Кіріспе

Венгрия саясаткері (1890–1948)

Бела Миклош де Дальнок, Дальнок Витезі (11 маусым 1890 – 21 қараша 1948) – венгр әскери офицері және саясаткері, ол 1944 жылдан 1945 жылға дейін Венгрияның премьер-министрі міндетін атқарды, бастапқыда оппозицияда, содан кейін ресми түрде. Ол соғыс уақытындағы Венгрияның соңғы премьер-министрі болды.

Ерте мансап

Бела Миклош 1890 жылғы 11 маусымда Будапештте секельдік примипилус отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы Гергели Миклош де Дальнок және Янка Травицки болды. Миклош Дальнок, Трансильванияда (қазіргі Дальник, Румынияның бір бөлігі) орналасқан Dálnoki атауын пайдаланды, онда оның әкесі мұғалім болып жұмыс істеді. Бела Миклош Эва Чаканиға үйленді. Ол 1907 жылы Сопрондағы Гонвед атындағы бас гимназияны бітірді. 1910 жылы Людовика әскери академиясын бітіргеннен кейін гусар лейтенанты болып тағайындалды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты. Отанына оралғаннан кейін Сопрон әскери басқаруының мүшесі болды. 1920-1921 жылдары Бас штаб колледжін бітірген соң Қорғаныс министрлігінде жұмыс істеді. 1929 жылы регент Миклош Хорти оны «Витез» орденімен марапаттады. Сол жылы ол регенттің әскери кеңсесінің бас орынбасары болды. Миклош 1933-1936 жылдар аралығында Берлин мен Стокгольмге әскери атташе болып тағайындалғанға дейін әскери барлау басқармасының басшысы қызметін қысқа мерзімге атқарды. Режименттік басқарудан корпустық басқаруға дейін өскеннен кейін, 1942 жылдың қазан айында Венгрияның регенті адмирал Миклош Хорти кеңсесінің әскери директоры болды. 1943 жылы генерал-полковник шеніне көтерілді.

Екінші дүниежүзілік соғыстың соңы

Миклош 1944 жылдың 1 тамызынан бастап Венгрияның бірінші армиясының қолбасшы генерал болды және ол Оса державаларынан шығып, Қызыл Армияға қосылуды қолдады. 1944 жылдың 16 қазанында Миклошқа неміс генералы Генричи штабына бару бұйырылды. Қамаудан күдіктенген ол өзінің көмекшісі мен екі сержантымен бірге Венгрия майданы арқылы дезертирлік жасады. Ол Кеңес әскеріне жақындады. Күдікпен қарағаннан кейін, олар Миклосты Пшемысльдің жанындағы Лиско қаласына эскорттады. Онда Кеңес бас штабы орналасқан еді. Миклош Лискоға 17 қазан күні таңертең жетті. Кеңес тарапының өтініші бойынша, ол радио арқылы өз Венгрия бірінші армиясының командирлеріне бөлімдерімен бірге Кеңес әскеріне дезертирлік жасауға шақырды. Кеңестер тұтқындарды қайта қаруландырып, дезертирлерден Венгрия азат ету армиясын құруды жоспарлады. Бірақ, бір полк командирінен басқа, Миклостың шақыруына жауап ретінде ешқандай венгр офицері дезертирлік жасаған жоқ. Дезертирлік жасаған бір полк командирі немістерге ұсталды және дереу атылды. Бірнеше күннен кейін Кеңес өкілдері Миклоспен Венгрия қарсы үкіметін құру туралы келіссөздер жүргізу үшін жіберілді. Алайда, бұл келіссөздер нәтижесіз аяқталды.

