Кіріспе
Рага рок – бұл үнді музыкасының ықпалымен айқын көзге түсетін рок немесе поп музыка, ол өзінің құрылымында, тембрінде немесе ситар, тамбура және табла сияқты үнді музыкалық аспаптарын пайдалануында көрінеді. "Рага" термині үнді классикалық музыкасында қолданылатын нақты мелодиялық режимдерге сілтеме жасайды. Бұл стиль 1960 жылдары психоделикалық рок эстетикасының бір бөлігі ретінде пайда болды. Рага рок жазбаларының көп бөлігі сол онжылдықта жасалған, бірақ кейінірек рок пен поп музыкасында, әсіресе 1990 жылдары үнді музыкасынан алынған дыбыстардың мысалдары кездеседі.
Raga rock is rock or pop music with a pronounced Indian influence, either in its construction, its timbre, or its use of Indian musical instruments, such as the sitar, tambura, and tabla. The term "raga" refers to the specific melodic modes used in Indian classical music. The style emerged as part of the psychedelic rock aesthetic in the 1960s. Most raga rock recordings originate from that decade, although there are subsequent examples of Indian derived sounds in rock and pop music, particularly during the 1990s.
Бұрынғы оқиғалар
1966 жылдың желтоқсанында «Краудадди!» журналы үшін жазған Сэнди Перлман рага-роктың бастауын халық музыкасына, атап айтқанда, американдық халық музыканты Сэнди Булл 1963 жылдан бері өзінің музыкасына енгізіп жүрген, тұрақты дыбыс шығаратын гитара құрылымдарына дейін жегізді. Соңғы кезде Чэпман мен автор Джон Шефер екеуі де ағылшын халық гитарист Дейви Грэмнің 1963 жылғы «From a London Hootenanny EP» альбомынан шыққан «She Moved Through the Fair» ирланд балладасының рага үлгісіндегі аранжировкасы 1960-шы жылдардағы рок-топтарының рага-рокпен тәжірибелеуінен екі жыл бұрын жасалғанын айтты.
Алғашқы мысалдар
Музыка зерттеушісі Уильям Эчард 1965 жылғы маусымда шыққан The Yardbirds тобының "Heart Full of Soul" әнін "үнділік элементтерді рок музыкасына енгізу трендін бастаудың маңызды туындысы" ретінде жиі атап көрсетеді. Үндістандық ситарашы мен таблашы The Yardbirds тобымен бірге әннің демо-жазбасын жасады, бірақ тек табланың ойнауы пайдалы деп танылды. Оның орнына Джефф Бек электрогитарада ситардың үлгісін, дыбысын және қоса жүретін дронды қайталады. Ән Ұлыбритания хит-парадында 2-орынды, ал АҚШ-та 9-орынды иеленді. Чэпменнің сөзіне сәйкес, "батыс поп музыкасына рага мотивтерін енгізумен" ең көп байланысты екінші жазба – The Kinks тобының 1965 жылғы шілдедегі "See My Friends" синглы, ол Ұлыбританияда да топ-10 қатарына кірді. Рей Дэвис жазған бұл әнге Үндістанға жасаған сапары ықпал етті. Әнде ашық реттелген гитаралар қолданылып, үнді тамбурасының дыбысын имитациялады. Дэвистің вокальдық ерекшеліктері әннің үнділік мәнін арттырды; автор Питер Лавеццолидің айтуынша, "See My Friends" – "үнділік сезімді тудырған алғашқы поп-әуен". Осыған дейін The Beatles тобының 1965 жылғы сәуірдегі "Ticket to Ride" синглы, көптеген елдерде 1-орынды иеленген, автор Иан Макдональд "рагаға ұқсас" деп сипаттаған мелодияны электр гитаралары жасаған жұмсақ үнді дрон үстінен орындады. "Heart Full of Soul" және "See My Friends" екеуі де жаңа үрдіске ықпал етті, бірақ автор Джон Савиджтің пікірінше, "алғашқы толыққанды жаппай танысу" The Beatles тобының 1965 жылғы "Help!" фильмі арқылы болды, онда үнді сессиялық музыканттары орындаған қосымша музыка пайда болды. 1997 жылы Беллман рага-роктың бастауы туралы талқылауларда The Yardbirds және The Kinks жазбалары көбінесе назардан тыс қалатынын, себебі тарих The Beatles тобының "Norwegian Wood (This Bird Has Flown)" әнін ерекше атап көрсеткенін жазды. 1965 жылғы желтоқсанда шыққан "Rubber Soul" альбомындағы "Norwegian Wood" халық стиліндегі ән, батыс поп музыкасында ситарды алғаш рет пайдаланған (оны жетекші гитарист Джордж Харрисон орындады) және рок музыканты орындаған алғашқы үнді аспаптарын енгізген ән болды. Әннің танымалдылығы ситар мен үнді дыбыстарына қызығушылықты күшейтті, бұл құбылысты кейіннен Шанкар "ситардың ұлы жарылысы" деп атады. Авторлар Николас Шаффнер мен Бернард Гендрон рага-роктың "Norwegian Wood" әнінің жарық көруімен басталғанын мәлімдеді.
