Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
5 ғасырдағы жалдамалы күштер
5th century BC mercenary force
Он мың (οἱ Μύριοι, hoi Myrioi) – негізінен гректерден құралған жалдамалы әскерлер тобы, олар Кир Кішінің Парсы империясының тағын ағасы Артаксеркс II-ден тартып алу мақсатымен жұмысқа алынған. Олардың Кунакса шайқасына қатысуы және Грекияға (б.з.д. 401–399 жж.) қайтып оралу жолы Ксенофонт, олардың көшбасшыларының бірі, "Анабасис" атты еңбегінде сипатталған.
The Ten Thousand (οἱ Μύριοι, hoi Myrioi) were a force of mercenary units, mainly Greeks, employed by Cyrus the Younger to attempt to wrest the throne of the Persian Empire from his brother, Artaxerxes II. Their march to the Battle of Cunaxa and back to Greece (401–399 BC) was recorded by Xenophon, one of their leaders, in his work Anabasis.
Еуропаға жөнелту жоспарларының орындалмауы
Эуксин теңізіндегі Трапезусқа келген грек жалдамалы әскерлері өздерінің спарталық генералы Хеирисофты б.з.б. 400 жылы Византияда орналасқан спарталық адмирал Анаксибиусқа жіберді, одан Еуропаға жеткізу үшін жеткілікті кемелер сұрады. Бірақ Хеирисоф Синопта олармен қайта кездескенде, Анаксибиустан ештеңе әкелмеді, тек жақсы тілектер мен Эуксин теңізінен шыққан соң жұмысқа алу және жалақы төлеу уәдесін ғана жеткізді.
On their arrival at Trapezus on the Euxine, the Greek mercenaries sent their Spartan general Cheirisophus to Anaxibius, the Spartan admiral stationed at Byzantium in 400 BC, to obtain a sufficient number of ships to transport them to Europe. However, when Cheirisophus met them again at Sinope, he brought back nothing from Anaxibius, but civil words and a promise of employment and pay as soon as they came out of the Euxine.
Фарнабазбен соңғы жанжал (б.з.д. 399)
Ксенофон басшылығындағы он мың адам батысқа қарай жол тартты, бірі кемемен, ал көбі құрлықпен саяхаттап, көптеген шайқастар мен қарақшылықтардан кейін Битинияға жетті. Фригияның Геллеспонт аймағының сатрапы Фернабаз, осы он мың адамның қарақшылық шабуылдарына қарсы Битиниялықтарға көмектесті. Ол сондай-ақ, олардың Геллеспонт Фригиясына кірмеуін қалады. Оның атты әскері грек жалдамалы әскерлеріне бірнеше шабуылдар жасап, шамамен 500-ін өлтірді делінеді. Содан кейін Фернабаз спарталық Анаксибиуспен келісіп, он мыңның қалған бөлігін Византияға жеткізуге уәде берді. Босфордың Азия жағалауындағы Хрисополь қаласына келгенде, Фернабаздың үлкен уәделермен оларды өзінің сатрапиясынан шығаруға сендірген Анаксибиус, оларға жалақы төлеп, Византияға жеткізді. Бірақ Анаксибиус келісімін орындамай, оларды алға жылжуға тырысты. Осыдан соң қақтығыс болды, нәтижесінде Анаксибиус Акропольге қашуға мәжбүр болды, және Ксенофонның қарсылығы ғана оны тоқтатты. Осыдан кейін гректер қаладан, батыр Коэраттың басшылығымен шығып кетті. Ал Анаксибиус, кейіннен гармост Аристархтың да қолдауымен, Византияда табылған Кирдің әскерлерінің барлығын құл ретінде сату туралы жарлық шығарды. Ксенофонның өзгеше ойлау қабілеті мен тактикалық шеберлігін ескере отырып, кері шегінуді сәтті жүргізгендіктен, Додж оны Ұлы Александрдан бұрынғы ең ұлы генерал деп атады.
