Кіріспе
Бад-Бентхайм (;) – Германияның Төменгі Саксония жерінде, Графшафт-Бентхайм ауданында, Солтүстік Рейн-Вестфалия және Нидерланд шекарасында, шамамен Нордхорннан 15 км оңтүстікке және Энсхедеден 20 км солтүстік-шығысқа орналасқан қала. Бұл мемлекеттік танылған термалды тұзды және күкіртті шипажай қаласы, сондықтан "Бад" ("Bath") деген атауы бар. Бад-Бентхаймде қаланың символы – Бург-Бентхайм қамалы да орналасқан.
Bad Bentheim (; ) is a town in the southwestern part of Lower Saxony, Germany, in the district of Grafschaft Bentheim on the borders of North Rhine Westphalia and the Netherlands roughly 15 km south of Nordhorn and 20 km northeast of Enschede. It is a state recognized thermal brine and sulphur spa town, hence the designation Bad (“Bath”). Also to be found in Bad Bentheim is the castle Burg Bentheim, the town's emblem.
Муниципальттік аумақтың көлемі
Қала шекарасы 49 км, солтүстіктен оңтүстікке дейінгі арақашықтығы 14 км, ал шығыстан батысқа дейінгі арақашықтығы 12 км. Бад-Бентхайм қаласының құзыретіндегі аудан, оның барлық құрамына кіретін елді мекендермен бірге, жалпы ауданы 100,16 км² құрайды.
Көршілес қауымдастықтар
Бад-Бентхайм – евангелистік шіркеудің ықпалымен қалыптасқан қала, Төменгі Саксонияның Бентхайм ауданына кіреді. Ол Төменгі Саксониядағы Шютторф және Нордхорн қалаларымен, сондай-ақ Солтүстік Рейн-Вестфалияның Штайнфурт және Боркен аудандарындағы Гронау және Охтруп сияқты католиктер көп шоғырланған қалалармен шектеседі. Бад-Бентхайм тікелей Голландия шекарасында орналасқан, ал оның ең жақын көршілері – де Лютте және Лоссер қалалары, екеуі де Оверэйссель провинциясының (Твенте аймағы) католиктер мекендейтін жерлері. Алмало, Энсхеде және Хенгело қалалары Голландияда, ал Линген, Рейне, Мюнстер және Оснабрюк қалалары Германия тарапында жақын жерде орналасқан.
Құрылтайшы қауымдастықтар
Қала Ахтерберг, Бардель, Гильдехаус, Хагельшоек, Холт-ун-Хар, Сирингхоек, Вальдсейте және Вестенберг орталықтарынан тұрады.
Тарих
Бад-Бентхайм туралы алғашқы жазбаша мәлімет 1050 жылы Binithem деген атпен тіркелген. Қала атауының бірнеше этимологиялық түсіндірмесі бар. Ол, ертеректегі дәуірлерде аймақтағы батпақты жерлерде өскен қамыстың (неміс тілінде Binsen) түріне байланысты болуы мүмкін. Кейбір ғалымдар бұл атаудың Твенте (Нидерланды) аймағына қатысы бар екенін де айтады. Бад-Бентхайм – бұрынғы графтардың резиденциясы, тарихы дәстүрге толы. Ғасырлар бойы бұл базар қаласы Бентхайм графтығының (Grafschaft) орталығы болды. 1945 жылы британдық әскери билік "қоңыр Бентхаймды" аудан орталығы мәртебесінен айырып, оны орталықта орналасқан жұмысшы қаласы Нордхорнға көшірді. Қаланың символы – Бентхайм графтарының мықты қамалы, Бург Бентхайм. Ол алғаш рет 1116 жылғы құжатта еске алынған. 1711 жыл шамасында емдік күкіртті сулар табылды, осыдан бастап қала термалды тұзды су мен емханасы бар курортқа айналды. 