Азат Ачех қозғалысы (GAM) – Суматра, Индонезияда тәуелсіздік үшін күрескен сепаратисттік ұйым (1976-2005). 15 мыңнан астам қаза болды. Бейбіт келісімнен кейін таратылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1976–2005 жылдар аралығында Индонезияның Суматра аралының солтүстік-батысындағы ачех сепаратистік тобы.
1976–2005 Acehnese separatist group in northwest Sumatra, Indonesia
Ачех еркін қозғалысы (ГАМ) – Индонезияның Суматра аймағындағы Ачех аймағына тәуелсіздік алуды мақсат тұтқан сепаратистік ұйым. ГАМ 1976 жылдан 2005 жылға дейін Ачехте болған бүлік кезінде Индонезия үкіметінің күштерімен күресті. Қайтыс болғандардың саны 15 мыңнан асып кеткені естілді. 2005 жылғы Индонезия үкіметімен жасалған бейбіт келісімнен кейін ұйым тәуелсіздік көзқарасынан бас тарды және қарулы күштерін таратып, кейіннен Ачех өтпелі комитеті (KPA) деп атауын өзгертті. Индонезия үкіметі бұл топты Ачех қауіпсіздігін бұзушы қозғалыс деп атады.
The Free Aceh Movement (, GAM; ) was a separatist group seeking independence for the Aceh region of Sumatra, Indonesia. GAM fought against Indonesian government forces in the Aceh insurgency from 1976 to 2005. Estimates of the death toll total over 15,000 people killed. The organisation surrendered its separatist intentions and dissolved its armed wing following 2005 peace agreement with the Indonesian government, and subsequently changed its name into Aceh Transition Committee (, KPA). The Indonesian government called the group the Aceh Security Disturbance Movement.
Өмірбаян
Ачехтегі қақтығыс бірнеше негізгі факторлардан туындайды, соның ішінде тарихи зұлпырау, ислам заңдары бойынша келіспеушіліктер, Ачехтің табиғи ресурстарының бөлінуіне наразылық және Ачехтегі явандықтардың санының артуы. 1800 жылдары Голландия отарлау дәуірінде Ачех голландиялық отаршылдыққа қарсы тұрудың орталығы болды. Олар Индонезия халықтарының арасында отаршылдыққа соңғы мойынсұнғандарының бірі болды және тек 30 жылдық қатал науқаннан кейін, 1873–1903 жылдардағы Ачех соғысынан кейін ғана. Нидерландтар отарлық аумақтарының егемендігін өткізген кезде, Ачехтің басқаруы Индонезияға берілді және GAM бұл Ачех билігімен кеңеспей жасалғанын мәлімдеді. GAM-ның алғашқы күш-жігері негізінен жергілікті ExxonMobil газ зауытына бағытталды. Ди Тиро мұнай өнеркәсібімен байланысы бар еді және тіпті газ құбырын салуға арналған келісімшарт бойынша тендерге қатысты, бірақ осы келісімшартты газ гиганты Bechtel жеңіп алды. Арнайы қарсы көтеріліс әскерлері жіберілді және Ачех қоршауға алынды. GAM оператившілерін жасырып жатқан күдікті ауылдар өртеліп, күдіктілердің отбасы мүшелері ұсталып, азапталды. Amnesty International әскери жауапты «шок терапиясы» деп атады және DOM кезінде 7000-ге жуық адам құқықтары бұзылғаны белгілі болды. GAM күштері де адам құқықтарын бұзуда күдіктелді. Күдікті әскери хабаршыларды соттан тыс жазалау және мектептер сияқты азаматтық инфрақұрылымдарды нысанаға алу GAM операцияларымен байланысты. 1996 жылы Индонезия үкіметі қарсы көтеріліс операциялары ГАМ-ды партизандық күш ретінде тиімді жойғанын айтып, ГАМ-ның таратылғанын жариялады. ГАМ-ның қалған мүшелері Малайзияға жасырынуға мәжбүр болды.