"Байрдс" тобының рага-рок пресс-конференциясы
The Byrds-тің 1966 жылғы наурыздағы "Eight Miles High" және оның "Why" B-жағы да осы қосалқы жанрдың қалыптасуына зор ықпал етті. The Kinks, The Yardbirds және The Beatles тобының бұрынғы жазбаларында үнді дыбыстары стандартты ән құрылымын толықтырса, Byrds тобы Шанкардың еңбектеріне тән импровизациялық техниканы және Джон Колтрейннің рагаларды джазбен интерпретациялауын қолданды. Алайда, 1968 жылғы Pop Chronicles сұхбатында Byrds мүшесі Роджер МакГинн "Eight Miles High" рага-рок емес екенін жоққа шығарды, ал әріптесі Дэвид Кросби да бұл терминмен келіспеді. Көптеген тыңдаушылар Byrds-тің Fifth Dimension альбомындағы осы және басқа да әндерде жетекші аспаптың ситар екенін ойласа, МакГинн 12 кыллы Rickenbacker электр гитарасында орындады және ситарға ұқсас дыбыс алу үшін гитара күшейткішін өзгертіп баптады. "Рага-рок" терминін Byrds-тің жарнама өкілі "Eight Miles High" үшін жасалған баспасөз хабарламасында қолданды, ал алғаш рет The Village Voice газетіндегі Салли Кемптонның синглдің жарыққа шығуына арналған баспасөз конференциясы туралы баяндамасында пайда болды. Баспасөз конференциясын бұрынғы Beatles жарнамашысы Дерек Тейлор ұйымдастырды, ол Нью-Йоркте 28 наурызда Byrds отырған үстелдің алдына символдық түрде ситар қойды. Кемптон бұл оқиғаны сынмен сипаттады, оның барысында МакГинн мен Кросби топтың үндік ықпалдарды қабылдауы туралы шын ниетпен сөйледі, екі музыкант рага техникаларын ситар мен акустикалық гитарада көрсетті, ал олардың қалған екі мүшесі көңілсіз болып көрінді және журналдар оқыды. Кемптон бұл хабар баспасөз конференциясына қатысқандарға, атап айтқанда, жасөспірімдер журналдарының әйел журналистері мен музыка индустриясының консервативті өкілдеріне түсініксіз болғанын айтты. Hit Parader журналы Byrds-тің стандартты E кылдарын D-ге дейін төмендету арқылы гитарада "ситарға ұқсас дыбыстарды" қалай ойнауға болатынын хабарлады, бұл гитаристке жартылай ашық құлақпен ойнауға мүмкіндік берді, онда "төменгі үш кыл дрон дыбысын шығарады, ал жоғарғы кылдар әуенді ойнау үшін иіліп тұрады". "Рага-рок" термині көп ұзамай New Musical Express және Music Echo сияқты британдық музыка басылымдары қабылдады, ал рага-рок туралы алғашқы талқылау сәуір айында Melody Maker журналында жарияланды. Алайда, Гендронның сөзіне сүйенсек, американдық мәдени баспасөздің жазушылары үнді және батыс дыбыстарының бірігуіне теріс қарады, олар бұл жаңа қосалқы жанрды фолк-роктың консолидациясының бір бөлігі деп қарады.
