Кіріспе
Қоғамдық әлеуметтану – кең ауқымды әлеуметтану ғылымының шекараларын кеңейтуге, академиялық емес аудиториямен байланыс құруға баса назар аударатын саласы. Оны ерекше әдіс, теория немесе саяси көзқарас жиынтығы емес, әлеуметтану стилі ретінде қарастыру дұрыс. ХХІ ғасырдан бері бұл термин Калифорния университетінің (Беркли) әлеуметтанушысы Майкл Бурауоймен тығыз байланысты. Ол 2004 жылы Америка әлеуметтану қауымдастығының (ASA) бас құрылтайында қоғамдық әлеуметтануды қабылдауға шақырып, құлшыныспен сөз сөйледі. Бұл жағдай көптеген әлеуметтанушылардың осы көзқарасқа қарсылығын тудырды. Ганс үшін қоғамдық әлеуметтанудың көрнекті өкілдері – «Жалғыздық тобы» (әлеуметтану бойынша ең көп сатылған кітаптардың бірі) авторы Дэвид Рисман және «Жүрек әдеттері» атты тағы бір бестселлердің авторы Роберт Белла. 2000 жылы (Бурауойдың ASA-дағы сөзінен төрт жыл бұрын) социолог Бен Аггер «Қоғамдық социология: әлеуметтік фактілерден әдеби амалдарға дейін» атты кітап жазды, онда маңызды қоғамдық мәселелерді қамтитын әлеуметтануды қажет ететінін айтты. Алайда, Норт-Уэстерн университетінің нәсілдерді зерттеушісі Алдон Моррис өзінің «The Scholar Denied: W. E. B. Du Bois және заманауи әлеуметтанудың тууы» (2015) атты кітабында Ду Бойс бұл термин ғылыми айналымға енгенге дейін көп бұрын-ақ қоғамдық әлеуметтанумен айналысқандығын, ал ғылыми нәсілшілдік Ду Бойс еңбектерін шамамен бір ғасыр бойы мойындамауына кедергі келтіргенін дәлелдейді. Моррис Ду Бойс Атланта университетінде (тарихи түрде афроамерикандық колледж) социологияның алғашқы ғылыми факультетін құрғанын, бұл Чикаго мектебінің «ғылыми революциясынан» (әлеуметтануды қатаң эмпирикалық әлеуметтік ғылымға айналдырғаны үшін танымал) бұрын болғанын айтады. Ду Бойс үшін американдық афроамерикандықтарды американдық қоғамның нәсілшілдік құрылымына енгізілген зорлық-зомбылықтан және қысымнан босату үшін сенімді эмпирикалық әлеуметтанулық зерттеулер қажет болды. Мұқият индуктивтік зерттеулер арқылы Ду Бойс нәсілдік теңсіздікті түсіндіру үшін қолданылатын әлеуметтік дарвинизм, биологиялық және мәдени кемшіліктер туралы түсініктерді жоюға және олардың заңдылығын жоюға тырысты. Бұл түсініктер эмпирикалық деректерге негізделмеген, бірақ ғылыми талдауға негізі жоқ, кең ауқымды дедуктивтік баяндамаларға сүйенген. Бурауой «Сыншылдық әлеуметтану» еңбегінде былай деп жазады: «Қазіргі кезде нақты утопиялармен сыншылдық қарым-қатынас жасау социологиялық социализм жобасының ажырамас бөлігі деп айтуға болады. Бұл – әлеуметтік қоғамды немесе әлеуметтік адамзатты ұйымдастыру орталығына қоятын социализмнің көрінісі. Маркс үшін бұл көрініс басты орынға ие болған, бірақ Грамши мен Поланьи оны қайтадан қабылдамас бұрын жиі жоғалып кеткен. Егер қоғамдық әлеуметтану прогрессивті әсер етуі керек болса, онда ол өзін демократиялық социализмнің осындай көрінісіне үнемі жауапқа тартуы керек». Марк Джейкобс пен Эми Бест жазғандай, «Майкл Бурауойдың пікірі бойынша қоғамдық әлеуметтанудың миссиясы – азаматтық қоғам институттарын мемлекет пен нарықтың ықпалына қарсы күшейту». Шындығында, Бурауой