The Ten Thousand under Xenophon continued to the west, some by ship, but most of them by land, and arrived in Bithynia after numerous skirmishes and plunderings. Pharnabazus, satrap of Hellespontine Phrygia, was involved in helping the Bithynians against these plundering raids of the Ten Thousand. He was also trying to stop them from entering Hellespontine Phrygia. His cavalry, which made several raids on the Greek mercenaries, is said to have killed about 500 of them. Pharnabazus then arranged with the Spartan Anaxibius for the rest of the Ten Thousand to be shipped to Byzantium. On their arrival at Chrysopolis, on the Asiatic shore of the Bosporus, Anaxibius, being bribed by Pharnabazus with great promises to withdraw them from his satrapy, promised to pay them and brought them over to Byzantium. Here Anaxibius attempted to send them forward on their march without fulfilling his agreement. A fight ensued, in which Anaxibius was compelled to flee for refuge to the Acropolis, and which was quelled only by the remonstrances of Xenophon. Soon after this, the Greeks left the town under the command of the adventurer Coeratades; and Anaxibius issued a proclamation, subsequently acted on by the harmost Aristarchus, that all of Cyrus's soldiers found in Byzantium should be sold as slaves. In view of his originality and tactical genius, Xenophon's conduct of the retreat caused Dodge to name the Athenian the greatest general to precede Alexander the Great.
Мәдениеттің әсері
1965 жылы жарық көрген "Жауынгерлер" романы "Анабазис" шығармасынан шабыттанды. Онда Нью-Йорктің Кони-Айлендтен шыққан банда (Доминаторлар) Бронксте өткен қалалық бандалардың бас қосуында өлтірілген банданы біріктіруге тырысқан көшбасшыдан кейін үйлеріне қайтуға мәжбүр болады, Доминаторлар кінәлі деп танылып, өз көшбасшыларын жоғалтады. Роман 1979 жылы "Жауынгерлер" фильміне бейімделді. Фильмде болашақ император рөліндегі кейіпкер – Кир, Кони-Айленд бандарының құлаған көшбасшысы – Клеон, ал фильмнің соңғы сахналары теңіз жағасында өтеді. 1978 жылғы Букер сыйлығының иегері Айрис Мердоктың "Теңіз, теңіз" романы осы оқиғаға байланысты аталған. Дэвид Дрейктің 1988 жылғы "Жоқ болар үміт" романы жау артында қалған жалдамалы әскерлер тобының басынан өткен оқиғаны көрсетеді, олар өздерін құтқару үшін күресуге мәжбүр. Дрейктің өзінің жазбаларында Ксенофонттың "Анабазисі" кітаптың бірінші бөлімінің үлгісі ретінде сипатталған. Гарольд Койлдің 1993 жылғы "Он мың" романында Украинадан шығарылып жатқан ядролық қаруды немістер ұрлағаннан кейін қазіргі Еуропадағы АҚШ әскерлерінің көп бөлігі Германия арқылы өтіп, Германиядан шығуға тырысады. 1997 жылғы "Age of Empires" видео ойынында осы оқиғаға негізделген "Ксенофонттың жорығы" атты науқандық миссия бар. Миссияда ойыншы грек әскерлерінің жасағын жау территориясы арқылы үйге қайтаруға жетекшілік етеді. Майкл Кертис Фордтың 2001 жылғы "Он мың" романы осы топтың ерліктері туралы ойдан шығарылған әңгіме. Шейн Бреннанның "Он мыңның іздерімен: Түркия, Сирия және Ирак арқылы жаяу саяхат" (Лондон: Роберт Хейл, 2005) – оның 2000 жылғы саяхаты туралы баяндамасы. Валерио Массимо Манфредидің 2007 жылғы "L'armata perduta" ("Жоғалған әскер") романы грек жауынгері Ксеноның (Ксенофонт) артынан жүруге шешім қабылдаған сириялық қыз Абира арқылы әскердің тарихын айтады. Пол Кернидің 2008 жылғы "Он мың" романы Ксенофонттың тарихи "Он мың" туралы жазбаларына негізделген фантастикалық әлемде өтеді. Джон Рингоның 2008 жылғы "Соңғы жүзбасы" романы бүкіл әлемде тараған жұқпалы аурудан кейін Иранда қалған АҚШ-тың "Страйкер" ротасының тарихын баяндайды, олар "Он мыңның" жолынан өтуге тиіс. "Он мың" және "Анабазис" жиі еске алынады. Фин суретшісі Петри Хилтунен осы жорықты екі бөлімнен тұратын "Anabasis" комикс альбомында бейнелеген. Ол 2011 жылы Arktinen Banaani баспасында жарық көрді ("Anabasis: 1. Osa, Kyyroksen sotaretki") және 2013 жылы ("Anabasis: 2. Osa, Tuhanten miesten marssi"). 