hannā – сөйлеу, үнсіздікті бұзу. Bakdul – бағдар, बागडोर – bāgḍor – бағдар. Бангло – бөгет аймағында балықтарды сақтауға арналған тесіктелген жәшіктер, बंगlā. Бангсал – бөлімше, үй, қоғамдық ғимарат, भनसाल – bhansāl – қойма, журнал, астық қоймасы. (Бұрынғысы भण्डसाल (bhanḍsāl) < Бхандасара (bhaṇḍasāra) – қойма, журнал, астық қоймасы). Barua – прокуресса, bhaṛuā. Basi – ескі, бұзылған, बासी – bāsī – ескі, шіріген. Bel – қоңырау, bel. Belati – қысқа қанжар, विलायती – vilāyatī – шетелдік. Bendahari, bendari – әйел қазынашы, भांडारी – bhaṇḍārī – сақтаушы. Benian – киімнің астындағы бөлігі, बनियान – baniyān – киімнің астындағы бөлігі, жеңіл көйлек. Beta – мен (бірінші жақ есімдігі) (классикалық, Молукк аралдары), बेटा – beṭā – ұл. Bêti – дәлел, beṭī. Bibi – тәте, bī. Cacar – шешек, चेचक – cecak – шешек. Cakela – қызыл шам, चकला – caklā – қызыл шам. Candu – опий, चण्डू – caṇḍū – опий (санскриттен चण्ड+उकः). Cap – марка, ?छापा – chāpṭhappā – ?марка. Capal – былғары сандал, चप्पल – cappal – тақпақ. Celana – шалбар, брюк, चोलना – ćolnā – тізеге дейін жететін қысқа шалбар. Cempа – campā. Ceri – шие, curī. Ceteri – қайық ішіндегі шатыр (көне), छत्री – ćhatrī – жабу, шатыр (санскриттен छत्रिका). Cindai – гүлді жібек, cunrī. Coli – (көне) colī. Culim – түтін құбыры, चिलम – cilam – түтін құбыры (сондай-ақ chillum). Cura – қызық, churā. Curi – ұрлау, चूरीचोरी – ćūrīcorī – ұрлау. Cuti – демалыс, छुट्टी – chuṭṭī – демалыс. Dal – бұршақ, दाल – dāl – кептірілген, бөлінген дәнділер. Dam – үлгі (сурет), दाम – dām – желі, тұрақ. Dandi – музыкалық аспап, डोंडी – ḍoṅḍī – кішкентай барабан (санскриттен दुन्दुभी). Dera – қамшы, durrā – қамшылау. Dian – кішкентай шам, दिया – dīyā – жарық, шам, фонарь. Dobi – кір жуушы, धोबी – dhobī – кір жуушы (еркек). Dol – 1. Үнді барабаны, 2. мачта, ढोल – ḍhol – dhol, डोल – ḍol – мачта (араб тілінен دلو (dalw) болуы мүмкін). Duhai – тілек, дуहाई – duhāī – көмек сұрап айқайлау. Duli – шаң; аяқ; лауазымды тұлғаға, дворянға немесе патшаға арналған құрметті сөз, डोली – ḍolī – седан (сондай-ақ paduka). Dura – алыс, दूर – dūr – алыс. Gajus – кашью (Anacardium occidentale), दूर काजू – kājū – кашью (Anacardium occidentale) (ықтимал, Тупиан acajú арқылы португал caju). Gala – кіші бал аары, gūgal. Ganda – кіші бал аары, gāna. Ganja – Cannabis sativa, गांझा – gāṅjhā – Cannabis sativa (санскриттен गृञ्ज+कः, немесе गृञ्जनकः). Gap – 1. үстелге соққан дыбыс. 2. жүрек соғуының дыбысы, gap – соққыдан шыққан дыбыс немесе жұту кезіндегі дыбыс. Garam – тұз, गरम – garam – ыстық, жылы. Geleca – торт (көне), gālīcā. Guli – мәрмәр, गोली – golī – шар (санскриттен गोल+इका). Gusar – ашу, g̠uṣṣa – тұншығу, ашу (араб тілінен غصة, от. غصّ 'to be choked').

Тамил тілінен

Тамил тілінен алынған қарыздар, сонымен қатар үнді тілі (Санскрит сияқты үнді-еуропалық емес) негізінен тағамдарда кездеседі, қытай тілі сияқты және санскриттен өзгеше. Бұл дравид тілі, индо-арий емес. Дегенмен, индуизм тамил тіліне зор әсер еткен, сондықтан тамилде бірнеше үнді-арий қарыздары бар, оларды санскрит сияқты үнді-арий қарыздарының тізіміне қоюға болады. Тамил және малай тілдерінде сөйлейтін халықтардың өзара әрекеттесуі ежелгі заманнан бастау алады. Тамилдің ықпалы Индонезияда Палава әліпбиін ежелгі жазу ретінде қолдану арқылы көрінеді (Палава әулеті 275-897 жж. өмір сүрген), сондай-ақ 1025 жылы Чола әскерлерінің Шривиджаяға шабуылында. Ол негізінен Малакка бұғазы маңына қоныстанған Оңтүстік Үндістан саудагерлерінің көші-қонымен Малай (және оның арқасында индонезия) тілінің сөздігіне енген.