ХХ ғасырдың соңғы жартысынан бастап ХХІ ғасырға дейін әлеуметтанудың саяси ұстанымы солға қарай жылғанын, ал неолиберализмнің толық ықпалы әлемнің қалған бөлігін оңға қарай тартып отырғанын айтады. Рейган экономикасынан кейін мемлекет пен нарық нарықтық фундаментализм идеяларын тарату үшін бірлесіп жұмыс істей бастады, мемлекеттің ресурстарды қайта бөлудегі және әлеуметтік қамсыздандыру қызметтерін ұсынудағы рөлін кәсіпорын үшін экономикалық мүмкіндіктер жасаудың біріне ауыстырды. Оның пікірінше, егер қоғамның өзі әлеуметтік ғылымның тақырыбы болып табылатын азаматтық қоғам үшін бұл жағдайдың жағымсыз салдары болады, егер бұл пән әлемдегі әртүрлі (және қауіп төндіретін) жұртшылықпен ұялмай, үлкен жақсылыққа жету үшін, осылайша неолиберализмнің бұзылуына қарсы тұру үшін оның шақыруын қабылдамаса. Бұған мысал ретінде университеттердегі қосымша профессорлардың санының көбейгенін және профессорлардың тек қоғам алдында ғана емес, сонымен қатар өз пәнінің ішінде де сенім артатын мақалалар жариялай алмауына әсерін көруге болады. Тіпті осындай қиындықтарға қарамастан, көптеген әлеуметтанушылар әлеуметтанудың Burawoy сын-тегесінің жүрегінде нарықтық фундаментализмге балама парадигманы дамыту үшін әлеуетіне үміткер болып қала береді. Әлеуметтану саласы динамикалық және үнемі өзгеріп отырады, оның жаңа теориялық және эмпирикалық түсініктерді талдауларына енгізудің ұзақ тарихы бар, көбінесе шеттетілген жұртшылықты күшейту мақсатымен. Шындығында, еңбек социологиясы бейімделу процестерінен үстемдік пен еңбек қозғалыстарын зерттеуге дейін дамыды; қабаттану теориясының ұғымдары кәсіби беделге иелік ету ішіндегі ұялылықты зерттеуден әлеуметтік және экономикалық теңсіздіктің өзгеретін құрылымдарын сыныпта, нәсіл және гендер бойынша қарастыруға ауысты; нәсіл социологиясы ассимиляция теорияларынан саяси экономика теорияларына, нәсілдік құрылымдарды зерттеуге көшті; ал әлеуметтік теория Макс Вебер, Эмиль Дюркгейм және Карл Маркс сияқты классиктердің радикалды түсіндірмелеріне мүмкіндік берді және оларды енгізді, сонымен қатар феминизм және этникалық зерттеулер сияқты «астыңғы» салаларды қосты, олар пәнге маңызды әсер етті. Әлеуметтік ғылымның қоғамдық рөлі туралы пікірталас әлеуметтанушылардың ғана емес, экономика, саясаттану, антропология, география және тарих сияқты басқа да ғылымдарда да болды, соның ішінде саяси экология сияқты салаларда да. Әртүрлі ғылымдарды «қоғамдық әлеуметтік ғылымға» бағыттауға тырысып, Әлеуметтік зерттеулер кеңесінің президенті Крейг Калхун әлеуметтанушылар мен басқа да әлеуметтік ғылымгерлерді «ғылыми инновацияны ынталандыратын, білімді пайдалы ететін және осы екі мақсатты да, дереу қажеттіліктерге де, ұзақ мерзімді қабілеттерге де назар аудара отырып, қалай іске асыруға болатындығы туралы жақсы әлеуметтік ғылым сұрақтарын қоюға» шақырды. Калхун қоғамдық әлеуметтану туралы пікірталастың ішінде де қатысып, қоғамдық әлеуметтану жобасын сынды түрде бағалап, оның нақты «ұсынысын» мойындады және «әлеуметтануның қоғамдық сферадағы маңыздылығы пәннің болашағы үшін өте маңызды» екенін айтты.