2018 жылы британдық автор Конн Иггульденнің "Спартаның бүркіті" романы "Он мыңның" қиын жағдайы туралы ойдан шығарылған әңгіме береді. 2018 жылғы "Террор" сериалында "Анабазис" Франклин экспедициясының ер адамдарының қажырлы жорысына әдеби параллель ретінде ұсынылады.
The 1965 novel The Warriors is inspired by Anabasis. It tells the story of a gang (the Dominators) from New York's Coney Island forced to fight their way home from the Bronx after an all city gang meeting at which a would be gang unifier is killed, the Dominators are blamed, and lose their leader. The novel was adapted into the 1979 film The Warriors. In the film, the would be emperor figure is named Cyrus, the Coney Island gang's fallen leader is named Cleon, and the film's final scenes take place at the edge of the sea. The novel The Sea, the Sea by Iris Murdoch, winner of the 1978 Booker Prize, was named for this event. David Drake's 1988 novel The Forlorn Hope features a plot revolving around a group of mercenaries caught behind enemy lines, who must fight their way out. Drake's own writings describe Xenophon's Anabasis as the model for the first segment of the book. Harold Coyle's 1993 novel The Ten Thousand shows the bulk of US Forces in modern Europe fighting their way across and out of Germany after the Germans steal nuclear weapons being removed from Ukraine. The 1997 video game Age of Empires has a campaign mission called "Xenophon's March" based on this event. In the mission, the player has to lead a squad of Greek troops through hostile territory to get home. The 2001 novel The Ten Thousand by Michael Curtis Ford is a fictional account of this group's exploits. Shane Brennan's In the Tracks of the Ten Thousand: A Journey on Foot through Turkey, Syria and Iraq (London: Robert Hale, 2005) is an account of his 2000 journey to retrace the steps of the Ten Thousand. Valerio Massimo Manfredi's 2007 novel L'armata perduta (The Lost Army) tells the story of the army through Abira, a Syrian girl, who decides to follow a Greek warrior named Xeno (Xenophon). Paul Kearney's 2008 novel The Ten Thousand is set in a fantasy world based on Xenophon's record of the historical Ten Thousand. John Ringo's 2008 novel The Last Centurion tells the story of a U. S. Stryker company left in Iran after a worldwide plague, which must repeat the journey of the Ten Thousand. The Ten Thousand and Anabasis are frequently mentioned. Finnish artist Petri Hiltunen has portrayed the campaign in his two part comic album "Anabasis". It was published by Arktinen Banaani in 2011 (Anabasis: 1. Osa, Kyyroksen sotaretki) and 2013 (Anabasis: 2. Osa, Tuhanten miesten marssi). The 2018 novel The Falcon of Sparta by British author Conn Iggulden provides a fictionalized account of the plight of the Ten Thousand. In the 2018 limited series The Terror, Anabasis is recommended as a literary parallel to the grueling walk out by the men of the Franklin expedition.