Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Моне су қоймасы, немесе Моне көлі, Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде, Дортмунд қаласынан шамамен 45 км шығысқа қарай орналасқан жасанды көл. Көл Моне және Хеве өзендерінің бөгетімен жасалған және төрт бассейнінде 135 миллион куб метрге дейін су сақтай алады.
The Mohne Reservoir, or Moehne Reservoir, is an artificial lake in North Rhine Westphalia, some 45 km east of Dortmund, Germany. The lake is formed by the damming of two rivers, Möhne and Heve, and with its four basins stores as much as 135 million cubic metres of water.
Құрылыс және ашылу
1904 жылы дамып келе жатқан Рур аймағындағы халық пен өнеркәсіпке қажетті судың болашақ сұранысын есептеу нәтижесінде, Рур өзен жүйесіндегі 32,4 миллион м³ көлемдегі қолданыстағы су қоймасын үш есеге арттыру қажеттігі анықталды. Осылайша, 1904 жылдың 28 қарашасында Ruhrtalsperreverein бас ассамблеясы қосымша бөгеттер салу туралы шешім қабылдады. 1908-1912 жылдары олар 23,5 миллион маркаға Möhnetalsperre бөгетін салды. Бөгет ашылғанда Еуропадағы ең ірі бөгет болып есептелді. 700 тұрғыны бар 140 шаруашылық орын аударылды. Бөгет су тасқынын бақылауға, Рур өзенінің төменгі ағысындағы су деңгейін реттеуге және гидроэлектр энергиясын өндіруге арналған. Бүгінде бұл көл туристер үшін де тартымды орынға айналған.
In 1904, calculations about the future demand for water for people and industry in the growing Ruhr area determined that the existing storage volume of 32.4 million m³ in dams of the Ruhr river system needed tripling. Thus, on 28 November 1904, the general assembly of the Ruhrtalsperreverein decided to construct additional dams. During 1908 to 1912 they built the Möhnetalsperre at a cost of 23.5 million marks. When opened, the dam was the largest dam in Europe. 140 homesteads with 700 people had to move. It was built to help control floods, regulate water levels on the Ruhr river downstream, and generate hydropower. Today, the lake is also a tourist attraction.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Дамба 1943 жылдың 16-17 мамырында түнде "Chastise" операциясы кезінде RAF Ланкастер бомбалаушылары ("Дамбастерлер") тарапынан, Солтүстік Гессендегі Эдерзее бөгетімен бірге бұзылды. Судағы қорғаныс торларын асырып өте алатын, арнайы секіріп түсетін бомбалар жасалды. Нәтижесінде, 77 м х 22 м өлшемдегі тесік пайда болды, су тасқынынан кем дегенде 1579 адам қаза тапты, олардың 1026-сы өзен бойындағы лагерьлерде ұсталған шетелдік мәжбүрлі жұмысшылар еді. Нехайм-Хюстен қаласы ерекше зардап шекті, онда 800-нен астам адам қаза тапты, олардың ішінде мәжбүрлі еңбекке тартылған ресейлік әйелдер лагерінде болған кем дегенде 526 адам бар еді. Тодт ұйымы Атлантикалық қабырға құрылысынан алынған 7000 адамның еңбегімен бөгеттерді жылдам жөндесе де, Рур аймағындағы неміс өнеркәсібіне және азаматтық халыққа жасалған шабуылдың әсері зор болды. Альберт Шпеердің сөзінше, "ұсатылған дамбаның іргесіндегі электр станциясы, ауыр турбиналарымен бірге, жойылғандай көрінді". "Электр қондырғылары суға батып, лайлануына байланысты өнеркәсіп тоқтап қалды". Қалған үш су қоймасы бұрынғы күйінде қалды, бірақ ең ірісі – Сорпе дамбасының су сызығынан жоғары тесігі болды. Ал Эдерзее дамбасының "Рур аймағын сумен қамтамасыз етуге ешқандай қатысы болмады". Моне дамбасы 1943 жылдың 23 қыркүйегінде, келесі жазға қажетті суды жинау үшін жөнделді, бірақ британдықтар қайта құруға кедергі келтіру үшін қосымша шабуылдар жасауға тырыспады.
The dam was breached by RAF Lancaster Bombers ("The Dambusters") during Operation Chastise on the night of 16–17 May 1943, together with the Edersee dam in northern Hesse. Bouncing bombs had been constructed which were able to skip over the protective nets that hung in the water. A 77 m by 22 m hole was blown in the dam with the resulting floodwave killing at least 1,579 people, 1,026 of them foreign forced labourers held in camps downriver. The small city of Neheim Hüsten was particularly hard hit with over 800 victims, among them at least 526 victims in a camp for Russian women held for forced labour. Though the Organisation Todt quickly repaired the dams through the labor of 7,000 men taken from the construction of the Atlantic Wall, the impact of the raid on German industry in the Ruhr valley and on the civil population was significant. According to Albert Speer, "the power plant at the foot of the shattered dam looked as if it had been erased, along with its heavy turbines." "Industry was brought to a standstill", due to the "electrical installations being soaked and muddied." Three other reservoirs were still intact, though the largest, the Sorpe Dam, had a hole above the water line. Another destroyed dam, the Edersee Dam, "had nothing to do with the supply of water to the Ruhr." The Mohne Dam was repaired by 23 September 1943, in time to collect water needed for the following summer, when the British failed to follow up with additional raids to hamper reconstruction.