The conflict in Aceh stems from several major factors including historical mistreatment, disagreements over Islamic law, discontent over the distribution of Aceh's natural resource wealth, and the increase in the numbers of Javanese people in Aceh. During the era of Dutch colonisation in the 1800s Aceh was a centre of resistance against Dutch colonial rule. They were one of the last Indonesian peoples to succumb to colonial rule and only after a brutal 30 year campaign, the Aceh War of 1873–1903. When the Netherlands transferred sovereignty of their colonial territory, administration of Aceh was handed over to Indonesia and GAM claims that this was done without consultation with Acehnese authorities. The early GAM efforts were mainly directed at the local ExxonMobil gas plant. Di Tiro had connections with the petroleum industry and even bid, via a tender process, on a contract to build a gas pipeline which was beaten by the gas giant Bechtel. Special counter insurgency troops were sent in and Aceh was locked down. Villages that were suspected of harbouring GAM operatives were burnt down and family members of suspected militants were kidnapped and tortured. Amnesty International called the military response "shock therapy" and it is believed 7,000 human rights abuses took place during DOM. GAM forces have also been suspected of Human Rights abuses. Extra judicial executions of suspected military informants and targeting of civilian infrastructure such as schools have both been attributed to GAM operations. In 1996, the Indonesian government announced the end of GAM as the counter insurgency operations had effectively destroyed GAM as a guerrilla force. Surviving GAM members were forced to hide in Malaysia.
GAM III
1998 жылы Сухартоның құлауы және оның орнын баскан президент Юсуф Хабибидің демократиялық реформаның бір бөлігі ретінде Ачехтен әскерлерді шығаруға шешім қабылдауы ГАМ-ға өздерін қайта құруға кеңістік берді, олар Индонезия әскерінің қатыгездік оқиғаларын пайдаланып жастарды тартып алды. 1999 жылдан бастап ГАМ көтерілісшілерінің үкіметтік қызметкерлерге және явандықтарға қарсы зорлық-зомбылық әрекеттері күшейді, ГАМ Таиландтан үлкен көлемде қару-жарақ контрабандасы арқылы осыны күшейте берді, нәтижесінде әскери күштердің саны артты. Мегавати Сукарнопутри билігі кезінде әскер санының артқаны күдік тудырады. 2001–2002 жылдары Ачехтегі әскери және полиция күштерінің жалпы саны шамамен 30 000-ға жетті. Бір жыл ішінде бұл көрсеткіш 50 000-ға дейін өсті, бұл "Халықаралық дағдарыс тобы" атаған "де-факто заңдық вакуум" аясында жұмыс істеді. 2003–2004 жылдары үкімет ГАМ-ға қарсы Ачехта ірі индонезиялық әскери операциясын жүргізді, ол белгілі бір табысқа жетті.
The fall of Suharto in 1998 and the decision of his successor President Jusuf Habibie to withdraw troops from Aceh as part of democratic reform gave space for GAM to re establish itself, recruiting youths by exploiting brutality stories of Indonesian military. Increasing violence beginning in 1999 by GAM rebels against government officials and Javanese residents, buoyed by massive weapons smuggling from Thailand by the GAM, led to an increase in military presence. Troop numbers are believed to have risen during the rule of Megawati Sukarnoputri. In 2001–02 the combination of military and police forces in Aceh had grown to about 30,000. In one year this number jumped to 50,000 operating in what the International Crisis group called, "a virtual legal vacuum". The government launched a large 2003–04 Indonesian offensive in Aceh against the GAM in 2003 with some success.