Индонезия тілі Сөзі Индонезия тілі Мағынасы Тамил тілі Сөзі Тамил тілі Транслитерациясы Тамил тілі Мағынасы Ескерту

acaram 1. сақина, 2. кепіл ақша அச்சகாரம் accāram кепіл ақша
acu қалып, модель அச்சு accu қалып
andai егер, болжам அண்டை aṇṭai жақын, қолдау
apam торттың бір түрі அப்பம் appam appam, күріш торт, нан
badai дауыл வாடை vāṭai жел, солтүстік жел
bagai түрінде, сияқты வகை vakai түр, сорт
baji кене வசி vaci жарық, нүкте, жиек
basi 1. комиссия, алым, 2. қосымша жұмыс, 3. бағадан жеңілдік வாசி vāci 1. айырмашылық, 2. пайыздық мөлшерлеме, 3. жеңілдік
batil мыс ыдыс, табақ, табақтағы ваṭṭil vaṭṭil мыс табақ, табақ
bedil мылтық வெடி veṭi жарылыс, мылтық атылуы (жавандық bedhil арқылы)
bicu тұтқа வீச்சு vīccu соққы, дүрбі
biram 1. піл, 2. екі басты жылан, 3. қызыл வேழம் vēḻam піл
canai дорбаша சாணை cāṇai дорбаша
cemeti қамшы சம்மட்டி cammaṭṭi 1. (атқа арналған) қамшы, 2. үлкен балға
cerpelai мангуст கீரிப்பிள்ளை kīri p piḷḷai жалпы үнділік мангуст
cerpu былғары сандалдар செருப்பு ceruppu былғары сандалдар, тапочкалар
cerutu, serutu сигарет சுருட்டு curuṭṭu 1. орау, 2. сигарет
ceti ақша қарыз беруші செட்டி ceṭṭi саудагер кастасы
cukai акциз салығы, кеден சுங்கம் cuṅkam тауарға баж салығы, кеден
cuku құрғақ гембиер тамыры சுக்கு cukku құрғақ имбирь
cuma ғана, басқасы жоқ சும்மா cummā бос, жұмыссыз
gula қант குளம் kuḷam қант
gulai қайнатылған ет குலை gulai
gundu шарик குண்டு kuṇṭu шар
gurindam екі тармақты өлең கிரந்தம் kirantam 1. кітап, трактат, 2. 32 буыннан тұратын өлең
helai жапырақ இலை ilai жапырақ
jodoh, joli жұбай, серік சோடி cōṭi жұп
joli патшалық седан டோலி ṭōli седан (хиндилік ḍōlā сөзінен алынған)
kambi есік жиегін нығайтуға арналған ағаш қаңқа கம்பி kampi қабырға тақтасы
kapal қайық கப்பல் kappal кеме
kari, kare соус கறி kaṟi соус
katai, katik кішкентай, қысқа கடை kaṭṭai қысқа, төмен
katelum бастион கொத்தளம் kottalam қорғанның бөлігі
kati салмақ өлшемі = 6¼ унция கட்டி kaṭṭi салмақ өлшемі = 25 палам
katik 1. Паспалум скробикулятум, 2. Treron curvirostra, 3. жер өлшемі கட்டை kaṭṭai шақырым
katil төсек கட்டில் kaṭṭil 1. төсек, диван, 2. тақ
kawal күзет, қауіпсіздік காவல் kāval қорғау, күзетші
kedai тағам сататын орын கடை kaṭai базар, дүкен
kedelai Glycine max கடலை kaṭalai Cicer arietinum
keledai Equus asinus கழுதை kaḻutai Equus asinus
ketumbar Кориандрум сативм கொத்தமல்லி kottamalli Кориандрум сативм
kodi жиырма бірлік கோடி kōṭi 1. крор, 2. үлкен сан
kolam ойпаң, көл குளம் kuḷam ойпаң, көл
konde, kundai шаштың үлкен орамасы கொண்டை koṇṭai шаштың орамасы
korundum алюминий тотығы குருந்தம் kuruntam алюминий тотығы
kudai себет கூடை kūṭai себет
kuil храм கோயில் kōyil храм
kulai жұмсақ குலை kulai шешілу, босану
kuli жұмысшы கூலி kūli 1. жалақы, 2. ақы
kundi саз шебері
ladam жылқының жалаты құралы லாடம் lāṭam жылқының жалаты құралы
lebai мешіт қызметкерлері லப்பை lappai тамил тілінде сөйлейтін мухаммедшілер
logam металл உலோகம் ulōkam металл
madali музыкалық аспап மத்தளம் mattaḷam барабан
malai тізбек மாலை mālai тізбек
maligai сарайдағы патшалық палатасы மாளிகை māḷikai үйдің жоғарғы қабаты
mangga манго மாங்காய் māṅkāy манго
manik моншақ மாணி maṇi
manikam алмаз மாணிக்கம் māṇikkam алмаз
merikan, marikan Америкадан әкелінген киім மரிக்கன் marikkaṉ Америкадан әкелінген
maru мазасыздық மாற்று māṟṟu өзгерту
matu алтынның сапасы மாற்று māṟṟu алтынның сапасы
mempelam манго மாம்பழம் mā m paḻam манго
merunggai Moringa oleifera முருங்கை muruṅkai Moringa pterygosperma
metai төсек மெத்தை mettai төсек
meterai мөр முத்திரை muttirai мөр
misai миыс மீசை mīcai миыс
modal капитал முதல் mutal капитал
mundam патшалық ваннаға арналған үлкен ванна முந்தை muntai кішкентай ыдыс
mutu 1. алтынның сапасы, 2. қайғы, 3. шахматтағы қиын жағдай முட்டு muttu қиындық
nali көлем бірлігі = 16 gantang = 1/50 koyan நாழி nāḻi көлем бірлігі
nelayan балықшы நுளையன், கரையான், வலையன், வலைஞன் nuḷaiyaṉ, karaiyāṉ, valaiyaṉ, valaiñaṉ балықшы
nila бояу நீல nila көк, қара
nilai құндылық நிலை nilai құндылық
nilakandi бояу (түс, тас): көк витриол நீலகண்டன் nīla kaṇṭaṉ көк витриол
nilam Pycnonotus aurigaster நீலம் nīlam көк
ondé ondé jian dui உண்டை uṇṭai шар
panai ағаш табақ பானை pāṉai табақ

