Кіріспе
Рекурвиростридтер тұқымдасына жататын австралиялық құс түрі. Таспалы шұңқыр (Cladorhynchus leucocephalus) – Австралияға тән, шұңқырлар және авокадолар тұқымдасына жататын көшпелі құс. Ол Cladorhynchus монотиптік туысына жатады. Құс көбейетін кезде ересектердің денесіндегі қызыл қоңыр түсті белдеуінен атын алған, бірақ көбеймейтін ересектерде және жас құстарда бұл белдеу моңғолдақ немесе толығымен болмайды. Қалған қауырсындары қара-ақ, ал көздері қоңыр. Таспалы шұңқырдың балапандарының түбі ақ болады, бұл басқа шұңқырлардың ешқайсысына тән емес. Көбейіске жаңбырдың арқасында ішкі тұзды көлдердің толуы себеп болады, нәтижесінде құстарға тамақ ретінде қажетті ұсақ шаянға толы кең, терең емес көлдер пайда болады. Таспалы шұңқырлар осы көлдерге көптеп ұшып келіп, үлкен көбейіс ошақтарын құрайды. Аналық құс бір жерге 3-4 қоңыр немесе қара дақты ақшыл жұмыртқа салады. Жағдайлар қолайлы болса, екінші рет жұмыртқа салуы мүмкін, бірақ көлдер ерте кеуіп қалса, көбейіс ошақтары тасталуы мүмкін. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) таспалы шұңқырды ең аз қызығушылық тудыратын түр деп санайды. Алайда, Оңтүстік Австралияның 1972 жылғы Ұлттық парктері мен жабайы табиғат туралы заңына сәйкес, бұл құс қауіпті түрге жатады. Бұл күміс шаяндардың оған жасаған шабуылдарының салдарынан, олардың құсқа қауіпті екеніне байланысты. Қара соқырлар мен бүркіттер де таспалы шұңқырды және оның балапандарын жейтін жыртқыштар болып табылады.
The banded stilt (Cladorhynchus leucocephalus) is a nomadic wader of the stilt and avocet family, Recurvirostridae, native to Australia. It belongs to the monotypic genus Cladorhynchus. It gets its name from the red brown breast band found on breeding adults, though this is mottled or entirely absent in non breeding adults and juveniles. Its remaining plumage is pied and the eyes are dark brown. Nestling banded stilts have white down, unlike any other species of wader. Breeding is triggered by the filling of inland salt lakes by rainfall, creating large shallow lakes rich in tiny shrimp on which the birds feed. Banded stilts migrate to these lakes in large numbers and assemble in large breeding colonies. The female lays three to four brown or black splotched whitish eggs on a scrape. If conditions are favourable, a second brood might be laid, though if the lakes dry up prematurely the breeding colonies may be abandoned. The banded stilt is considered to be a species of least concern by the International Union for Conservation of Nature (IUCN). Under the South Australian National Parks and Wildlife Act 1972, however, this bird is considered to be Vulnerable. This is due to the predation of it by silver gulls, which are considered to be a serious threat. Black falcons and wedge tailed eagles are also predators, taking the banded stilt and its young.