Бейбітшілік келіссөздері
ГАМ басшылары Хасан ди Тиро және оның бас орынбасары Зайни Абдулла, сондай-ақ Малик Махмуд 1980 және 1990 жылдардың көп бөлігінде Швецияның Стокгольм қаласында эмиграцияда өмір сүрді. Бұл туралы GAM өкілдері жоққа шығарды, бірақ Индонезия БАҚ-тарында кеңінен жарияланды. 2002 жылдың желтоқсан айында GAM және Индонезия үкіметі (GoI) өзара жаулықты тоқтату туралы маңызды келісімге қол қойды, бірақ бұзушылықтар басталғаннан кейін ол бірнеше ай ғана сақталды. Бұл келіссөздерді жетекшілік еткен Гуманитарлық диалог орталығында бұзушылықтар үшін санкциялар қолдануға қажетті тиісті бақылау және күш қолдану механизмдері болған жоқ. 2002–2004 жылдары GAM үкімет күштерінің бірнеше шабуылдарына ұшырады, нәтижесінде ұйым шамамен 50% мүшесінен айырылды, соның ішінде 2002 жылдың қаңтар айында әскери тұзаққа түсіп қаза тапқан қолбасшысы Абдулла Сяфеи'и Диматан. 2004 жылдың 28 желтоқсанында, қатты цунамиден кейін туған қиындықтардан соң, GAM даулы аймаққа гуманитарлық көмек жеткізуге мүмкіндік беру үшін жаулықты тоқтату туралы жариялады. Индонезия үкіметі солтүстік Суматраға уақытша шектеулерді алып тастады, бұл аймақта құтқару жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік берді. Ачехта басқа да сепаратистік топтар бар еді, және олардың арасында тактика және үкіметпен келіссөздерді жүргізудегі GAM-нің монополиясы бойынша керістер туды. 2005 жылдың 27 ақпанында Азат Ачех қозғалысы мен Индонезия үкіметі делегациясы Финляндияның Ванта қаласында бұрынғы фин президенті Марти Ахтисааридің жетекшілігімен бейбіт келіссөздердің кезегін бастады. 2005 жылдың 16 шілдесінде Индонезияның коммуникация министрі және GAM 30 жылдық қақтығысты аяқтау мақсатындағы бейбіт келісімге қол жеткізілгенін жариялады. Бейбіт келісімге 2005 жылдың 15 тамызында Хельсинкидегі Финляндия үкіметінің банкет залында Индонезияның бас келіссөзшісі Хамид Авалуддин және GAM басшысы Малик Махмуд ресми түрде қол қойды. Президенттің жарлығымен басқа елдерде эмиграцияда тұрған шамамен 500 GAM мүшесіне кешірім берілді, ал үкімет тарапынан түрмеге қамалған шамамен 1400 мүшесі шартты түрде босатылды. Үкімет Ачех негізіндегі саяси партиялар құруға көмектесуге келісті, бұл бұрынғы келіссөздердегі ең күрделі мәселелердің бірі болды. "Шындықты анықтау және кешірім беру комиссиясы" құрылатын болады. Табыстың тең емес бөлінуі мәселесі бойынша жергілікті табиғи ресурстардан түсетін табыстың 70 пайызы Ачехта қалатыны туралы келісімге келді. 2005 жылдың 27 желтоқсанында Азат Ачех қозғалысының басшылары әскери қанаттарын таратып жібергенін жариялады. Бұл шара бірден күшіне енді, оған дейін бейбіт келіссөздер өтті және халықаралық бақылаушылар 840 қаруды жойды, деп мәлімдеді Ачех қозғалысының қолбасшысы Софян Дауд журналистерге. Бейбіт процестің қалай дамып жатқанын көрсететін белгі ретінде Ачехтің сепаратистік көтерілісші қозғалысының негізін қалаушы Хасан ди Тиро 2008 жылдың 11 қазанында 30 жылға жуық эмиграциядан кейін Индонезияға оралды.