Араб тілінен

Араб тілінен алынған қарыздар негізінен дінге, әсіресе Исламға қатысты. Алла деген сөз христиандық Киелі кітап аудармаларында да Құдайды білдіреді. Киелі кітаптың ертедегі аудармашылары кейде еврей тіліндегі беймәлім сөздерге немесе есімдерге кездескенде, араб тіліндегі мағынасы жақын сөздерді қолданды. Бірақ, жаңа аудармаларда бұл тәжірибе тоқтатылды. Олар енді грек тіліндегі атауларды немесе түпнұсқа еврей сөзін пайдаланады. Мысалы, Иса есімі бастапқыда 'Иса деп аударылған, ал қазір Йесус деп жазылады. Сөз мағынасы Түпнұсқа сөз Транскрипциясы, түсіндірмелер абди қызметші عَبْد ‘abd абжад әліпби الأبْجَدِيّة al'abjadia адаб әдеп, тәртіп أَدَب adab: манера адат әдет عادة ‘āda ахад жексенбі الأحد al ahad ажайып керемет عجائب ‘ajā’īb ажал өлім أَجَل ‘ajl: тағдыр ақд келісім, уәде عَقْد ‘aqd ақыл ой عَقْل ‘aql ахир соңы آخِر ‘ākhir ахират о дүние آخِرة ākhira ахлақ мінез, сипат أَخْلاق akhlāq алам табиғат, әлем عالَم ‘ālam: жер амина қауіпсіздік أمان ‘amān ана сен (формалды) أَنْتَ anta аса басы, бастама أَصْل ‘aṣl асас негіз أَساس ‘asās асас негізді, бастапқы أَساسيّ ‘asāsiyyasli нағыз, түпнұсқа أَصْليّ ‘aṣliyy awwal бастау أَوَّل ‘awwal бадан дене بَدَن badan бахари теңіздік, морской بَحْريّ baḥriyy батин ішкі, жаны بَطْن baṭn: асқазан береке нығмет بَرَكة baraka дафтар тізім, дәптер دَفْتَر daftar: жазулық дәулет зор, керемет دَهْشَة dahshat дағуа уағыз دَعْوة da'wa дәреже дәреже, деңгей دَرَجَة daraja дуа дұға دُعاء du'ā дуния әлем دُنْيا dunya фаида пайда, тиімділік فَائِدَة fāida фажар таң فَجْر fajr фақир кедей فَقير faqīr ғайып көрінбейтін غَائِب ghāib хадия сыйлық هَدِيَّة hadiyyah хафаз жаттау حَفِظَ hifz халал рұқсатты, адал حَلال ḥalāl хақ құқық حَقّ ḥaqq хақиқат шындық حَقيقة ḥaqīqah хақиқи нағыз, шын حَقيقيّ ḥaqīqiyy хаким судья حاكِم ḥākim харам тыйымды, харам حَرام ḥarām харфия әдебиеттік حَرْفيّة ḥarfiyyah хаяти тіршілік حَياتيّ ḥayātiyy хайуан жануар حَيَوان ḥayawān хикмет даналық حِكْمة ḥikmah хукм заң حُكْم ḥukm хуруф әріп حُروف ḥurūf иблис шайтан إِبْلِيس ‘iiblis: шейтан ижаза диплом إجازة ‘ijāza: лицензия ихлас шындық, адалдық إخلاص ikhlas икрар уәде, мәлімдеме إقْرار ‘iqrār илмия ғылыми عِلْميّة ‘ilmiyy илму білім عِلْم ‘ilm истилах термин إصْطلاح iṣṭilaḥ истирахат демалыс, үзіліс اسْتِراحة istirāḥa изн рұқсат, қабылдау إذْن ‘idhn жадвал кесте جَدْوَل jadwal жаханнам тозақ جَهَنَّم jahannam: маймыл жахил білмейтін, надан جاهِل jāhil: қараңғы жауап жауап جَواب jawāb жаназа жаназа جَنازة janāza: жерлеу жилбаб хиджаб, бас киім جلباب jilbāb: кең көйлек жұма жұма Жُمْعة al jumʻa кабар жаңалық خَبَر khabar кафан қайтыс болғанды жабуға арналған мата كَفَن kafan кафир сенімсіз كافِر kāfir каида ереже قَاعِدَة qā'ida камис бейсенбі الخَميس al khamīs камус сөздік قاموس qāmūs кера маймыл قرد qarad kertas қағаз قِرْطاس qirṭās халаиқ көрермен, көпшілік خاصّ khāṣṣ хауатир ой, алаңдау خواطر khawatir: ойлар хаял қиял خَيَال khayāl хиянат сатқындық خِيَانَةُ khiānakhitān сүндет خِتان khitān khusūs ерекше, нақты خصوص khuṣūṣ kitab діни кітап كِتاب kitāb корбан құрбандық