Таксономия
Француз орнитологы Луи Пьер Вьейо 1816 жылы жолақты шпалдарды сипаттап, оны авокадолар тұқымдасына жатқызды – Recurvirostra, және оған Recurvirostra leucocephala, яғни "L'avocette à tête blanche" ("ақ басты авокадо") деген атау берді. Ол бұл түр тек terres australes аймағында кездесетінін жазған, бірақ осы атаудың нақты мағынасы белгісіз. Әуесқой орнитолог Грегори Мэтьюс мұны Виктория штаты деп түсіндірсе, Эрвин Стресман бұл Батыс Австралиядағы Роттнест аралы екенін болжады. Түрдің атауы ежелгі грек тіліндегі leukos ("ақ") және kephale ("бас") сөздерінен шыққан. Француз ғалымы Жорж Кувье сол жылы осы құсты Recurvirostra orientalis деп сипаттады. Бельгиялық орнитолог Бернард дю Бус де Гисиньес 1835 жылы Бельгия Корольдік академиясына бұл құсты жаңа туыс және түр ретінде – Leptorhynchus pectoralis деп таныстырды. Ағылшын зоологы Джордж Роберт Грей 1840 жылы жолақты шпалды жеке туысына – Cladorhynchus қосты, сонымен қатар Leptorhynchus атауы бұрын қолданылғанын атап өтті. Туыстың атауы ежелгі грек тіліндегі klados ("бұтақ") және rhynchos ("мүңкі") сөздерінен алынған. Сол сияқты, неміс натуралисі Йоханнес Гизтель 1848 жылы Leptorhynchus атауының орнына Timeta атауын ұсынды. Джон Гулд 1837 жылы жолақты шпалды Himantopus palmatus деп сипаттаған, бірақ 1865 жылы жариялаған "Австралия құстарына арналған нұсқаулық" еңбегінде оны Cladorhynchus pectoralis деп көрсеткен. Гулд сондай-ақ, оның таралу аймағы алғаш рет Роттнест аралында тіркелгеннен кейін, Батыс Австралияның басқа жерлерінде анықталмағанын, ал кейіннен Оңтүстік Австралияда және британдық саяхатшы Чарльз Стюрттің Купер Кригінің солтүстігіндегі Лепсон көлінде көптеген құстарды байқағанға дейін белгісіз болғанын жазды. Неміс натуралисі Людвиг Райхенбах 1845 жылы оны жаңа туысқа жатқызды, оған Xiphidiorhynchus pectoralis деген атау берді. Австралиялық орнитолог Фред Лоусон 1904 жылы оған Cladorhynchus australis деген атау берді. Грегори Мэтьюс 1913 жылғы "Австралия құстарының тізімінде" Cladorhynchus australis атауын қолданып, барлық келесі туыстар мен түрлердің атауларын синонимдеді. Ол 1913 жылдан бастап rottnesti деген қосалқы түрін тізімге енгізді, бірақ ол кейін танылмады. 2004 жылы жүргізілген генетикалық және морфологиялық зерттеулер оның авокадо туысына жақын екенін растады. Ағылшыз натуралисі Джон Латэм 1824 жылы Кувье сипаттамасынан кейін бұл құсқа "шығыс авокадосы" деген атау берді. Халықаралық орнитологиялық комитет (ХОК) "жолақты шпал" деген атауды ресми атау ретінде бекітті. Басқа да кең таралған атаулары – "Роттнест шұңқыры" және "епископ шұңқыры".
"bill". Likewise, German naturalist Johannes Gistel proposed the name Timeta to replace Leptorhynchus in 1848. John Gould had described the banded stilt as Himantopus palmatus in 1837, but recorded it as Cladorhynchus pectoralis in his 1865 work Handbook to the Birds of Australia. Gould also wrote that its distribution was unclear after it was first recorded at Rottnest Island though not elsewhere in Western Australia, and later in South Australia, until large numbers were seen by the British explorer Charles Sturt at Lepson's Lake north of Cooper Creek in what is now western Queensland. German naturalist Ludwig Reichenbach placed it in a new genus, naming it Xiphidiorhynchus pectoralis in 1845. Australian ornithologist Fred Lawson gave it the name Cladorhynchus australis in 1904. Gregory Mathews in his 1913 List of the Birds of Australia synonymised all subsequent genus and species names, using Cladorhynchus australis. He listed his subspecies rottnesti from 1913, though this has not been recognised since. A 2004 study combining genetics and morphology reinforced its position as sister to the avocet lineage. English naturalist John Latham gave the bird the name "oriental avocet" in 1824, after Cuvier's description. "Banded stilt" has been designated the official name by the International Ornithological Committee (IOC). Other common names include "Rottnest snipe" and "bishop snipe".
