Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1945–1956 жылдар аралығында Коммунистік Венгрияның құпия полициясы
1945–1956 secret police of Communist Hungary
Мемлекеттік қорғау органы (Államvédelmi Hatóság, ÁVH) – 1945 жылдан 1956 жылға дейін Венгрия Халық Республикасының құпия полициясы болды. АВХ Венгриядағы КГБ-ның сыртқы құрамы ретінде құрылған, Венгрияның Еңбекші халық партиясын қолдау және саяси қылмыскерлерді қуғындауға жауапты болды. АВХ бірнеше тазарту операциялары кезінде қатыгездігімен танымал болды, бірақ 1953 жылы Венгрия Премьер-министрі болып тағайындалған Имре Нагьидің, орташа реформатордың үкіметі кезінде оның қызметі біртіндеп шектелді. АВХ 1956 жылғы Венгрия революциясы кезінде Нагьидің революциялық үкіметі таратып, оның орнына Ішкі істер министрлігінің III басқармасы келді. АВХ және Ішкі істер министрлігінің III басқармасымен байланысты мұрағаттық деректер Állambiztonsági Szolgálatok Történeti Levéltára арқылы қолжетімді.
The State Protection Authority (Államvédelmi Hatóság, ÁVH) was the secret police of the People's Republic of Hungary from 1945 to 1956. The ÁVH was conceived as an external appendage of the Soviet Union's KGB in Hungary responsible for supporting the ruling Hungarian Working People's Party and persecuting political criminals. The ÁVH gained a reputation for brutality during a series of purges but was gradually reined in under the government of Imre Nagy, a moderate reformer, after he was appointed Prime Minister of Hungary in 1953. The ÁVH was dissolved by Nagy's revolutionary government during the Hungarian Revolution of 1956 and succeeded by the Ministry of Internal Affairs III. Archived data related to the ÁVH and the Ministry of Internal Affairs III are made available through the Állambiztonsági Szolgálatok Történeti Levéltára.
1953 Валленберг сынақ дайындықтарын көрсетеді
АВХ-тың әрекеттері сот қарауына жатпады және Сталиннен кейінгі кезеңге дейін осылай болды. 1953 жылдың 7 сәуірінде таңертең Будапешттегі Жаңа еврей қауымының басшыларының бірі Микса Домонкос «мойындау алу» үшін АВХ қызметкерлерімен ұрланды. 1953 жылы Будапештте Рауль Валленбергтің 1945 жылы КСРО-ға күштеп әкетілмегенін, ал космополиттік сионистердің құрбаны болғанын дәлелдеу үшін көрсетілімдік сотқа дайындық жұмыстары басталды. Осы көрсетілімдік сот мақсатымен тағы екі еврей басшысы – доктор Ласло Бенедек және Лайош Стоклер (Мажарстанның Жаңа еврейлерінің басшысы) – сондай-ақ екі «көзі куәгер» – Пал Салай және Карой Сабо – тұтқындалып, азаптау арқылы тексерілді. Валленбергті Будапештте соңғы рет көргендер – Отто Флейшман, Карой Сабо және Пал Салай, олар 1945 жылдың 12 қаңтарында Гёпар көшесіндегі Швеция елшілігінің ғимаратында кешкі асқа шақырылған еді. Келесі күні, 13 қаңтарда Валленберг орыстармен байланысқа түсті. 1953 жылға қарай Отто Флейшман Венгриядан кетіп, Венада, Антверпенде, Гентте, Миланда, Туринде және Генуяда дәрігер болып жұмыс істеді. 1953 жылдың 8 сәуірінде Карой Сабо көшеде ұсталды және ешқандай заңдық рәсімсіз қамауға алынды. Оның отбасынан алты ай бойы ешқандай хабар болмады. Оған қарсы құпия сот өтті, оның ресми тізімі бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Алты айлық тексеруден кейін айыпталушылар үмітсіздікке ұшырап, шаршап қалды. «Валленбергті өлтіргендер» Будапешт сионистері болды деген идеяны ең алдымен Венгрияның коммунистік басшысы және демократиялық реформатор Эрнё Герё (Эрнё Сингер ретінде туылған еврей емес) қолдады, бұл оның Бірінші хатшы Матиас Ракосиге (басқа еврей емес еврей Матиас Розенфельд ретінде туылған) жіберген хатынан көрінеді. Содан кейін Сталиннің сионизмге қарсы науқанынан кейін Мәскеуде көрсетілімдік сот басталды. Сталиннің қайтысынан және бұрынғы НКВД басшысы Лаврентий Берияның кейінірек атылуынан кейін сотқа дайындық тоқтатылып, тұтқындалғандар 1953 жылдың күзінде тұтқындалудың ешбір бөлігін жарияламау шартымен босатылды. Лайош Стоклер азаптаудан қатты психологиялық зардап шекті. Микса Домонкос бір апта ауруханада жатып, көп ұзамай үйде қайтыс болды, бұл негізінен оған жасалған азаптаудың салдарынан болды.
