Кіріспе
Бөлшек сауда дүкендеріндегі тауарлардың жоғалуын азайту практикасы
Бөлшек саудадағы шығындарды болдырмау (сондай-ақ бөлшек сауда активтерін қорғау деп те аталады) – бөлшек сауда компанияларының пайдасын сақтауға бағытталған практикалар жиынтығы. Шығынның алдын алу көбінесе бөлшек сауда саласында кездеседі, бірақ басқа да бизнес орталарында да қолданылуы мүмкін. Бөлшек саудадағы шығындарды болдырмаудың мақсаты – болдырмауға болатын жоғалтуларды жою. Көптеген компаниялар осы дәстүрлі тәсілді қолданады, яғни өздерінің шығындарды болдырмау тобын құрады немесе сыртқы қауіпсіздік агенттіктерінің қызметін пайдаланады.
Кішірейту
Инвентаризация жүйесі дүкенде болуы тиіс деп есептейтін заттармен салыстырғанда есептен шығып қалған заттар – шығын немесе "қысқару" (shrink) деп аталады. "Қысқарудың" себептері – операциялық қателер, ішкі және сыртқы ұрлықтар. Бөлшек саудадағы шығынның алдын алу бөлімі осы себептерді анықтаумен, оларды алдын алу, тергеу, жауап беру және шешу үшін оқыту шараларын жүргізумен жауапты. 2018 жылғы Федералдық Ұлттық бөлшек сауда қауіпсіздігі сауалнамасы бойынша, АҚШ-тың бөлшек саудагерлері үшін орташа "қысқару" көрсеткіші 1,33% құрайды.
Жаһандық қысқарту қарқыны
Аймақтар бойынша орташа жаһандық шығын деңгейі, АҚШ-та 1,85%-дан басталып, Азия-Тынық мұхиты аймағында 1,75%-ға дейін төмендеді. +АймақШығын, 2018 2018 (%) АҚШ1,85 Еуропа1,83 Латын Америкасы1,81 Азия-Тынық мұхиты1,75 Жалпы әлемдік көрсеткіш1,82
Операциялық қателер
Операциялық қателер – қызметкерлердің қолданыстағы үздік бизнес-тәжірибелер мен саясаттарды сақтамауы немесе компанияда жұмыстың ең аз адамдық қателікпен орындалуын қамтамасыз ететін тиісті тәжірибелер мен саясаттардың болмауы салдарынан туындайтын күтпеген адам қателіктері. Қызметкерлердің жеткілікті оқытылмауы да операциялық қателіктерге себеп болуы мүмкін.
Сыртқы ұрлық
Сыртқы ұрлық – клиенттердің ұрлық, алаяқтық немесе вандализм арқылы сату көлемінің артуын (қысқарып кетуін) қасақана тудыруы. Бұл дүкен ұрлығы деп те аталады, бұл оқиғалар сауда орындарында жұмыс уақытында болады және қауіпсіздік пен алдын алу шараларының жетіспеуімен байланысты. Ұрлықтың алдын алу үшін дүкенде ұрлық жасау мүмкіндігін азайту қажет, осы үшін алдын алу механизмдерін орнату керек. Дүкен ұрылары мен ұйымдасқан бұзақылардың агрессивтілігі мен зорлыққа бейімділігі артқан: ұстау кезінде қызметкерлер мен басқа сатып алушыларға дене жарақаттары тию қаупі бар, сондай-ақ қоғамдық наразылық тудыруы мүмкін. Ірі сауда орындарында дүкен ұрыларын ұстауға қатысты белгілі бір саясат бар: АҚШ-та саудагерлердің шамамен 40% қызметкерлеріне дүкен ұрыларын ұстауға рұқсат етілмейді. Көрінетін бейнежазба (CCTV) және басқа да анықтамалық материалдар жергілікті құқық қорғау органдарына беріледі, олар ұрлық жасағандарды дүкеннен тыс жерде ұстауға тырысады.
Ішкі ұрлық
Ішкі ұрлық – компания қызметкерлерінің қасақана түрде ұрлық, алаяқтық, вандализм, ысырап, жемқорлық немесе салқын қақтыру арқасында шығынға себеп болуы. Қызметкерлердің ғимараттың барлық бөліміне және жұмыс уақытынан тыс кіру мүмкіндігі болғандықтан, олар компанияға ұзақ мерзімде елеулі шығын келтіруі мүмкін. Ішкі ұрлық көбінесе хабарлау жүйелері, тікелей бейнебақылау/CCTV немесе әріптестердің хабарлары арқылы анықталады. Ол жиі сату орны (POS) жүйесін адалсыз пайдалану арқылы жасалады. Ішкі ұрлық, әдетте, ішкі қызметкерлерге қарағанда сыртқы ұрлыққа қарағанда бизнеске көбірек шығын келтіреді, себебі ішкі қызметкерлерге мүмкіндіктер көп. "Жақсы хабардар жетекші, жалпыұлттық сауда желісіндегі қауіпсіздік бастығы, бір ұйымдағы бір адал емес адамның тудырған жылдық шығынына тең келетін дүкен ұрлығының қырықтан елуге дейін оқиғасы болуы мүмкін деп бағалаған".
