Кіріспе

Американдық азаматтық құқық қорғаушы (1931–1985)

Джон Африка (26 шілде 1931 – 13 мамыр 1985), туған Винсент Липарт, 1970-жылдардың басынан бері белсенді және қазірге дейін қызмет ететін, негізінен афроамерикалықтардан тұратын, Филадельфиядағы MOVE ұйымын құрған адам. Ол және оның жақтастары MOVE штаб-пәтері болған тұрғын үйінде, Филадельфия полициясы C4 жарылғыш заттарымен бомбалағаннан кейін, өрт сөндірілгенше өрттің бақылаудан шығуына рұқсат берген соң, өртте қаза тапты. Бұл оқиға MOVE мүшелері мен полиция арасындағы қақтығыстан кейін болды.

Өмір

Винсент Липарт 1931 жылғы 26 шілдеде Батыс Филадельфияның Мантуя ауданында дүниеге келген. Оның әкесі Фредерик Липарт қол ұстасы болса, анасы Ленни Мэй үй шаруасымен айналысқан. Ол он баланың бірі еді. Ленни Мэй 40 жасында күрт қайтыс болды, ал Африка кейіннен аурухананы оның өліміне кінәлі деп айыптады. Бала кезінде ол "өте жұқа" және салмағы жеткіліксіз болған. 9 жасында ол жай ғана білім алатын балаларға арналған, қарапайым мамандықтарды үйрету мектебіне ауыстырылды. Ол мектепте үнемі қиындықтарға тап болып, 16 жасында білімін тоқтатты. Африка Филадельфия аймағындағы адамдарды өз идеологиясына сене алуға икемдеді. Кейін ол Пенсильвания университетінің әлеуметтік жұмыскері Дональд Глассеймен танысты, Глассей Африканың тұжырымдамаларына қызығып, сауатсыз Африканың ойларын кітапқа түсіруге және жинақтауға ерікті болып қатысты. Глассидің жазбалары ақырында "Нұсқаулар" деп аталатын құжаттың негізіне айналды. Глассимен бірге Африка жаңа ұйымын Батыс Филадельфиядағы Перл-стриттегі үйге көшірді. Идеологиялық келіспеушіліктерге байланысты Глассимен жолдары айырылғаннан кейін, Африка "Нұсқауларды" өзінің ілімі мен 1972 жылы құрылған "Christian Movement for Life" (Христиандық Өмір қозғалысы) MOVE ұйымының негізгі қағидаларының көзіне айналдырды. "Нұсқауларда" қатаң вегетариандық және барлық тірі нәрселердің құндылығы сияқты тұжырымдар баяндалған. MOVE мүшелерін олардың өткеніне қарамастан қабылдады және сыбайлас жемқорлық, нәсілшілдік және технологиялық даму үдеген заманда жеке тұлғаның қажеттілігі туралы сабақтар берді. 1978 жылғы 8 тамызда Филадельфия полициясы MOVE ұйымын Перл-стриттегі үйінен шығаруға тырысты. Осыдан соң қақтығыс туып, атыс-шабыс болды, нәтижесінде полиция офицері Джеймс Дж. Рэмп қаза тапты, сондай-ақ бірнеше адам жарақат алды. MOVE мүшелерінің тоғызы тұтқындалды және ұйым Перл-стриттегі үйінен шығарылды. Үй дереу бұзылып, "MOVE 9" полиция офицерінің өліміне кінәлі деп танылды. Мерл Африка мен Фил Африка Пенсильвания түрмесінде қайтыс болды. Қалған мүшелердің соңғысы 2020 жылғы ақпан айында босатылды. Гласси қару-жарақпен ұсталғаннан кейін тұтқындалды. Ол Африка мен басқа MOVE мүшелерін түрлі қылмыстарға қатысты деп айыптады. 1981 жылғы 23 шілдеде Филадельфиядағы федералды сотта Африка мен оның қорғаушысы Альфонсо Африка (өздерін өзі қорғады) қару-жарақ және сөз байласу бойынша айыптаудан босатылды. Қазылар алқасы шамамен алты күнге созылған кеңес отырысынан кейін олардың кінәсін анықтамады. MOVE кейін Джон Африка Батыс Филадельфиядағы Осадж авенюіне көшіп келді. Құқық қорғау органдары әкімшіліктен MOVE мүшелерін көршілердің әдепсіздік туралы шағымдары мен тұтқындау ордерлеріне байланысты шығаруға рұқсат алды. 1985 жылғы 13 мамырда олар MOVE-ді шығарып, тұтқындау ордерін орындауға тырысты. MOVE-дің бұл талапқа бағынбауы қарулы қақтығысқа және атысқа әкелді. Нәтижесінде болған өртте Джон Африканы қоса алған MOVE мүшелерінің 11-і, соның ішінде бес ересек және бес бала қаза тапты. Мүшелер барлығы жертөледе, артқы көшеге шығу мүмкіндігімен жиналғанмен, көше полицияның оқ атуына ұшырады. Бір ғана аман қалған әйел алғашқы қашу әрекеті кезінде оқтардың барлық жерде ұшып жүргенін айтты, ал жалғыз аман қалған бала өртенген үйден қашуға тырысқанда автоматты оқтардың дыбысын естігенін баяндады. Полиция қызметкерлері бұл мәлімдемелерді жоққа шығарды. Тек Рамона мен Берди Африка ғана аман қалды, бірақ екеуі де ауыр күйді. Берди босатылды, ал Рамона айыпталып, 7 жылға бас бостандығынан айырылды. Ол толық мерзімін өтеді. Филадельфия полициясы мен өрт сөндіру қызметінің кінәлі екендігін Филадельфиядағы арнайы тергеу комиссиясы (MOVE) анықтағанына қарамастан, бомбалауға, өртке және одан туындаған өлім-жітімге кінәлі ешкімге қылмыстық айып тағылмады.

Ұстазы

Джон Африка анархо-примитивист ретінде танылған. Оның үйретулері барлық өмірдің маңыздылығын және капитализм, соғыс, расизм сияқты әлеуметтік күштердің осы шындыққа тікелей қарсы келетінін баса көрсетті. Ол қатаң вегетариандыққа, шикі тамаққа және бірлескен өмір салтына шақырып отырды. MOVE сайтында былай делінген: "Джон Африка әділетсіздікті жек көреді, адам жасаған кемсіздік пен жоғарылыққа қарсы тұрады", және "Джон Африка MOVE мүшелеріне өмірге сенуді және оны жақсы көруді, өмірдің абсолютті қажеттілігін түсінуді және барлық тіршілікті тең дәрежеде қорғауды үйретті, яғни барлық тірі иелерді (адамдар, жануарлар, су, топырақ, ауа)".

Өзгелерге әсер ету

Филадельфиялық белсенді Мюмия Абу Джамал Джон Африканың ұстанымдарын ұстанды және MOVE ұйымын қолдады. 1982 жылы полицейдің қазасына байланысты Әбу Джамалдың кісі өлтіру ісі кезінде Әбу Джамал Африканы өкілдік ету үшін бірнеше рет сұрады. Сот Африка адвокат емес болғандықтан бұл өтініштерін қабылдамады.