ÁVH actions were not subject to judicial review and remained so until the early post Stalin era. On April 7, 1953, early in the morning, Miksa Domonkos, one of the leaders of the Neologue Jewish community in Budapest was kidnapped by ÁVH officials to extract "confessions". Preparations for a show trial started in Budapest in 1953 to prove that Raoul Wallenberg had not been dragged off in 1945 to the Soviet Union but was the victim of cosmopolitan Zionists. For the purposes of this show trial, two more Jewish leaders – Dr. László Benedek and Lajos Stöckler (a leader of Hungary's Neologue Jews) – as well as two would be "eyewitnesses" – Pál Szalai and Károly Szabó – were arrested and interrogated by torture. The last people to meet Wallenberg in Budapest were Ottó Fleischmann, Károly Szabó, and Pál Szalai, who were invited to a supper at the Swedish Embassy building in Gyopár street on January 12, 1945. The next day, January 13, Wallenberg contacted the Russians. By 1953, Ottó Fleischmann had left Hungary, working as a physician in Vienna, Antwerp, Ghent, Milan, Turin & Genoa. On 8 April 1953, Károly Szabó was captured on the street and arrested without any legal procedure. His family had no news of him throughout the following six months. A secret trial was conducted against him of which no official record is available to date. After six months of interrogation, the defendants were driven to despair and exhaustion. The idea that the "murderers of Wallenberg" were Budapest Zionists was primarily supported by Hungarian Communist leader and democratic reformer Ernő Gerő (a non Jewish Jew born as Ernő Singer), which is shown by a note sent by him to First Secretary Mátyás Rákosi (another non Jewish Jew born as Mátyás Rosenfeld). The show trial was then initiated in Moscow, following Stalin's anti Zionist campaign. After the death of Stalin and somewhat later execution of the former NKVD chief Lavrentiy Beria, the preparations for the trial were eventually stopped and the arrested persons were released in fall 1953 under condition that they are not to divulge any part of the arrest. Lajos Stöckler became severely impaired psychologically from torture. Miksa Domonkos spent a week in hospital and died shortly afterwards at home, mainly due to the torture he had been subjected to.
1956 жылғы Венгрия революциясында
1956 жылғы Венгрия революциясы кезінде көтерілісшілер белгілі және күдікті АВХ офицерлері мен хабаршыларын іздеп тауып өлтірді. Революция басталғанда мыңға жуық адам Будапешттегі полиция бас штабына шабуыл жасап, "жұлдызды құлатып тастаңдар!" және "тұтқындарды босатыңдар!" – деген ұрандарды айтты. Бұл ұрандар ғимараттың төбесіндегі үлкен қызыл жұлдызға, яғни коммунизм символына, сондай-ақ ішіндегі көптеген тұтқындарға қатысты болды. Полиция бастығы өзінің және өзінің офицерлерінің өміріне қауіптеніп, көпшілікке ғимаратқа кіруге рұқсат берді, олар қалаған саяси тұтқындарды алып кетуге мүмкіндік берді. Венгрия жұмысшы халық партиясының бас штабын қоршау кезінде және одан кейін (Республика алаңында, Köztársaság tér) АВХ-ның бірқатар мүшелері линчеленді, бұл факт кейін партияның үгіт-насихатында революцияның "фашистік, антисемиттік және реакциялық" сипатта болғанын дәлелдеу үшін кеңінен пайдаланылды.
During the 1956 Hungarian Revolution, elements of the insurgents tracked down and killed both known and suspected ÁVH officers and informants. When the Revolution began, a crowd of some thousand people attacked the police headquarters in Budapest, shouting slogans such as "tear down the star!" and "free the prisoners! ", referring to the enormous red star that stood on the building's roof, a symbol of communism and to the many prisoners kept inside. Fearing for the lives of both himself and his officers, the chief of the police let the crowd into the building, allowing them to take any political prisoners they wanted. During and after the siege of the Hungarian Working People's Party headquarters (in Republic Square, Köztársaság tér), some members of the ÁVH were lynched, a fact later extensively used in party propaganda to back up the claim that the revolution was of a "fascistic, anti Semitic and reactionary" nature.
