Кіріспе
Пьер Бурдьедің 1979 жылғы "Айырмашылық: Дәм талғамының әлеуметтік сыны" (La Distinction: Critique sociale du jugement, 1979) кітабы – автордың 1963 жылдан 1968 жылға дейінгі эмпирикалық зерттеулеріне негізделген француз мәдениетінің жағдайы туралы социологиялық есеп. Ағылшын тіліне аудармасы 1984 жылы жарық көрді, ал 1998 жылы Халықаралық социологиялық қауымдастық оны 20-шы ғасырда жарық көрген маңызды социологиялық кітап деп таныды.
Distinction: A Social Critique of the Judgement of Taste (La Distinction: Critique sociale du jugement, 1979) by Pierre Bourdieu, is a sociological report about the state of French culture, based upon the author's empirical research from 1963 until 1968. The English translation was published in 1984, and, in 1998, the International Sociological Association voted Distinction as an important book of sociology published in the 20th century.
Қорытынды
Тамақ үкімдерін әлеуметтік сын ретінде қарастыратын «Айырмашылық» (1979) еңбегі, көп мәдени капиталы бар адамдар – білім мен зиялылық, сөйлеу және киім үлгісі сияқты факторлар – өз қоғамында жақсы талғамның қандай ерекше эстетикалық құндылықтардан тұратынын анықтауға қатысады деп санайды. Көп жағдайда, мәдени капиталы аз адамдар билеуші таптың талғамын, жоғары және төмен мәдениет арасындағы айырмашылықты, сондай-ақ экономикалық, әлеуметтік және мәдени капиталдың түрлерін әлеуметтік жағынан өзгертудегі шектеулерді табиғи және заңды деп қабылдайды. Олардың мінез-құлқының (ой-өрісі, жеке әдеттері мен дағдылары) шектеулерінен туындаған әлеуметтік теңсіздік, мәдени капиталы аз адамдарды билеуші таптың әлеуметтік жағынан төмен тұрғандарына айналдырады. Өнер туындысының эстетикасын сипаттау, бағалау және одан ләззат алу үшін қажетті жоғары білімге (мәдени білімге) ие болмағандықтан, «жұмысшы табының өкілдері заттардан практикалық ойын-сауық пен ойынды жеңілдету үшін ғана қызмет күтеді», ал орта және жоғарғы таптың өкілдері әсемдік талғамымен қарап, өнер туындысын пассивті түрде ләззатқа бөленеді. Талғамның әлеуметтік басым формаларын қабылдау – бұл әлеуметтік таптар арасындағы символдық зорлық-зомбылықтың бір түрі, ол билеуші тапқа бүкіл қоғамға жақсы талғам нормаларын анықтауға, жүзеге асыруға және бекітуге мүмкіндік беретін билік арасындағы айырмашылықта көрінеді. Сондықтан, талғамның айырмашылығының табиғи түрде қабылдануы және оның әлеуметтік қажеттілік ретінде бұрмалануы, билігінен айырылған таптарға өз әлемін анықтауға қажетті мәдени капиталдан айырылуына себеп болады. Сонымен қатар, билігінен айырылған таптар жақсы және жаман талғам туралы өздерінің анықтамаларын жасағанына қарамастан, «жұмысшы табының 'эстетикасы' – билеуші таптың 'эстетикасының' [шарттарында] өзін анықтауға міндетті болатын бағынышты эстетика».
Теория
Әлеуметтік тапты қалыптастыру процесінде адамдардың өзі үшін таңдайтын эстетикалық таңдаулары әлеуметтік топтардың бөлінуіне алып келеді, бұл топтар әлеуметтік таптың мүшелерін бір-бірінен және басқа таптардан алшақтатады. Балаларға сіңірілетін мәдени капитал, белгілі бір тағамдарға бейімділік, музыканың нақты түрлері мен өнердегі талғам – балаларды олардың әлеуметтік жағдайына және әлеуметтік таптар иерархиясындағы орнына бағыттайтын дәмнің айырмашылықтары болып табылады. Мұндай өзін-өзі әлеуметтік топқа жатқызу баланың нақты әлеуметтік топқа тән заттар мен мінез-құлықтарды қабылдауы және басқа топтарға деген мәдени наразылықты, яғни "қорқыныштан немесе басқалардың [нашар] талғамына деген теріс реакциядан туындаған жирену сезімін" қабылдауы арқылы жүзеге асырылады. Билеуші таптың мәдени талғамы (басым идеология арқылы жеткізіледі) орта және жұмысшы тап үшін жақсы мен жаманның өлшемдерін анықтайды. Сондықтан, жақсы талғам ұғымы – мәдени гегемонияның мысалы, яғни билеуші таптың әлеуметтік және мәдени өндірісті қамтамасыз ететін капитал түрлеріне (әлеуметтік капитал, экономикалық капитал, мәдени капитал) иелік ету арқылы әлеуметтік бақылауды жүзеге асыруы. Адамдар бала кезінде мәдени талғамды үйренетіндіктен, мәдениетке деген талғам адамның жекелігіне сіңіріледі, оның әлеуметтік жағдайына сәйкес келеді және жоғары әлеуметтік мобильділіктің кедергісі болуы немесе болмауы мүмкін.
Әдістеме
Зерттеушілер ретінде Бурдье мен статистик Салах Бухеджа геометриялық деректерді талдауды қолданды, көптік сәйкестік талдауының бір бөлігі ретінде "нақты корреляцияларда тіркелген әсерлерге тән күш пен форманың негізгі қағидасын құрайтын [әлеуметтік] қатынастардың толық жүйесін" анықтау үшін екі сауалнама деректерін сәйкестік талдауына тартты: (i) "Кодак сауалнамасы" (1963) және (ii) "Дәм талғамы сауалнамасы" (1967), сондай-ақ "үстем таптар" және "кіші буржуазия" деректерінің іріктемелерін.
Қабылдау
1998 жылы Халықаралық социологиялық қауымдастық "Артықшылық: дәм таңдауының әлеуметтік сыны" (1979) кітабын 20-ғасыр социологиясының маңызды еңбегі деп дауыс берді, дәл сияқты Норберт Элиас еңбегі "Мәдениеттену процесі" (1939) және Питер Л. Бергер мен Томас Лакманның "Реальностьдің әлеуметтік құрылысы: білімнің социологиясы бойынша трактат" (1966) кітаптары да маңызды деп есептелді.