قُرْبان qurbān: шала құрбан кулия колледж, лекция كُلّيّة kulliyya: факультет құрма хурма كَرْمة karma: жүзім курси орындық كُرْسيّ kursiyy kurūn кезең, ғасыр قُرون qurūn: ғасырлар лахир туу, сыртқы ظاهر ẓāhir ласкар әскер العَسْكَر al ‘askar лезет дәмді لذّة ladhdhalisan ауызша, тілмен لِسان lisān мааф кешіріңіз, рахмет معاف mu’āf мақам сот مَحْكَمة maḥkamamajlis жиналыс, кеңес مَجْلِس majlismakam қабір مَقَام maqām: тұрақты орын makhluk жаратылыс مَخْلُوق maẖlūq макна мағына مَعْنًى maʻnan мақсұд мақсат مَقْصود maqsūdmaktub жазылған مَكْتُوب maktūbmalaikat періште مَلائكة malāʼikamasalah мәселе مَسْأَلة masʼalamasjid мешіт مَسْجِد masjidmaut өлім, өлімге қатысты مَوْت mawtmenara мұнара مَنارة manāra Мисыр Египет مِصْر miṣrmiskin кедей مِسْكين miskīnmubazir пайдасыз مُبَذِّر mubaḏḏirmufakat келісім موافقة muwāfaqamuflis банкрот مُفْلِس muflismujizat керемет المعجزات al mujazatmungkin мүмкін مُمْكِن mumkinmunafiq екіжүзді مُنافِق munāfiqmurtadd діннен бас тартқан مُرْتَدّ murtaddmusim маусым مَوْسِم mawsimmustahil мүмкін емес مُسْتَحيل mustaḥīlmusyawarah талқылау مشاورة mushāwaranabiy наби نَبيّ nabiyynafas дем алу تَنَفَّسَ tanaffasnafkah күнкөріс نفقة nafaqa: алимент nafsu құштарлық نَفْس nafs: жан, рух najis лас, таза емес نَجِس najisnasihat кеңес نَصيحة naṣīḥanikah үйлену نِكاح nikāḥnisbah қатынас نسبة nisbpaham түсіну فَهْم fahmpetuah сабақ, кеңес فَتْوى fatwāpikir ойлау فِكْر fikrpondok коттедж, пансионат فندق funduqRabu сәрсенбі الأَرْبِعاء al ʼarbiʻāʼrahim жатыр رَحِم raḥimrahmat нығмет رَحْمة raḥmarakyat халық رَعيّة raʻiyyarasul елші, апостол رَسول rasūlrehat демалыс, тынығу رَاحَة rāḥasaat сәт ساعة sāʻa: сағат сабр сабыр صَبْر ṣabrSabtu сенбі السَبْت as sabtsabun сабын صابون ṣābūnsahabat дос صَحابة ṣaḥābasalat намаз صَلاة ṣalāhsaleh ізгі صالِح ṣāliḥsalju қар ثَلْج thaljsaraf нерв صَرْف ṣarfsaum ораза صَوْم ṣawmsebab себеп, себеп سَبَب sababsedekah садақа صَدَقة ṣadaqasehat денсаулық صِحّة ṣiḥḥasirup сироп الشراب sharabsalam амандық, қауіпсіздік سَلامة salāmaSelasa сейсенбі الثُلاثاء ath thulāthāʼSenin дүйсенбі الإثْنَيْن al ithnaynserikat компания, федерация شَرِكَة sharikasetan шайтан شَيْطَان shaitansiasat стратегия, хитролық سِياسة siyāsa: саясат sifatcharacteristic, trait, quality صِفة ṣifasoal сұрақ, мәселе سُؤال suʼālsubh таң صُبْح ṣubḥsultan сұлтан سلطان sultansyariat шариғат شَريعة sharīʻasyukur алғыс شُكْر shukrtaat бағыну طاعة ṭāʿatabib дәрігер طَبيب ṭabībtakabur мақтан тұту تَكَبُّر takabburtakdir тағдыр تقدير taqdir: бағалау terjemah аудару تَرْجَمة tarjamatertib тәртіп تَرْتيب tartībumum жалпы, көпшілік عُموم ‘umūmumur жас عُمْر ‘umrunsur элемент عُنْصُر ‘unṣurwahid біреу, жалғыз واحد wāḥidwajah бет وَجْه wajhwajib міндетті وَاجِب wājib: борыш waktu уақыт وَقْت waqtwaris мұрагерлік وارِث wārithwilayah аймақ, аудан وِلاية wilāyayakin сенім, нақтылық يَقين yaqīnzaitun зәйтүн زَيْتون zaytūnzakar ер адамның жыныс мүшесі ذَكَر dhakarzakat зекет زَكاة zakātzaman дәуір زَمَن zamanzamrud зүміржат زُمُرُّد zumurrudziarah зиярат زيارة ziyāra: сапар zinah зина زِناء zināʼ.