Сипаттама
Жазық тұмсықты шағаланың денесі ұзын, салмағы ауыр, қанаттарының аралығы кең. Тұқымдық қауырсыны бар ересектерінің басы мен мойны ақ, қанаттары қара, кеудесінде кең, анық, жартыай тәрізді қызыл қоңыр жолағы болады. Жоғарғы құйрығының ортаңғы бөлігі ашық сұр қоңыр түсті. Тұмсығы қара, тік, басынан екі есе ұзын. Көздің қабықшасы қоңыр, ал аяқтары қызыл-қызыл түсті. Қанаттары ұзын, жұқа, он бір қауырсыннан тұрады, оның оныншысы ең ұзыны. Ұшқанда, жоғарыдан қарағанда қанаттары қара болып көрінеді, бірақ ішкі қауырсындарының ұштарынан ақ шеттері бар. Астынан қарағанда қанаттары қара ұштары бар ақ түсті. Басы мен мойнындағы ақ қауырсындарының түбі ашық сұр, бірақ көбінесе жасырылып жатады. Жұптаспаған кездегі қауырсыны да ұқсас, бірақ кеуде жолағы нашар көрінеді және көбінесе күлгін қоңырға дейін ағарады немесе ақпен араласады. Аяқтары ақшыл немесе қызғылт сары түсті. Жынысқа қарай қауырсынында ешқандай айырмашылық жоқ, сондай-ақ географиялық ерекшеліктері де тіркелмеген. Жастар ересектерге ұқсайды, бірақ маңдайлары мен тұяқтары сұр, қанаттары қара, ал кеуде жолағы болмайды. Ересек қауырсынына екінші жылы жетеді. Аяқтары мен табандары сұр, ересек болғанға дейін қызғылт түс алады. Ұялары ақ түсті жұмсақ қауырсындармен жабылады. Ерекше құс, жазық тұмсықты шағаланы басқа түрлермен шатастыру қиын; ақ бас шағаланың кеуде жолағы жоқ, ал қызыл мойын шағаланың басы мен мойны қызыл қоңыр, тұмсығы жоғары қарай иілген. 1933 жылы Грейс көлінде үлкен колония тіркелген, бірақ түлкілердің шабуылынан қырылған. Жазық тұмсықты шағала Оңтүстік Австралияның оңтүстік-шығысында, Эйр көлі жүйесінің суару аймағында және Викторияда Порт-Филлип пен Уиммераның батысында кездеседі. 2010 жылдың шілдесінде Торренс көлі суға толып, шамамен 150 000 жазық тұмсықты шағала келді. Викторияның батысындағы Натимук Дуглас ылғалды жерлері – бұл түрдің маңызды ұялау орыны, бірақ оңтүстік-шығыс Австралияның басқа жерлерінде су тасқыны болғанда олар аз санымен келеді. Жаңа Оңтүстік Уэльсте, ол көбінесе Риверина мен штаттың батыс бөлігінде кездеседі, Квинслендтің оңтүстігіне және Солтүстік территорияға дейін жетіп, Алис Спрингс пен Эрльдундағы канализациялық тоғандарынан табылды. 1981 жылы Тасманияда көптеп тіркелген. Осы түрдің табиғатындағы мекендеу орындары – үлкен, терең емес тұзды немесе гипер тұзды көлдер, жағалауға жақын немесе ішкі аймақтарда, уақытша тұзды көлдер, тұз өндіру орындары, лагуналар, тұзды немесе сазды далалар және су аралық аймақтар. Кейде тұщы немесе ащы суларда, шаруашылық бөгеттері мен канализациялық тоғандарында кездеседі. Жазық тұмсықты шағала Австралияның құрғақ аймақтарының ауа райына бейімделген, көшпелі түр. Кенеттен жаңбыр жауғанда құрғақ тұзды көлдерге су ағып, олар толады. Шағалалар осы аймақтарға барып, көбейеді, таралып, көлдер құрғаған соң жағалауға қайта оралады. Жағалаудағы жазық тұмсықты шағалалар ішкі жаңбырды қалай сезінеді, белгісіз. Саяхаттайтын қашықтықтар өте үлкен болуы мүмкін; Оңтүстік Австралиядағы құрғап бара жатқан Эйр көлінен Батыс Австралиядағы жаңадан толған көл жүйесіне дейін екі құстың саяхаттағаны байқалды. Осы құстардың бірі Гибсон шөлінің үстінен солтүстік-батысқа қарай бұрылып, 55,9 сағатта кеміндегі саяхаттады. 