1895 жылы Нидерланд королевасы Эмма және оның 15 жасар қызы Вильгельмина бірнеше апта Бентхаймде демалды. Олардан бұрын Отто фон Бисмарк пен Кайзер Вильгельм I да осында болған. Отто фон Бисмарк құрметіне оның есімімен аталатын Бисмаркплац алаңында құмтастан жасалған мүсіні орнатылды. Ол бүгінге дейін сақталған, қамалдың тікелей астында тұр. Бентхайм 1865 жылдан бері қала құқығына ие. Төменгі Саксониядағы әкімшілік реформа барысында 1974 жылдың 1 наурызында Бентхайм қаласы, Гилдехаус (оның құрамына Гилдехаус, Актерберг, Хагельшоек, Холт-ун-Хар, Вальдсейте және Вестенберг кірді) самтгемайнесі (бірнеше орталықтан тұратын муниципалитет) және Бардель мен Сирингхоек қауымдастықтары бірігіп, біртұтас Бентхайм қаласын құрды. 1979 жылдан бері ол Бад-Бентхайм деп аталады. Гилдехаус қауымдастығы 1982 жылдан бері мемлекеттік деңгейде мойындалған сауықтыру орны (Erholungsort) мәртебесіне ие. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Германияның көптеген шекаралық аймақтарымен бірге, бүкіл аймақ 1945 жылы Баккер Шут жоспары бойынша Нидерландыға қосылуы мүмкін еді, бірақ АҚШ-тың наразылығына байланысты бұл жоспар тоқтатылды. Бентхаймнің "алтын" деп аталатын құмтасы, негізгі қала мен Гилдехауста өндірілген, 15-18 ғасырлар аралығында ескі графтықтың шекарасынан тыс Мюнстерландқа, Шығыс Фризияға, Нидерландыға, Бельгияға және Данияға экспортталды. Осы құмтастан салынған маңызды ғимараттардың мысалдары: Амстердамдағы Корольдік сарай, Антверпендегі театр және біздің ханым шіркеуі, Орхустағы католик шіркеуі, Гронингендегі Мартини шіркеуінің мұнарасы (1482 жылы аяқталды) және Мюнстердегі қалалық әкімшілік ғимараты. Нью-Йорктегі Азаттық мүсінінің тұғыры Бентхайм құмтасынан жасалған деген болжам бар, бірақ Обернкирхен сияқты басқа неміс қалалары да осы жоба үшін тас жеткізгендерін мәлімдейді.
Елтаңба
Бад-Бентхайм қаласына 1661 жылы Бентхайм және Штейнфурт графы Эрнст Вильгельм (1643-1693) қару-гербін сыйлады. Гербте қызыл түстегі Е және Г әріптерінен құралған алтын монограмма бейнеленген, оны сыртынан он тоғыз алтын шар қоршап тұр. Бұл әріптер графтың латынша аты – “Ernestus Guilelmus” дегенді көрсетеді. Алтын шарлар аудан гербінен алынған, алайда олардың мағынасы әлі анықталмаған. Осы бейне бірнеше Бентхайм ауданы гербтерінде де кездеседі, соның ішінде Нордхорн, Нойенхаус, Де Вийк және Гелдермалсен қалаларының гербтерінде де бар. 19 ғасырдың басында бұл гербті тағуға тыйым салынды. Кейін, 19 ғасырдың соңында, гербте монограммасыз, тек қызыл түстегі 18 алтын шардан тұрды. 1955 жылы қалаға Төменгі Саксония ішкі істер министрлігі 17 ғасырда граф Эрнст Вильгельм сыйлаған гербті қайта тағуға рұқсат берді.
Дін
Ескі округтегідей, Бад-Бентхайм қаласының да қалыптасуына негізінен протестанттық сенім әсер еткен, қала тұрғындарының 52,6% (2006 жылдың 30 маусымы) осы сенімді ұстанады, олардың 36,7% реформатшыл, ал 15,9% лютеран. Тағы 21,5% Рим католик дінін ұстанады. Қалған 25,9% дінге сенбейді немесе басқа діндерді ұстанады.
Әуе көлігі
Бад-Бентхайм Гревендегі Мюнстер/Оснабрюк халықаралық әуежайынан (FMO) шамамен бір сағаттық жүру қашықтықта. Нордхорн қаласына жақын Клаусхайдедегі облыстық әуежайға дейін 30 минуттық жол сапар алады.