Парсы тілінен

Парсы тілі – үнді-ирандық тармақтың Индоевропалық тілі, Санскрит және Хинди тілдері де осы тармаққа жатады. Сөз мағынасы Түпнұсқа сөз Транскрипция, түсініктеме anggur жүзім, шарап انگور an gūrbaju жейде بازو bāzū (қол)bandar порто بندر bandarcadar шапан چادر chādardewan жиналыс, кеңес دیوان divan (әкімшілік)firdaus жұмақ, құнарлы бақ فردوس firdausgandum бидай گندم gandumjuang шайқас جنگ jangkaisar император قیصر qeysarkismis кішміш کشمش kishmishkurma құрма خرما khurmāmedan алаң, дала, шаршы میدان meidan nakhoda кеме капитаны ناخدا nākodāpahlawan батыр پ‍ﮩ‍لوان pahlwānpasar базар بازار bāzārpesona әдемілік, тартымдылық افسون afsūnpiala кесе, кубок پیاله pyāla (кесе, табақ)pirus түркіз سنگ فیروزه firuze rubah түлкі روباه rubahsalam сәлем سلام salam (a әрпі "автографтағыдай" айтылады)sihir сиқыр سِحْر sihrsyahbandar порто бастығы شاهِ بندر shah e bandar (сөздік мағынасы "портың патшасы")takhta тақ تخت takhtaufan тайфун تافون taufanustad ұстаз (дін, Ислам) اُستَاذ ustad Yunani Грекия يونان yūnānzirah қару zirah

Еврей тілінен

Индонезия сөзі Индонезия мағынасы Еврей сөзі Еврейше транслитерациясы Еврей мағынасы Ескерту Сілтеме bethel 1. қасиетті орын, 2. христиан дінінің бір түрі בֵּית beth. el Құдайдың үйі, әдетте Алла үйі деп аударылады (үй - араб тіліндегі بَيْت (bayt) сөзінен алынған). haleluya alleluia, hallelujah הַלְּלוּיָהּ halleluya alleluia, hallelujah кибуц кибуц קִבּוּץ kibútz кибуц мазмур псалмдар מזמור mizmor лирикалық ода немесе музыкаға қойылған ән қараңыз псалмдар. onani мастурбация, мастурбация жасау אוננות onanút мастурбация, Киелі кітаптағы Оннан кейіпкерінен (Жаратылыс кітабы, 38:9) rabi рабби רַבִּי rab. bi рабби шабат шабат שַׁבָּת shab. bat шабат 1. Шабат және Саббатқа қараңыз. 2. араб тілінен алынған "сабту" сөзіне де қараңыз. Yahwe Яхве יהוה *Яхве туралы ескертуге қараңыз. Яхве, яһуди-христиан-ислам Құдайы. тетраграмматонға да қараңыз.

Қытай тілінен

Индонезия тіліне қытай тілінен алынған сөздердің көп бөлігі ас, сауда немесе қытай мәдениетімен байланысты. 2000 жылғы халық санауы бойынша Индонезиядағы қытай текті адамдардың саны (паранакан деп аталады) шамамен 1% құрайды (барлығы 3 миллионға жуық адамды құрайды, бірақ бұл көрсеткіш халықтың кейбір топтарындағы қытайларға қарсы сезімге байланысты нақтырақ емес болуы мүмкін), дегенмен паранакан бизнес, сауда және ас дайындау саласында ең табысты болып табылады. Қытай тілінен алынған сөздерге (бұл жерде хоккин/мандарин тілінің айтылу түлғалары, сондай-ақ дәстүрлі және жеңілдетілген иероглифтер келтірілген) мысалдар: писау (匕首 bǐshǒu – пышақ), мие (T:麵, S:面, Хоккин mī – кеспе, лапша), люмпия (潤餅 (Hokkien = lūn piáⁿ) – жасыл пирог), теко (T:茶壺, S:茶壶 = cháhú [Мандарин], teh ko [Hokkien] = шайқайнатқыш), 苦力 kuli = 苦 khu (ащы) және 力 li (күш) және тіпті кеңінен қолданылатын сленг сөздері gua және lu (хоккин тілінен ‘goa’ 我 және ‘lu/li’ 你 – ‘мен’ және ‘сен’ мағынасында). Индонезия тіліндегі қытай тілінен алынған сөздердің басым көпшілігі хоккин (福建) немесе хакка (客家) тілдерінен келген.

Жапон тілінен

Жапон тілі – Шығыс Азия тілі, оны шамамен 126 миллион адам, негізінен Жапонияда ресми және ұлттық тіл ретінде қолданады. Жапон сөздерінің индонезия тіліне енуін екі кезеңге бөлуге болады: жапон отаршылдық әкімшілігі кезеңі (1942–1945 жылдары) және жапон мәдениетінің жаһандануы (1980 жылдан бері). Индонезия тілі латын әрпімен жазылғандықтан, жапон тілінің латын транскрипциясы жүйелері индонезия тіліндегі жазу ережесіне әсер етеді.