Ең танымал және әсерлі
1966 жылдың мамырында Rolling Stones "Paint It Black" атты рага-рок синглын шығарды, онда гитарист Брайан Джонстың ситарда орындауы болды және ол халықаралық деңгейде бірінші орынға шықты. Автор Марк Брендтің сөзіне сүйенсек, бұл ән "психоделияның шағын жанрын тудырды". The Hollies тобының маусым айында шыққан "Bus Stop" синглы да осы стильдің өркендеп дамуының тағы бір мысалы болды. Эшард әннің гитаралық солосын рага-роктың нақты белгісі деп, сондай-ақ бұл трендті пайдалануға бағытталған тәсіл ретінде сипаттайды. "Eight Miles High" әнімен қатар, Эшард 1966 жылы жарық көрген "белгілі" рага-рок музыкасының ішінде The Beatles-тің "Revolver" альбомын бөліп көрсетеді. Тамыз айында шыққан ол альбомда Харрисонның ситар мен табланың өзара әрекеттесуі үшін арнайы жазған "Love You To" және ауыр тамбура дыбысы, таспалық үлгілер мен психоделикалық аспаптарды қамтитын "Tomorrow Never Knows" әндері бар. Альбомға дейін поп музыкасы үнді аспаптарын, музыкалық форманы және философияны осы деңгейде ашық түрде енгізбеген. Бұл әсер вокалдық мелизманы қолдануда және "Taxman" мен "I'm Only Sleeping" әндеріндегі үнділік гитара сололарында да көрінеді. Сол айда Пол Баттерфилд Блюз Банды "East West" альбомын шығарды, оның тайтл трекі (бастапқыда "The Raga" деп аталған) ақпан айынан бергі концерттік орындалымдарынан дамыған. Гитарист Майк Блумфилд басшылық еткен 13 минуттық инструментальды шығарма McGuinn-нің "Eight Miles High" әнінде енгізген модальды импровизацияны толыққанды зерттейді. Блумфилд үнді дыбысын "араның жасаған дыбысына: тұрақты гулге" теңеп, оның үлгісі қарапайым болғанымен, "қиындық" "бір негізгі дыбыссыз дыбысқа айналып еркін мелодия жасауда" екенін айтты. Лавецоли пікірінше, Блумфилдтің "East West" әніндегі орындауы "Эрик Клэптон мен Джерри Гарсиядан бастап Дуэйн Оллман мен Джими Хендрикске дейінгі барлық рок-гитаристтері үшін еркін өрнектеуге есік ашты". Сол жылы бұл жанрдың танымалдылығының шарықталу кезеңінде үнді музыканттары да оның дамуына үлес қосты. World Pacific лейблінде маусым айында шыққан Folkswingers' Raga Rock альбомында Лос-Анджелестегі ситаршы және этномузыколог Харихар Рао, джаз музыканттары мен Wrecking Crew мүшелері бірге орындады. Raga Rock альбомында "Norwegian Wood", "Paint It Black", "Eight Miles High" және Yardbirds-тің "Shapes of Things" әндерінің кавер нұсқалары бар. Лавецолидің сөздерінше, гитарист Робби Кригер "The End" шығармасына қосқан үлесімен "қараңғы рагалардың ойлы мінезін" сәтті жеткізді. Ол алдымен ашық күйленген ішектерде дрон жасап, содан кейін ситар немесе вина сияқты мотив орындады. Әннің кульминациялық бөлігіне жақындап, үнділік джала стилін қабылдады, оның ішінде мелодиямен кезектесіп тез тартылулар болды. Лавецоли 1967 жылы ситардың дыбысы "поп музыкасының ажырамас бөлігіне" айналып бара жатқанын жазды, ал Дейв Мейсон Traffic тобының алғашқы екі хиті "Paper Sun" мен "Hole in My Shoe" әндерінде ситар бөлімдерін енгізді. Басқа топтар американдық гитарист Винни Белл жасаған және Danelectro гитара компаниясы өндірген Coral электроситарын қолданды. Беллдің 1967 жылғы "Pop Goes the Electric Sitar" альбомы Брендтің "ситарлотация" деп атаған LP жинағына қосылды – бұл белгілі поп әндерінің рага-рок стиліндегі кавер нұсқаларын қамтитын құбылыс. Бұл құбылыс Раоның "Raga Rock" альбомымен басталған, сондай-ақ Биг Джим Салливанның "Sitar Beat" және "Lord Sitar" әндері де осы құбылысқа жатады.
Консолидациялау және құлдырау
1968 жылы осы жанрдың тағы бір мысалы ретінде Rolling Stones тобының "Street Fighting Man" әнін айтуға болады, онда бұрмаланған акустикалық ритм-гитаралардың үстіне тамбура мен шехнай қолданылған. Сондай-ақ, Харрисонның Beatles үшін жазған соңғы үнді стильіндегі шығармасы – "The Inner Light" әні, ол қаңтар айында Бомбей қаласындағы үнді классикалық музыканттарымен бірге жазылды. Бомбейлік жазбалардан Харрисонның алғашқы жеке альбомының бір бөлігі де пайда болды, ол 1968 жылғы "Wonderwall" фильміне арналған рага-рок саундтрегі болып, "Wonderwall Music" деп аталды. Музыка журналисі Крис Ингем "Wonderwall Music" альбомының 1990-шы жылдардағы Kula Shaker инди-тобының кейінгі рага-рок дыбысына тигізген әсерін атап өтті. Гарсияның Grateful Dead тобы "Dark Star" синглінде үнді элементтерін пайдаланғаннан бөлек, 1968 жылы концерттерде орындаған ұзақ джемдеріне рага-рок пен басқа да бірнеше стильдерді енгізді. Эшардтың сөзіне қарағанда, рага-рок тренді 1968 жылдың басында аяқталды, өткен жылдың соңында төмендегеннен кейін. Беллманның пікірінше, 1965-67 жылдардағы рага-роктағы музыкалық ізденістер 1968 жылы көбінесе формулалық тәсілмен алмастырылды. Ол Moody Blues тобының 1968 жылдың шілде айында шыққан "In Search of the Lost Chord" альбомын мысалға келтірді, ол ситар мен табланың бұрыннан таныс дыбыстарын альбомдық тұжырымдамамен біріктіріп, Beatles және Донованның ТМ гуруы Махариши Махеш Йогиді жария түрде қолдауынан кейін ЛСД мен Трансценденталды медитация (ТМ) арасындағы байланысты күшейтті.