Революциялық күштердің Дудасқа реакциясы
Студенттер мен жұмысшылар кеңестері Дудас тобының не істеп жатқанын білгенде, өздерінің қауіпсіздігі үшін және болашақта жоспарланған соттар үшін ÁVH мүшелерін қамауға алу және ұстау мақсатымен қарулы патрульдер ұйымдастырды. Дудастың жасаған қырғындары мен студенттердің қамау саясаты салдарынан көптеген ÁVH өз еркімен студенттер мен жұмысшылар кеңестеріне келіп, қорғау үшін қамауға алуды сұрады. Бұл, революцияны таза және қан төгілмейтін етуді көздеген студенттер мен жұмысшылардың ортақ саясатын көрсетеді. Дудасты студенттер мен жұмысшылар кеңестері қамауға алуға іздестірді.
When the students' and workers' councils discovered what the Dudás group was doing, they instituted armed patrols to arrest and detain ÁVH members for their own safety, and for future planned trials. As a result of Dudás' massacres, and the students' policy of arrest, many ÁVH voluntarily turned themselves in to students' or workers' councils to seek protective custody. This was a reflection of the shared student worker policy of keeping the revolution pure and bloodless. Dudás was sought for arrest by the students' and workers' councils.
Жазалау
Күтпеген нәрсе емес, Варшава шарты үкіметті қолдау үшін революцияға араласқанда, АВХ офицерлері өз әріптестерін өлтіргендерге қатыгез жаза берді. АВХ көбінесе барлық революционерлерді нысанаға алды және Кеңес Одағының қауіпсіздік органдарынан маңызды көмек алды, олар Надь үкіметін, генерал Пал Малетерді тұтқындады және бір студент пен жұмысшыны Кеңес Одағына жер аударып жіберді.
Unsurprisingly, when the Warsaw Pact intervened in the revolution to support the government, ÁVH officers carried out brutal reprisals against those who had killed their comrades. The ÁVH generally targeted all revolutionaries, and received significant assistance from the Soviet Union's security apparatus, who arrested the Nagy government, General Pál Maléter, and deported one student and workers to the Soviet Union.
Қауіпсіздік үйі
Ароу Крос партиясы одан кеткеннен кейін көп ұзамай, Андрасси даңғылы 60 мекенжайындағы ғимарат ÁVH штаб-пәтеріне айналды. Қазір бұл ғимарат екі саяси жүйенің құрбандарын еске алуға арналған "Үрей үйі" мұражайы болып табылады.
Shortly after the Arrow Cross Party left it, the building under the address 60 Andrássy Avenue became the ÁVH Headquarters. The building is now a museum called The House of Terror, commemorating the victims of both political systems.
АВХ-ның аяқталуы
Кейінгі Янош Кадар үкіметі 1956 жылдан кейін АВХ-ты осы атаумен қайта жандандыруды қаламады (Кадар 1950-ші жылдары АВХ-тың азаптауына ұшыраған еді), бірақ ол Ішкі істер министрлігі (Венгрияның BM) жүйесінде дамыды. Бұл 1956 жылғы төңкерістен кейін Венгрияда кеңестік қауіпсіздік органдарының тікелей қолданылуы және Надь мен "оның іріктерінің" сот процесіне дайындық тұрғысынан қарастырылуы тиіс. 1956-1963 жылдар аралығында Кадар, өзінің табиғатынан оппортунист болғандықтан, қатаң сталинистерге қарсы ішкі партиялық күреске қатысты, бірақ ол көптеген қатыгез бұрынғы АВХ азаптаушыларының қызметін қабылдады. Кадардың жеңісі 1963 жылы 1956 жылғы төңкерісшілерге жасалған жалпы кешіріммен белгіленді, бұл саяси полицияның болмауын көрсетеді. Венгрия Варшава шартының ресми барлау қызметі жоқ жалғыз мемлекеті болды, себебі барлау және тыңшылық функциялары АВХ-қа, кейіннен Венгрияның Ішкі істер министрлігіне жүктелді.