Корея тілінен

Қытай және жапон тілдерінен айырмашылығы, корей тіліндегі қарыздар көбінесе корей мәдениетімен байланысты. Бұл қарыздардың пайда болуы Оңтүстік Корея мәдениетінің танымалдылығының артуына байланысты. ХХІ ғасырдың басынан бастап Оңтүстік Корея танымал мәдениет пен туризмді ірі экспорттаушы ел ретінде танылды, бұл оның дамып келе жатқан экономикасының маңызды бөлігіне айналды. Бұл құбылыс «Корей толқыны» деп аталады. Индонезия сөзі Индонезия тілі корейше мағынасы Hangul KoreanHanja KoreanTransliteration Koreanmeaning Note Ref bibimbap bibimbap 비빔밥 bi bim bap bibimbap ет, көкөніс, жұмыртқа және дәмдеуіштер қосылған, барлық ингредиенттері араластырылып желетін корей күріш тағамы. bulgogi bulgogi 불고기 bul go gi bulgogi - грильде немесе қуырылған еттен дайындалатын корей тағамы. kimci kimchi 김치 kim chi kimchi тұздалған және ашытылған көкөністерден жасалған дәстүрлі гарнир. mukbang mukbang 먹방 먹放 muk bang mukbang адамдардың көп мөлшерде тамақ жеп отырғанын көрсететін трансляция. taekwondo taekwondo 태권도 跆拳道 taekwondo бас деңгейіндегі соққылар, секіру және айналу соққылары, жылдам соққылау техникаларымен ерекшеленетін корей жекпе-жегінің өнері. won won 원 圓 won 1. вон, валюта 2. шеңбер Вон – Оңтүстік және Солтүстік Кореяның валютасы.

Еуропа тілдерінен

Индонезияға еуропалық ықпал көбінесе еуропалық араласу мен отаршылдықпен байланысты. Ең маңызды салдары – түрлі жергілікті жазулардың орнына латын әліпбиін қолданудың жалғасуы. Португалдықтар алғашқы болып аралға келді және Малакканы басып алғаннан кейін түпнұсқа малай тіліне әсер етті. Аймақтағы саудаға португалдықтардың басымдығы және Молукка аралдарындағы дәмдеуіш аралдарын бақылау португалдық ықпалды айтарлықтай арттырды, сондай-ақ христиан дінінің аймаққа таралуы да осыған себеп болды. Дегенмен, голланд тілі тілге ең көп әсер етті, себебі голландтар португалдық ықпалды аралдан жойғаннан кейін 300 жыл бойы Индонезияны басқарды. Голланд тілінің өзі 1799 жылға дейін аралға енгізілген жоқ, сол кезде голланд үкіметі колонияны банкротқа ұшыраған VOC (Голландтік Шығыс Үндістан компаниясы) компаниясынан қабылдады. Бұрын VOC сауда және дипломатиялық тиімділігі үшін малай тілін қолданды, нәтижесінде тілге көптеген қарыз сөздер енгізілді. Ағылшын тілі де аралдың тіліне белгілі бір әсер етті, отарлық дәуірде білімді адамдардың үшінші ең танымал шетел тілі болды. Соңғы кезде, ғаламданудың нәтижесінде ағылшын тілі елдің ресми тілінде маңызды рөл атқарып келеді.

Нидерланд тілінен

Бұрынғы отаршылдық держава – Нидерланды – индонезия тілінің сөздік қорына зор ықпал етті. Бұл голланд тілінен алынған сөздер, сондай-ақ голланд тілі арқылы енгізілген, итальян және иберия тілдеріне жатпайтын еуропалық тілдерден алынған сөздер де өмірдің барлық саласын қамтиды. Кейбір голланд сөздері бірнеше дауыссыз әріптердің тіркесіміне ие болғандықтан индонезиялық тілінде сөйлейтіндерге қиындық тудырады. Бұл мәселе көбінесе дауыссыз әріп енгізу арқылы шешіледі. Мысалы, голланд тіліндегі schroef → sekrup. Индонезияда қаңтардан желтоқсанға дейінгі айлардың атаулары да голланд тілінен алынған. Голланд сөздері қазіргі кезде жаңадан дамытылмайды, бірақ голланд сөздерінен алынған жұрнақтарды пайдалана отырып, сөздер туындытылады, мысалы, "си" ← голланд тіліндегі "tie", "асе" ← "age", және "ис" ← "isch". Индонезия тіліндегі 10 000 сөздің голланд тіліне қатысы бар деп есептеледі.

Ағылшын тілінен

Көптеген ағылшын тіліндегі сөздер индонезия тілінде жаһандану арқылы қабылданады, бірақ осыған байланысты көптеген индонезиялықтар бастапқыда голланд тілінен алынған сөздерді ағылшын тілімен жаңылыстырады, себебі екі тілде де германдық іздер бар (екеуі де бір тармақтан шыққан индоевропалық герман тілдері, батыс герман тілдері). Дегенмен, көптеген ағылшын сөздері индонезия тіліне малай тілі арқылы да келген (мысалы: sains (ғылым), enjin (қозғалтқыш), botol (бөтелке), gaun (кешкі көйлек) және т.б.).