The leaders of GAM, Hasan di Tiro, and his chief deputy, Zaini Abdullah, and Malik Mahmud lived in exile in Stockholm, Sweden for most of the 1980s and 1990s. This was denied by GAM spokespersons but was widely reported in the Indonesian media. In December 2002, GAM and GoI signed a breakthrough Cessation of Hostilities Agreement (COHA) which only held for a few months before violations started occurring. The mediator in these negotiations, the Centre for Humanitarian Dialogue, did not have adequate monitoring and enforcing mechanisms to enact sanctions for violations. In 2002–2004, the GAM was severely hit by a series of government offensives in which the organisation lost approximately 50% of its members including its commander, Abdullah Syafei'i Dimatang, who was killed in a military ambush in January 2002. On 28 December 2004, in the aftermath of the devastation caused by a massive tsunami, GAM declared a ceasefire of hostilities to allow for aid to reach within the disputed area. In turn, the Indonesian government temporarily removed restrictions of northern Sumatra to allow for rescue efforts in that area. Other Aceh separatist groups exist and there was some tension between them and GAM over tactics and GAM's monopoly of negotiations with the government. On 27 February 2005, the Free Aceh Movement and the delegation of the Indonesian government started another round of peace talks in Vantaa, Finland, moderated by former Finnish president Martti Ahtisaari. On 16 July 2005, the Indonesian Minister of Communication and GAM announced a peace deal to end the thirty year insurgency. The peace agreement was officially signed on 15 August 2005 in the Finnish Government Banquet Hall in Helsinki by chief Indonesian negotiator Hamid Awaluddin and GAM leader Malik Mahmud. A presidential decree granted amnesty to about five hundred former GAM members who were in exile in other countries, and unconditionally released about 1,400 members who had been jailed by the Government. The Government agreed to facilitate the establishment of Aceh based political parties; this had been one of the most contentious issues in previous negotiations. A "truth and reconciliation commission" will be organised. On the question of the uneven distribution of income, it was settled that seventy percent of the income from local natural resources will stay within Aceh. On 27 December 2005, the leaders of the Free Aceh Movement announced that they had disbanded their military wing. The action, which took effect immediately, follows from earlier peace talks and the destruction of 840 weapons by international observers, Free Aceh movement commander Sofyan Daud told reporters, "The Aceh national army is now part of civil society, and will work to make the peace deal a success." As a sign of how the peace process was progressing the founder of Aceh's separatist rebel movement, Hasan di Tiro, returned to Indonesia on 11 October 2008 after nearly 30 years in exile.
2006 жылғы сайлау
2006 жылдың 11 желтоқсанындағы сайлау кезінде «Азаттық Ачех» қозғалысы уақытша екі топқа бөлініп, әрқайсысы губернаторлыққа өз кандидаттерін қолдады. Бір топ Зайни Абдулланың бауырларын, екінші топ GAM-ның бұрынғы келіссөзшісі Ирванди Юсупты қолдады. Ирванди Юсуф халықтан күшті қолдау алып, сайлауда жеңіске жетті. Жеңілген топ уақыт күтіп, 2011 жылы Ирвандидің бес жылдық мерзімі аяқталғаннан кейін Ачехтегі келесі губернаторлық сайлауда қайта жеңіске жетуді мақсат етті. Алайда, 2011 жылдың соңында өтетін губернаторлық сайлау процедуралық тартыстарға байланысты кешіктірілді, себебі әртүрлі топтар басымдыққа ие болуға тырысты. Сайлау 2012 жылдың сәуір айында өтті.
During the election of 11 December 2006, the Free Aceh Movement temporarily split into two factions each supporting its own candidate for governorship. One side supported Zaini Abdullah's brother, and the other side supported Irwandi Yusuf, a former GAM negotiator. Irwandi Yusuf got more support from the grass root level and won the election. The losing faction proceeded to bide its time, aiming to make a comeback in the next gubernatorial election in Aceh due at the end of Irwandi's five year term in 2011. In the event, the gubernatorial election due to be held at the end of 2011 was delayed by procedural squabbling as different factions scrambled for advantage. The elections took place in April 2012.
2012 жылғы сайлау
2012 жылғы 9 сәуірде өткен сайлау, көбінесе бұрынғы ГАМ көшбасшылары арасындағы келісімнен кейінгі қарсыластықтың жалғасы болды. Зайни Абдулла елден қайтып оралғаннан кейін Ирвандиге қарсы әкімдік лауазымы үшін күреске түсті. Зайни Абдулла, Ачех партиясының күшті қолдауымен, айқын көпшілік дауысымен сайлауда жеңіске жетті.
The 2012 election, held on 9 April, was largely a continuation of post agreement rivalries between former GAM leaders, with Zaini Abdullah having returned from exile and entered into the contest for the governorship against Irwandi. Zaini Abdullah, with the strong support of the Aceh Party, won the election with a substantial majority.