The subsequent government of János Kádár did not wish to resurrect the ÁVH under this name after 1956 (Kádár was tortured by the ÁVH in the 1950s), yet it flourished in the system of the Ministry of Interior (Hungarian BM). This should be considered in the light of the use of the Soviet security apparatus directly in Hungary after the 1956 revolution, and in preparation for the trial of Nagy and "his accomplices". Between 1956 and 1963 Kádár, a natural opportunist, fought an inner party battle against hardline Stalinists, although he accepted the services of many cruel former AVH torturers. Kádár's victory was signalled in 1963 by a general amnesty for the 1956 revolutionaries, an indication of the absence of a political police. Hungary would go on to be the only Warsaw Pact country without a formal intelligence service, since all intelligence and espionage functions were vested in the AVH, and later the Hungarian Ministry of Interior.
Міндеттер
Қауіпсіздік аппараты жұмыс істеп тұрған кезде, ол үкіметтік нормаларға сирек жүгіне отырып, Венгрия Жұмысшы Халық партиясын (МДП) тікелей қолдады. Бұл қолдау көбінесе құпия ақпарат жинау арқылы іске асырылды, көптеген хабаршылар желісін пайдалана отырып, бұл Германия Демократиялық Республикасының Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігі (Штази) жүйесіне ұқсас болды. Тергеу желісі жасырын тұтқындау механизмімен күшейтілді, одан кейін ұзақ азаптаулар (3 айдан 18 айға дейін) жүргізілді. Аппарат түрлі сападағы мойындауларды алғаннан кейін, мемлекеттік прокурорлар мен соттар жазаны белгілеу үшін тартылатын. Бұл АВХ-ның жұмыс істеу қағидасы болды және тек аса маңызды мемлекеттік қауіпсіздік мәселелерінде ғана бұзылатын; мысалы, Ұлыбритания Коммунистік партиясының қызметкері Эдит Боунды заңсыз тұтқындау және оны белгісіз мерзімге жалғыз бөлмеге қамау. Мойындаулар күштеп алынғанмен, сотта мойындауды қайтарып алу процеске қауіп келтірмеді, себебі сот отырысын үзу кезінде азаптаудың жалғасатындығы анық болды.
While the security apparatus was operating, it supported the Hungarian Working People's Party (MDP) directly, with little reference made to Government norms. This support was primarily through the secret gathering of intelligence, largely through a vast network of informants, like the system used by the Ministry for State Security (Stasi) in the German Democratic Republic. The investigation network was supplemented with a mechanism of secret arrests, followed by extensive periods of torture (lasting between 3 and 18 months). When the apparatus had extracted confessions of varying quality from a prisoner, the State's system of public procurators and courts would be called in to make a ruling on the sentence. This was the norm of operation for the ÁVH, and was diverged from in matters of only utmost state security; for example, the illegal arrest and indefinite solitary detention of the Communist Party of Great Britain operative Edith Bone. Despite the forced nature of confessions, retractions at trial were not considered a danger to the process, due to the obvious threat of continued torture during a recess of the trial.
Халықаралық қызмет
АВХ кеңестік сфера қауіпсіздік органдарына көрсетілген көрсетілген сот процестерін ұйымдастыру арқылы көмектесті. Екі жағдайда АВХ-қа Венгрия бойынша қанағаттандырмайтын элементтерге шабуыл жасау құқығы берілді. 1948 жылы Рим-католик кардиналы Жозеф Миндсенти сотталып, түрмеге қамалды. 1949 жылы АВХ Венгрия Коммунистік партиясының мүшесі Ласло Райкты ұстады, ол ұлтшылдық пен титоизм айыбымен көрсетілген сотта жазаланды, бұл халықаралық коммунистік қозғалысқа Югославияның енді қауіпті екенін көрсетті. (Ласло Райк осы АВХ-ты ұйымдастырған болатын.)
The ÁVH also assisted the Soviet sphere security apparatus by staging show trials. In two cases, the ÁVH was given the privilege of leading an attack on undesired elements throughout Hungary. In 1948 the Roman Catholic Cardinal József Mindszenty was tried and imprisoned. In 1949, the ÁVH arrested Hungarian Communist Party member László Rajk, who was then tried and executed for nationalism and Titoism in a show trial that signified to the international communist movement that Yugoslavia was now a threat. (László Rajk was the man who had organised the ÁVH.)
Орынбасары
Венгрияның Ішкі істер министрлігі Суық соғыс аяқталғанға дейін ішкі және сыртқы барлау мақсатында Ішкі істер министрлігі III-ті құрды. Ол АВХ-тан гөрі айтарлықтай ұстамдылықпен жұмыс істеді.
The Hungarian Ministry of Interior created the Ministry of Internal Affairs III for domestic and foreign intelligence purposes until the end of the Cold War. It operated with considerably more restraint than the ÁVH.