Уақытша үкімет

1944 жылдың 21 желтоқсанында Дебреценде Уақытша Ассамблея өтті. Коммунистік, Шағын шаруалар, Социал-демократиялық, Шаруалар партиясы және Азаматтар партиясының өкілдері қатысты. Ассамблея Кеңес бекітімімен Миклош басқаратын уақытша үкіметті сайлады. Ол бұл лауазымда 1945 жылдың 15 қарашасындағы сайлауларға дейін қызмет етті. Мемлекеттік ұжымдық басшы ретінде жұмыс істеген Жоғары Ұлттық Кеңес 1945 жылдың 26 қаңтарында Бела Зседений төрағалығымен құрылды. Миклош премьер-министр ретінде осы органның мүшесі де болды. Оның премьер-министрлік кезінде соғыс қылмыскерлерін қамау және мүлікті тәркілеу басталды, Германияға жақын ұйымдар мен саяси партиялар таратылды, ал жаңа режим мемлекеттік мекемелер мен Венгрия армиясынан «реакциялық элементтерді» алып тастады. Уақытша Ұлттық Үкімет халық трибуналдарын құрды. 1945 жылдың жазында Миклош Мария Терезияның әскери орденін жарлықпен таратып жіберді. Бела Миклос жүздеген мың адамның Кеңес Одағына жер аударылуын тоқтата алмады. 1945 жылғы Венгрия парламенті сайлауынан кейін оның орнына Золтан Тильди келді.

Кейінгі мансап

1947 жылы шілдеде ол Венгрия Тәуелсіздік партиясының (МФП: Magyar Függetlenségi Párt) құрылтайшы мүшесі болды, бұл партия Тәуелсіз шаруалар, аграрлық жұмысшылар және азаматтық партиясынан бөлініп шықты. 1947 жылы жартылай еркін өткен Венгрия парламенті сайлауында ол партиядан орын алды. Дегенмен, "фашистік" деп қаралаған Тәуелсіздік партиясының барлық мандаттары 1947 жылдың қараша айында Коммунистік Венгр жұмысшы халық партиясының қысымымен күштен жойылды. Осыдан кейін Миклош қоғамдық өмірден шығып кетті. Ол бір жылдан соң белгісіз себептермен қайтыс болды және әскери салтанатсыз жерленді.

Сыйлықтар мен марапаттар

1-ші қатарАлтын әскери еңбек медалі, соғыс лентасындағы қылыштармен (7 қаңтар 1942)Венгрия Корольдігінің Еңбек орденінің командирлік кресті, жұлдызбен, соғыс лентасындағы қылыштармен (23 қыркүйек 1941)Венгрия Корольдігінің Еңбек орденінің командирлік кресті, жұлдызбен, соғыс лентасында (1940)Венгрия Корольдігінің Еңбек орденінің командирлік кресті, соғыс лентасындағы қылыштармен (1939)2-ші қатарВенгрия Корольдігінің Еңбек орденінің командирлік кресті, соғыс лентасындаВенгрия Корольдігінің Еңбек ордені, 3-ші дәреже (1932)Әскери еңбек кресі, 3-ші дәреже, соғыс белгісімен және қылыштармен (1914; 1918)Күміс әскери еңбек медалі, соғыс лентасындағы қылыштармен (1917)3-ші қатарҚола әскери еңбек медалі, соғыс лентасындағы қылыштармен (1915)Венгрияның қола әскери еңбек медалі (1930)Карл әскерлік кресіБірінші дүниежүзілік соғысқа арналған Венгриялық естелік медалі4-ші қатарОфицерлер үшін Ұзақ қызмет кресі, 2-ші дәрежеОфицерлер үшін Ұзақ қызмет кресі, 3-ші дәреже (18 қыркүйек 1930)Трансильвания естелік медаліТөменгі Венгрия естелік медалі5-ші қатар1912/13 жылғы жұмылдыру кресіГерманияның Бүркіт орденінің үлкен кресі, жұлдызбен (1941)«Әскери еңбектері үшін» орденінің үлкен кресі, соғыс белгісімен (1 желтоқсан 1943)Неміс Қызыл Кресінің 1-ші дәрежесі (17 қазан 1936)6-шы қатарТемір крест, 1-ші дәреже (1941)Темір крест, 2-ші дәреже (1941)БелгіТемір крестінің рыцарь кресі (20 қаңтар 1942)БелгіВитез орденінің белгісі