Грек тілінен

Индонезияшасы Индонезияшасы грекшесі грекшесі транслитерация грекшесі мағынасы Sourceword Sourcemeaning Via (көз) Ескерту Ref agape agape ἀγάπη agápē agape apocrrifa 1. анық емес көзі. 2. Киелі кітаптың апокрифтері ἀπόκρυφος apókruphos жасырын кешірім 1. өкініш. 2. қорғаныс ἀπολογία ἀπολογία (Ежелгі) қорғаныс асбест, асбест асбест ἄσβεστος ἄσβεστος сөнбейтін, сөнбейтін асбест асбест голландтық голландтық асбест (асбест) латын асбестінен (асбест) құрылған. askese қатаң өзін-өзі мойындау ἀσκητής ἀσκητής монах, отшельник аутопсия, аутопсия аутопсия αὐτοψία αὐτοψία өз көзімен көру аутопсия аутопсия голландша голландша аутопсия (автопсия) нео латын автопсиясына (автопсия) негізделген. демократия демократия δημοκρατία δημοκρατία демократия демократия демократия голланд диакон диакон διάκονος διάκονος қызметші, хабаршы диакон диакон голланд диакон diakonia диакония διακονία διακονία қызмет ekaristi евхаристия εὐχαριστία εὐχαριστία 1. рахмет, ризашылық. 2. алғыс айту. 3. евхаристия евхаристия евхаристия голландша evangeli Евангелие εὐάγγελος εὐάγγελος ізгі хабар ēvangelium ізгі хабар, Евангелие латын философия философия φιλοσοφία φιλοσοφία философия фалсфафа falsafa философия арабша hipokrit екіжүзді ὑποκριτής ὑποκριτής 1. аудармашы. 2. актер. екі жүзді 1. мимик (мимик). 2. екі жүзді латын 1. Грек тіліндегі сөз - ὑποκριτής (ypokritís). idola idol εἴδωλον εἴδωλον 1. ойшау, арбақ. 2. пішін, бейне. 3. ақыл-ойының бейнесі: идея, қиял. 4. бейнелеу, мүсін, құдай idolum, idola 1. сурет, форма, әсіресе арбақ, аян немесе жынды. 2. құдай латын idol, idoolen idol голланд idol, idolum idol ағылшын mitos миф μῦθος μῦθος 1. сөз, сөйлеу, әңгіме. 2. ертегі, әңгіме, хикаят. mitos миф (көп.) португал oikumene, ekumene ecumene οἰκουμένη οἰκουμένη 1. мекендейтін. 2. өркениетті әлем. порнография, әдепсіз порно порно жезөкше 1. Индонезиялық порнографияның (порнографиялық) қысқартуынан, голланд порнографиясынан немесе ағылшын порнографиясынан, француз порнографиясынан. 2. Қауіпсіздік. Индонезияда порнография - ресми сөз, ал порно - бейресми сөз. sinagogê синагога συναγωγή συναγωγή жиналыс синагога синагога голланд синагога - иудаизмнің дұға үйі. stadion стадион στάδιον στάδιον (Ежелгі) 600 фут стадион стадион голланд грек сөзі στάδιο (stadio). teater театр θέατρον θέατρον (Ежелгі) театр, қойылым театр театр голланд 1. Грек тіліндегі сөз θέατρο (théatro). 2. Голланд тіліндегі театр (theatre) көне француз тіліндегі theatre-дан, латын тіліндегі theatrum-нан алынған.