Темір жол көлігі
Бад-Бентхайм станциясы Вихенгебиргс темір жолында орналасқан, ол Бад-Бентхаймнан басталады, бірақ жалғастырушы жолдар батысқа қарай Нидерландыға дейін созылады. Бұл желідегі аймақтық пойыз – RB 61 (Бад-Бентхайм – Райн – Оснабрюк – Херфорд – Билефельд). Ал алыс қашықтыққа теміржолмен саяхаттау үшін Бад-Бентхайм IC 77 (Амстердам – Оснабрюк – Ганновер – Берлин) қатынасы арқылы қызмет көрсетеді. Барлық халықаралық пойыздар Бад-Бентхайм станциясында тоқтайды, себебі Германия мен Нидерландыда пойыздар үшін үйлесімсіз әртүрлі электр жүйелері қолданылады, сондықтан пойыздардың локомотивтерін ауыстыру қажет.
Автобустар қызметі
Гронау (Вестфален) және Нордхорн қалаларына автобус бағыттары бар.
Жолдар
Қала Bundesstraße 403 тас жолында орналасқан, сонымен қатар А 30 (Bad Oeynhausen – Osnabrück – Hengelo) және А 31 (Emden – Oberhausen) автожолдары арқылы қашықтықтан жүретін жол желісіне қосылған.
Ауыл шаруашылығы
Бад-Бентхайм немесе оны қоршаған аймақ екі тұқымды үй жануарымен әйгілі: Бентхайм қойы және Бентхайм қара-ақ шошқасы.
Шлосспарк
Қаладағы танымал кездесу және серуендеу орны – қамалдың астындағы Шлосспарк. Бұл 18 ғасырдың князь бақшалары стилінде, ескі жазбалар бойынша салынған 12 гектарлық геометриялық саябақ. Саябақтың солтүстік жағындағы үлкен көлде жиі келушілер тамақтандыратын үйректер кездеседі. Саябақтың бұталарында жабайы қояндар сияқты басқа да жануарларды кездейсоқ көруге болады. Жазда Шлосспарктегі фонтан, жазық құмтас алаптан биікке шашырайды. Қыста суы сорылып, фонтан жұмыс істемейді. Бұл фонтанның айналасында симметриялық түрде орналасқан гүлзарлар бар, олар өздері де тік қоршаумен қоршалған. Қыста қала тұрғындары, әсіресе жастар, саябақтың оңтүстік бөлігіндегі, қамалдың тік беткейлерінен сырғанау үшін келеді. Жаздың соңында (тамыз айының соңғы сенбісінде) осы жерде Бад-Бентхайм еркін сату жәрмеңкесі өтеді. Саябақтың батыс бөлігіндегі үлкен тұрақта жазғы және күзгі жәрмеңкелер, сондай-ақ қаланың мергеншілік фестивалі жыл сайын өткізіледі. Осы тұрақтың жанында Бад-Бентейм құмтас мұражайы орналасқан.
Құрметті азаматтар
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бад-Бентхайм қаласы батыстағы көршілерімен, атап айтқанда, голландтармен қарым-қатынасын қайта жақсартуға ұмтылды. 1966 жылдан бері Бентхайм қаласының құрметті азаматы профессор доктор Хендрикус Пракке осы мақсатқа зор қолдау көрсетті. 1992 жылы қайтыс болған Пракке, Голландияның Ассен қаласының азаматы болды, және Бад-Бентхайм 1959 жылдан бері осы қаламен тығыз серіктестік байланыстарды орнатып келеді. Герр доктор Ханс Карл Дейльманға да қаланың құрметі көрсетілді, өйткені оның басқаратын "Deilmann AG" (қазіргі KCA Deutag) компаниясы 1970 жылдары 8000-нан астам адамды жұмыспен қамтып, Бентхайм және ескі округтің экономикалық өркендеуіне үлкен үлес қосты. Деилманның құрметіне Бад-Бентхайм қаласындағы көшелердің біріне оның аты берілді – Деилманштрассе.