1970-ші жылдар және одан кейінгі жылдар
1969 жылдан бастап және 1970 жылдардың басында британдық прогрессивті рок тобы Quintessence үнді классикалық музыкасының элементтерін рок пен джазбен үйлестірді. Ананд Шанкар (Рави Шанкардың сіңілі баласы) 1970 жылы өзі атты альбомын шығарды, ол ситарды Муг синтезаторымен біріктірген рага рок туындысы болды. Онжылдықтың соңында гитарист Джон МакЛафлин және оның тобы Shakti үш альбом арқылы джаз әсерімен рага рок нұсқасын ұсынды. 1990 жылдары британдық Cornershop инди-рок тобы өз музыкасына ситар мен дхолки сияқты азиялық аспаптарды енгізе бастады, бұл 1997 жылғы When I Was Born for the 7th Time альбомымен аяқталды. Үнді музыкасын рок, фанк, хип-хоп және кантри музыкасымен біріктірген альбомда Ұлыбританияда бірінші орын алған "Brimful of Asha" (өзі үнді әншісі Аша Бхослеге арналған құрмет) және Битлздің "Norwegian Wood" әнінің панджаби тілінде толық орындалған нұсқасы бар. 1996 жылы британдық рок-тобы Kula Shaker "Tattva" және "Govinda" әндерімен топ-10 қатарына енді, екеуінде де санскрит тілінде мәтін болды. Топ өз репертуарына рага-рок материалдарын қосуды жалғастырды, соның ішінде әншісі Криспиан Миллс Prodigy-дің 1997 жылғы The Fat of the Land альбомында орындаған "Song of Love/Narayana" әні де бар. The Brian Jonestown Massacre 1996 жылы Their Satanic Majesties' Second Request және Give It Back! альбомдарын шығарды, екеуінде де үнді және психоделикалық рок әсері бар. Соңғы кезде Батыстың Black Angels және Brian Jonestown Massacre сияқты топтары, сондай-ақ Raghu Dixit Project, Agam және Swarathma сияқты үнділік топтары батыс аспаптарын дәстүрлі үнді аспаптарымен – флейта мен ситармен үйлестіре отырып, жаңа жандануды бастады.
Лирикалық тақырыптар және шығыстық
Кейбір ғалымдар рага-рок пен Батыс попмузыкасындағы Батыс емес музыкалық материалдарды қолдануды әлеуметтік тұрғысынан қарастырады, әсіресе оны шығыстанудың көрінісі ретінде. Әндердің жиі кездесетін тақырыптары есірткі қолдану, сексуалдық зерттеулер және руханият. "Eight Miles High" әні АҚШ-та радиода тыйым салынды, себебі оны LSD туралы ән деп түсіндірді, онда "high" сөзі есірткіге байланысты эйфорияны білдірген. "Love You To" әні контрмәдениет идеологиясын көрсетеді және музыка сыншысы Кеннет Вомак пікірінше, гедонистік және сезімтал ізденістерді қолдайды. Леннонның "Tomorrow Never Knows" әнінің мәтіні Тимоти Лири, Ричард Альперт және Ральф Метзнердің "Психоделикалық тәжірибе: Тибеттік Өлім кітабына негізделген нұсқаулық" кітабынан алынған. Шанкардың жетекшілігімен Харрисон индуистік Веданың үйретімдерін "Within You Without You" әнінің мәтініне енгізіп, 1967 жылғы "Махаббат жазының" идеологиясы болған хабарламаны жеткізді. Беллман: "The Kinks тобының шығыс музыкалық ықпалын жеке және сексуалдық мәселелерге сілтеме жасау арқылы тарихи экзотизмді тыйым салынған сексуалдық қатынасты білдіретін символ ретінде пайдалануы тікелей сәйкес келеді" деп жазады. Беллман және басқа ғалымдар рага-рок арқылы Шығыс тағы бір рет Батыс фантазиясының жеріне айналғанын, ал ХХ ғасырдың ортасы мен соңындағы көпшілік мәдениет аудиториясына рок-н-ролл арқылы жеткізілгенін айтады.