2012 жылға дейін олар туралы көп мәлімет болған жоқ, ол кезде зерттеуші Рис Педлер және оның әріптестері 21 құстың қозғалысын бақылау үшін оларға бақылау құрылғыларын орнатты. Олар құстардың қалың жерлерге ұзақ қашықтыққа саяхат ететінін және жаңадан толған су қоймаларына жиналатынын анықтады. Көбейетін оқиғалардың көп бөлігі Оңтүстік Австралия мен Батыс Австралиядағы ішкі тұзды көлдерде тұщы судың келуінен кейін болды. Мұнда ерекше жағдай орын алды, онда Куронгте төменгі көлдердің тұздылығы Мюррей өзенінің төменгі ағысының азайғандығына байланысты айтарлықтай жоғарылаған кезде көбейтуге тырысты. Жаңбырдан кейін ішкі көлдердің толуы және Parartemia тұздалған креветка сияқты азық-түлік жануарларының санының көбеюі көбейтуді ынталандырады. Бұл жылдың кез келген уақытында болуы мүмкін. Ұялау орындары әдетте 1–1,5 м биіктіктегі төменгі аралдарда немесе ірі көлдерде немесе олардың жанындағы сазды немесе қиыршық тасты жерлерде, сирек немесе ешқандай өсімдіктер болмайтын жерлерде орналасқан. Ұялардың өзі топырақтағы ойыстардан тұрады, олардың ені 1 метрге дейін, ал тереңдігі 1 метрге дейін жетеді, олардың ішіне кейде құрғақ өсімдіктер салынады. Тасты жерлерде құстар жерді қазбай, өсімдіктерді жинап алады. Жұмыртқалар саны 3-4 (немесе сирек 5) сопақ жұмыртқадан тұрады, олардың түсі күймеден аққа дейін, қоңыр немесе қара дақтармен белгіленген. Олардың ұзындығы 50 мм, ені 35 мм болуы мүмкін. Инкубацияға 19-21 күн уақыт кетеді, осы міндетті екі жыныс та бөліседі, бірақ жұмыртқалардан шабалдар шыққанда және олардан кейін еркек толыққанды инкубатор болады. Бұл әйелдерге су мен тамақ көлде болса, екінші жұмыртқаны салуға және инкубациялауға мүмкіндік береді деп саналады. Әкелер бір-алты күнге дейін инкубациялайды, содан кейін орын алмасады. Бұл аралықтар басқа су құстарындағыдан ұзақ, себебі тамақ алыс жерде болуы мүмкін – ол желдің әсерінен көлдің шеттеріне соғылып немесе көлдер құрғағанда тартылып қалуы мүмкін. Әкелер көбінесе түнде инкубацияны ауыстырады, әдетте қараңғыдан екі сағат ішінде, жора-жолдас жануарлардан сақтану үшін. Бұл тізім Эйр көлінде байқалған көбею әрекеттерінен күміс шағалалардың көптеп шабуыл жасағанын көрсетті. Қоршаған орта, су және табиғи ресурстар департаменті таңдалған жазық тұмсықты шағалалардың көбею орындарында күміс шағалалардың шабуылдарын басқару стратегиясын әзірледі, оларға арнайы жергілікті шаралар қолданылады. Батыс Австралиядағы уақытша көлдерде байқалған көбею оқиғалары олардың шалқарына байланысты араласу қажеттілігінсіз сәттірек болды.