Табиғат және қоршаған орта
Моне көлі Еуроодақтың Natura 2000 қорғалатын аумақтар жүйесінде "Моне көлі" еуропалық құс қорығы ретінде белгіленген. Хеве көлі және Моне көлінің оңтүстігіндегі Хеве саласы, сондай-ақ Моне өзенінің көлге құятын жері Хевеарм және Хевезе табиғат қорығы болып жарияланды. Хеве суқоймасы мен оған іргелес аймақтар да FFH учаскесі ретінде тіркелді.
Lake Möhne is designated as a European bird sanctuary "Möhne Lake" in the EU's Natura 2000 system of protected areas. Lake Heve and the Heve arm in the south of Lake Möhne as well as the inlet of the Möhne into the lake are designated as the Hevearm and Hevesee nature reserve. The Heve forebay and adjacent areas have also been registered as an FFH site.
Құс қорғау үшін маңызы
Мёне көлі Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы маңызды демалыс орны болып табылады, онда төрт-алты мыңға жуық су құстары қыстайды. 2001-2006 жылдардағы пайыздық көрсеткіштерге сәйкес, маңызды демалатын құстар: қазқанат – 31 пайыз, шұбар – 24 пайыз, көкқұмық – 22 пайыз, үлкен қырқалы қаз – 9 пайыз, ақбас қаз – 5 пайыз және басқа түрлер – 9 пайыз. Суға батып жем жейтін қаздар мен көкқұмықтардың көбірек демалуына себеп – көлде миграциялық мидияның болуы. Зебра мидиясы көлдің тасты түбінде мидиялардың төсектерін жасайды, әр шаршы метрге бірнеше мыңдаған жануарлар топласады. Мёне өзенінің және көлге құятын кішігірім арналардың жағасында шақшық, сұрқұйрық және суқұстың кездесуі мүмкін. Бірақ олардың негізгі көбейетін жерлері көлдің жанында емес, өзендердің салаларында орналасқан. Көл жағасында шұбар, қазқанат, қарақұмық, көкқұмық, үнсіз аққу, көкқұмық, канадалық қаз, египеттік қаз және үлкен қырқалы қаз көбейеді. Бұл жерде Вестфалиядағы ең ірі қырқалы қаз популяциясы бар, көлде шамамен елу жұп қырқалы қаз мекендейді. Сұр қаңқа Вестенбергте 15-30 ұясы бар көбейту ошағына ие. Көкқұрт әзірге тек адамдардың араласуына байланысты сәтті көбейе алмады. 2002 жылдан бері қызыл мойынды қаз да көлде бірнеше рет сәтті көбейе алмады. Ал кішкентай қаз бұрын бірнеше рет сәтті жұмыртқалаған. 2001 жылдың қыркүйегінен 2006 жылдың желтоқсанына дейін жыл бойы теңіз қазындығының бір түрі – қара қазылқанның (common eider) кездесуі ерекше жағдай болды. 2006 жылдың шілдесінде Солтүстік Рейн-Вестфалияда осы түрдің алғашқы көбею дерегі табылды: үш жартылай жетілген балапаны бар аналық. 2006 жылдың желтоқсан айында су деңгейі күрт көтерілгенде, қара қазылқандар зебра мидиясының төсектеріне жете алмай, көлден кетіп қалды. Қыс айларында басқа теңіз қаздары да жиірек кездеседі.
Lake Möhne is an important resting place in North Rhine Westphalia with four to six thousand waterfowl. The important resting birds are, with percentages for the years 2001 to 2006, the tufted duck with 31 percent, the mallard with 24 percent, the coot with 22 percent, the great crested grebe with 9 percent, the pochard with 5 percent and other species with 9 percent. An important reason for greater resting occurrences of diving ducks and coots is the presence of the migratory mussel in the lake. The zebra mussel forms mussel beds on the stony lake bottom with several thousand animals per square meter. At the inflows of the Möhne and the smaller streams into the lake there are occurrences of kingfisher, grey wagtail and dipper. However, their actual breeding sites are not directly at the lake, but at the tributaries. On the shore of the lake breed mallard, tufted duck, moorhen, coot, mute swan, greylag goose, Canada goose, Egyptian goose and great crested grebe. The great crested grebe has its largest breeding population in Westphalia here, with about fifty breeding pairs on the lake. The grey heron has a breeding colony on the Westenberg in Wamel with 15 to 30 occupied nests. The cormorant has so far made only unsuccessful breeding attempts, probably due to human disturbance. The red necked grebe has also bred unsuccessfully at the lake several times since 2002. The little grebe, on the other hand, has had single successful broods in the past. A special feature was the year round occurrence of the common eider, a sea duck, from September 2001 to December 2006. In July 2006, the first breeding record for North Rhine Westphalia was found here: a female with three half grown young. When the water level rose sharply in December 2006, the eiders could no longer reach the zebra mussel beds and left the lake. Other sea ducks also appear more frequently during the winter season.
Моне су қоймасындағы балық қоры
Рур қауымдастығы жүргізген сынамалы балық аулау барысында көлде 13 түрлі балық табылған. Ең көп саны шабақ (53 пайыз), қызылқұйрық (20,3 пайыз) және жайын (13,9 пайыз) балықтарында кездеседі. Сонымен қатар, ақ балық, шаян, шырша, зандер, қоңыр алабұға, көкбалық, сазан, табан және жабағы да таралған. Көлдегі алабұға мен шаян тек жасанды түрде қоныстандыру арқылы кездеседі және табиғи жолмен көбеймейді. Су құндызы да кездеседі.
Thirteen species of fish were found in the lake during sample fisheries conducted by the Ruhr Association. The largest stocks come from perch with 53 percent, ruffe with 20.3 percent and roach with 13.9 percent. In addition, whitefish, eel, pike, zander, brown trout, bream, carp, tench and chub are also found. Lake trout and eel occur only because of artificial stocking and do not reproduce naturally. The muskrat is also present.