Ішкі шығын
Ішкі шығынға ішкі ұрлықтарды қоса алғанда, қызметкерлер себеп болады. Мұндай шығынға қызметкерлердің өнімдерді ұрлауы, кассирлердің сатуды касса арқылы тіркемеуі және төлемді өздері үшін қалдыруы, тауар ұрлау, қызметкерлердің үшінші тарап дистрибьюторы ретінде өнімдерді жеңілдікпен сатуы, қызметкерлердің басқа тараптарға өнімдерді тегін беруі, техникалық қызметкерлермен немесе сыртқы мердігерлермен бірігіп өнімдерді ұрлау, сондай-ақ басқа тараптар үшін тауарды кассада арзан бағамен тіркеу, нәтижесінде олар тауарлар үшін аз төлейді. Ішкі шығын, басқа да шығын түрлері сияқты, "қасақана" немесе "қасақана емес" деп жіктелуі мүмкін. Қасақана ішкі шығын – бұл бизнес ішіндегі адамдар, мысалы, қызметкерлер, тазалаушылар және компанияның ішкі жұмысына қатысқан кез келген адамдардың салдарынан туындаған шығын. 2011 жылы бизнеске келген шығынның 35 пайызы ішкі шығынға жатты. Қасақана емес шығын бизнес құрылымындағы бірқатар операциялық қателерден туындауы мүмкін. Мысалы, қайтарылған немесе зақымдалған тауарларды өңдеу кезінде тауарлар қордан алынып, тасталады (бұл тікелей шығынға әкеледі), оның орнына жеңілдікпен сату, қайырымдылыққа беру, сатушыларға қайтару немесе қаржылық шығынды азайту мақсатында қордан басқа тәсілмен алынуы мүмкін.
Тұтқындалу мен құтқарылу
Көптеген ірі сауда орындарында дүкен ұрлықтарын азайтуға оқытылған қызметкерлер жұмыс істейді. Бұл униформа киген қауіпсіздік қызметкерлері, жасырын күзетшілер немесе екеуінің де болуы мүмкін. Әр штат дүкендерге дүкеншілердің құқығына сәйкес, дүкен ұрыларын ұстауға және уақытша ұстап тұруға рұқсат береді. Ұстау әдетте тауарды қайтарып алуға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталғаннан кейінгі соңғы шара болып табылады. Тауарды қайтарып алуға жасалған әрекет "қайтарып алу" немесе "жару" деп аталады және әдетте жоғалтуды болдырмау қызметкерлерінің басты міндеттерінің бірі болып табылады. Target, Walmart, Macy's, JCPenney, Nordstrom және Sephora сияқты көптеген сауда орындарында дүкендердегі жоғалтуды болдырмау командалары жұмыс істейді. Командалардың құрамы әдетте орналасқан жеріне байланысты 1-ден 15 адамға дейін жетеді.
Қауіпсіздік белгілері
Электрондық тауарды қадағалаудың (дүкеннен шығарылған кезде дабыл беретін тауарға бекітілген магниттік құрылғы, сондай-ақ EAS деп те аталады) дамуы тұтқындаулардың көбеюіне әкелді; алайда, көптеген істер қылмыстың куәгерлікпен дәлелденбеуіне байланысты тоқтатылды. Кейіннен Рид Хейс «пайданы жоққа шығару» деп атаған тәсіл, дүкеннен заңсыз алынған заттардың қолданысын жою арқылы, адамдардың оларды ұрлауға деген ынтасын азайтуға бағытталған. Бұл, бөлшек саудадағы шығындарды алдын алу әдістері мен стратегияларының бірі болып табылады.
Физикалық тексерулер
Көптеген сауда орындары сатып алушылардан тауардың төленгенін растау үшін қызметкерге түбіртегін көрсетуді талап етеді. Мұны Target сияқты шығынды болдырмау бөлімінің қызметкерлері, немесе Walmart және Costco сияқты дүкен қызметкерлері жасайды. Орегон штатында орналасқан Fred Meyer гипермаркеті түбіртекті тексеруді жүзеге асыру үшін сыртқы қауіпсіздік компанияларымен келісімшарт жасады. Белгілі бір мүшелік дүкендер, Costco сияқты, мүшелік шарттарының бірі ретінде түбіртекті тексеруге бағынуды талап етеді.
Квитанция сканерлері
Кейбір сауда орындары қазір клиенттерден дүкеннен шығар алдында басып шығарған чектерін оптикалық сканерден өткізуді талап етеді. Клиенттер белгілі бір аумақта ұсталып қалады, ал чектің сканерленуі – сатып алуды растау болып табылады, соның арқасында автоматты есік ашылып, клиентке кетуге рұқсат беріледі. Ұлыбританиядағы кейбір супермаркеттер 2022-2023 жылдары өмір сүру құнының өсуіне байланысты дүкендерде ұрлықтың 22%-ға артуынан кейін чек сканерлерін енгізді, бірақ бұл жүйе клиенттерге ұнаған жоқ және қоғамдық пікірде жағымсыз реакция тудырды.