Екінші дүниежүзілік соғыстағы Венгрияның неміс басқыншылығы

Кіріспе

алдыңғы шабуыл
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Венгрияны неміс әскерлерінің оккупациялауы

1944 жылдың наурыз айында Венгрияға Вермахт әскері басып кірді және оны оккупациялады. Бұл шабуыл ресми түрде «Маргарет» операциясы (Unternehmen Margarethe) деп аталды.

Оқиғалар барысы

1942 жылдан бері билікте болған Венгрия премьер-министрі Миклош Каллай 1944 жылдың басында одақтастармен жеке бейбіт келісім туралы келіссөздер жүргізу үшін Венгрия регенті Миклош Хортидің білімімен және келісімімен әрекет етті. Гитлер венгрлердің Германияға қарсы бұрылуына жол бергісі келмеді. 1944 жылдың 12 наурызында Гитлер неміс әскерлеріне Венгриядағы маңызды объектілерді басып алуға бұйрық берді. Гитлер 15 наурызда Хортиді Зальцбург қаласының жанындағы Клессхайм сарайына шақырды. 1944 жылдың 15 наурыз күні кешке адмирал Хорти «Петофи» операсының қойылымын тамашалап отырғанда, неміс министрі Дитрих фон Ягоудан шұғыл хабарлама алды. Ягоу Хортидің неміс елшілігінде оны дереу кездесуге шақырғанын мәлімдеді. Хорти келген соң, Ягоу оған Гитлерден келген хатты табыстады, онда Гитлер оны 18 наурызда Австриядағы Клессхайм сарайында күтетіні жазылған. Екі мемлекет басшысы Клессхайм сарайында келіссөздер жүргізіп жатқанда, неміс әскерлері Остмарк Рейхсгауэсінен Венгрияға ішкі жаққа қарай жылжыды. Бұл кездесу Хортиді елден тыс ұстап, Венгрия армиясын бұйрықсыз қалдыру үшін жасалған алдамшылық еді. Хорти мен Гитлер арасындағы келіссөздер 18 наурызға дейін жалғасты, содан кейін Хорти үйіне қайту үшін пойызға отырды. 19 наурызда Венгрияның оккупациясы басталды. Хорти Будапештке келгенде, оны вокзалда неміс сарбаздары күтіп тұрды. Ягоу Хортиге Венгрияның тәуелсіздігін сақтау үшін Каллайды қызметтен алып тастап, немістермен толық ынтымақтасатын үкімет құруы керектігін айтты. Әйтпесе, Венгрия ашық оккупацияға түседі. Хорти неміс тарапының алаңдаушылығын басу үшін Доме Стойжайды премьер-министр етіп тағайындады. Оккупация толығымен күтпеген оқиға болды және қан төгілмей жүзеге асты. Неміс армиясының бастапқы жоспары Венгрия армиясын қарусыздандыру еді, бірақ солтүстік және шығыстан Кеңес әскерлерінің шабуылы, сондай-ақ Балқан аймағына британдық және американдық әскерлердің басып кіру мүмкіндігіне байланысты, неміс әскерлері Венгрия армиясын сақтап қалуға және Карпат таулары арқылы өтетін жолдарды қорғау үшін күш жіберуге шешім қабылдады. Неміс оккупациясының нәтижесінде Адольф Эйхман 550 000 венгр еврейін (соғыс кезінде Венгриядан, соның ішінде Чехословакия, Румыния және Югославиядан аннексияланған аумақтардан келген еврейлерді) венгр билігінің көмегімен жойқын лагерлерге тасымалдауды ұйымдастырды.

Hungarian Prime Minister Miklós Kállay, who had been in office from 1942, had the knowledge and the approval of Hungarian Regent Miklós Horthy to secretly seek negotiations for a separate peace with the Allies in early 1944. Hitler wanted to prevent the Hungarians from turning against Germany. On 12 March 1944, German troops received orders by Hitler to capture critical Hungarian facilities. Hitler invited Horthy to the Palace of Klessheim, near Salzburg, on 15 March. On the evening of 15 March 1944, when Admiral Horthy was watching a performance of the opera Petofi, he received an urgent message from the German minister Dietrich von Jagow, who stated that Horthy had to see him immediately at the German legation. When Horthy arrived, Jagow gave him a letter from Hitler saying Hitler wanted to see him at Schloss Klessheim in Austria on 18 March. As both heads of state conducted their negotiations at Schloss Klessheim, German forces quietly marched from Reichsgaue of the Ostmark into Hungary. The meeting served merely as a ruse to keep Horthy out of the country and to leave the Hungarian Army without orders. Negotiations between Horthy and Hitler lasted until 18 March, when Horthy boarded a train to return home. On 19 March, the occupation of Hungary began. When Horthy arrived in Budapest, German soldiers were waiting for him at the station. Horthy was told by Jagow that Hungary could remain sovereign only if he removed Kállay for a government that would co operate fully with the Germans. Otherwise, Hungary would be subject to an undisguised occupation. Horthy appointed Döme Sztójay as prime minister to appease German concerns. Being a complete surprise, the occupation was quick and bloodless. The initial German plan was to immobilise the Hungarian Army, but with Soviet forces advancing from the north and the east and the prospect of British and American forces invading the Balkans, the German military decided to retain Hungarian forces in the field and so sent troops to defend the passes through the Carpathian Mountains from a possible invasion. As a consequence of the German occupation, Adolf Eichmann arranged the transportation of 550,000 Hungarian Jews from wartime Hungary (including Jews from territories that had been annexed from Czechoslovakia, Romania and Yugoslavia) to extermination camps with Hungarian authorities' collaboration.

Салдары

Оккупацияға қарамастан, Хорти Кеңес Одағымен бейбіт келісім шартына қол қойып, капитуляциялауға тырысты. 1944 жылдың қазан айына қарай кеңестік Будапешт шабуылы басталуға дайын тұрды және Хорти радио арқылы соғыс тоқтатылғанын хабарлады. Бірақ немістер дайын болды. Хорти "Панцерфауст" операциясы барысында құлатылды, бұл төңкеріс нәтижесінде нацистерге жақын "Жел оқ партиясы" (NyKP) билікке келді. Будапештті қоршаудан кейін, 13 ақпан 1945 жылы астана кеңес әскерлерінің бақылауына өтті, соның нәтижесінде неміс марионеттік үкіметі құлатылды.