Латын тілінен

Индонезия және Малайзия тілдерінде кездесетін кейбір қарыз сөздердің әртүрлі жазылуы мен айтылуы олардың шығу тегіне байланысты: Малайзия бұрынғы отаршылдық держава – британдықтар қолданған ағылшын тіліндегі қолданысқа сәйкес келетін сөздерді пайдаланады, ал Индонезияда голланд тіліндегі қолданысқа сәйкес келетін латынша түрі қолданылады (мысалы, aktiviti (Малайзия) vs. aktivitas (Индонезия), universiti (Малайзия) vs. universitas (Индонезия)). Индонезияшасы Индонезияшасы латыншасы латыншасы жанама қарыз сөз жанама көз мағынасы Ескерту Ref ad interim уақытша ad interim aktivitas қызмет activity activitas almamater alma mater alma māter alma mater alter ego серік alter ego екінші жақ devosi құлшыныс dēvōtiō құлшыныс èkskomunikasi шікірік excommūnicātiō шікірік excommunicatie голланд шікірік fakultas факультет facultas факультет голланд қарыз сөз faculteit бұрын қолданылған. forum форум forum қоғамдық орын, базар, форум форум португал hosti қасиетті нан hostia қасиетті нан hostie голланд қасиетті нан humaniora гуманитарлық ғылымдар hūmāniōra гуманитарлық ғылымдар голланд intērnuntius Папалық елші internuntius делдал, хабаршы kanonis канондық canonicus канондық kantata кантата cantada португал кардинал кардинал, католик шіркеуінің лауазымды адамы cardinālis білік кардинал голланд кардинал, католик шіркеуінің лауазымды адамы kongrégasi конгрегация congregātiō конгрегация congregatie голланд конгрегация konkordat конкордат concordatum конкордат concordaat голланд конкордат konsèkrasi киелілену cōnsecrātiō киелілену consecratie голланд киелілену konsistori консистория consistorium консистория consistorie голланд консистория kualitas сапа qualitas сапа голланд тілінің ықпалымен бейресми жазылуда кейде kwalitas қолданылады. Голланд сөзі – kwaliteit. kuria курия curia курия голланд курия légio Әзіз Мария легионы legio легион nihil ештеңе, нөл nihil nimbus нимб nimbus нimbus, қара бұлт nota bene назар сал, мұқият қарағаннан кейін nota bene мұқият қараңыз novèna новена novēna новена oblasi құдайға құрбандық, алғыс айту oblātiō құрбан, сыйлық oratorium 1. капелла, 2. оратория, музыкалық шығарма ōrātōrium дұға орны, оратория голланд 1. капелла, 2. оратория, музыкалық шығарма ordo 1. католиктердің діни тобы, 2. биологиялық таксономия деңгейі ōrdō тізбек, класс, топ pater әке pater әке голланд әке (пастор) pidato сөйлеу pedātō сөздің санскрит мағынасы primas примат prīmus бірінші rékolèksi рухани сапар recollectus қайта жинау rèktor ректор rēctor жетекші, директор, тәрбиеші ректор голланд ректор rosario дұға мұнарасы, әсіресе тәсбих rosarium гүлзар, тәсбих rosário португал тәсбих sakramèn қасиет sacrament sacrāmentum қасиет sacrament голланд қасиет sakriilegi дінсіздік sacrilegium дінсіздік sakristi сакристия sacristia киім бөлмесі sacristie голланд сакристия santa әйел қасиетті sāncta әйел қасиетті santa португал әйел қасиетті santo ер қасиетті sānctus ер қасиетті santo португал ер қасиетті sēkulir діни емес saecularis заманның sivitas akademika академиялық қауымдастық cīvitās acadēmica қаланың академиялық stipèndium қайырымдылық (Шіркеу) stīpendium стипендия tabērnakēl табернакulum tabernaculum шатыр tabernakel голланд табернакulum universitas университет universitas голланд қарыз сөз universiteit бұрын қолданылған. vigili тыңшылық vigil ояу, қарау, ессіз vikaris викарий vicar викарий.

Француз тілінен

Индонезияшасы Индонезияшасы Французшасы Мазмұны Мазмұны Мазмұны Мазмұны Мазмұны Мазмұны Тіл белгісі Ref Акур келісемін, жақсы араласамын келісім аккорд Нидерландшасы а ла анкет сұрау enquête enquête Нидерландшасы apanasē apanage apanage apanage apanage argot argot, құпия тіл argot argot arsip мұрағаттар мұрағат Нидерландшасы atasé attaché attaché attaché attaché Нидерландшасы авангард авангард авангард авангард авангард авангард авангард авангард Голландша патент куәлігі, патент патент куәлігі, патент bugénfil bougainvillea bougainvillea bougainvillea bougainvillea bougainvillea Голландша bulat дөңгелек булет шовинизм шовинизм шовинизм шовинизм didong, didon «dis donc!» doublé, dublé алтын жалатылған жұмыс doublé екі еселеу, көшіру domisili тұрақты мекенжай domicile drèsoar дressoir буфет, сервант entrepeneur кәсіпкер кәсіпкер кәсіпкер кәсіпкер кәсіпкер Ағылшынша gala 1. бірінші, 2. мерекелік galer (Ескі) көңіл көтеру; ләззат алу гала-кеш (ресми би) Голландша garnisun гарнизон garnison гарнизон гарнизоен гарнизон Голландша guillotine гильотина гильотина гильотина импровизацияланған әрекет impromptu импровизацияланған әрекет intrik интрига intrigue интрига интриге интрига Голландша kulot шорты culotte труси, шорты kado сыйлық cadeau сыйлық cadeau, kado сыйлық Голландша kampanye науқан campagne науқан campagne науқан Голландша karantina карантин quarantine карантин quarantaine карантин Голландша karoseri көлік кузовы, автобус кузовы carrosserie кузов, көліктің кузовы Голландша klise клише cliché клише cliché cliché Голландша kondèktur кондуктор (билетке қатысты) conducteur жүргізуші conducteur кондуктор (билетке қатысты) Голландша kornet корнет, латунь аспап cornet à pistons корнет, латунь аспап kudeta төңкеріс coup d'état coup d'état купе пойыз орындығы coupé автомобиль legiun легион légion легион legioen легион Голландша letnan лейтенант lieutenant лейтенант luitenant лейтенант Голландша libur демалыс libre маневр маневр manœuvre маневр manoeuvre маневр Голландша mayones майонез mayonnaise майонез mèmoar естеліктер mémoire естеліктер milieu орта milieu milieu milieu Голландша monseigneur монсеньор monseigneur монсеньор monseigneur монсеньор Голландша première премьера première бірінші première премьера, Ағылшынша pual вуаль voile вуаль 1. көрімдік. 2. желкен restan қалдық, қалған restant қалдық, қалған restant қалдық, қалған Голландша restoran ресторан restaurant ресторан ресторан ресторан Голландша sabotase саботаж sabotage саботаж sabotage саботаж Голландша sepeda велосипед vélocipède велосипед supir жүргізуші chauffeur жүргізуші chauffeur жүргізуші Голландша tante тәте әпке tante әпке tiras таралым, газет немесе журнал тиражы tirage тротуар тротуар trottoir тротуар troittoir