Дүкеннен ұрлық жасау

Кіріспе

Дүкеннен тауар ұрлау – қылмыс

Кітап ұрлық, дүкен ұрлығы, сауда ұрлығы немесе сауда алаяқтығы – сауда орындарынан жұмыс уақытында тауар ұрлау, әдетте, дүкендегі заттарды өз бойына, қалтаға, киім астына немесе сөмкеге жасырып, төлем жасамай дүкеннен шығу. Киім ұрлығы жасағандар дүкеннен алынған киімді киіп, дүкеннен сол киіммен кетеді. Дүкен ұрлығы және дүкен ұрлығы жасаушы туралы заңда анықтама берілмейді. Дүкен ұрлығы қылмысы көбінесе заң бойынша ұрлыққа жатады. Дүкен ұрлау, жабық дүкенге бұзып кіріп ұрлық жасаудан (қарақшылық), қорқытып немесе зорлық қолданып ұрлық жасаудан (тоналдық ұрлық), қарулы тоналдық ұрлықтан ерекшеленеді. Сауда саласында «қысқару» (немесе «қысқарту») деген сөз дүкен ұрлығынан жоғалған тауарларға қатысты қолданылады, бірақ бұл сөз басқа себептерден туындаған шығындарды да қамтиды, мысалы, қалдықтар, өнімдерге келтірілген сақтандырылмаған зиян және дүкен қызметкерлерінің ұрлығы. Дүкен ұрлығы жасаушылар импульспен әрекет ететін жаңадан бастаушылардан бастап, дүкен ұрлығын табыс көзі ретінде пайдаланатын тәжірибелі қылмыскерлерге дейін болады. Тәжірибелі қылмыскерлер дүкен ұрлығы үшін бірнеше адамды пайдалана алады, олардың кейбіреуі дүкен қызметкерлерінің назарын аударады, ал екіншілері заттарды ұрлайды. Жаңадан бастаушылар көбінесе жеке пайдалану үшін өнімдерді ұрлайды, ал тәжірибелі қылмыскерлер оларды көлеңкелі экономикада қайта сату үшін ұрлайды. Дүкен ұрлығының басқа түрлеріне әртүрлі тауарлардың баға белгілерін ауыстыру, қайтару алаяқтығы немесе азық-түлік дүкенінде тағам мен сусынды төлемей тұтыну жатады. Көбінесе ұрланатын заттар – бір рет қолданылатын қырғыштар, электрондық құрылғылар, дәрумендер, алкогольдік сусындар және темекі сияқты көлеміне қарай құны жоғары заттар. Дүкендер дүкен ұрлығын азайту үшін түрлі стратегияларды қолданады, соның ішінде кішкентай, қымбат заттарды құлыпталған шыны шкафтарда сақтау; заттарды (әсіресе қымбат заттарды) сөрелерге немесе киім тіректеріне тізбектеу немесе басқаша бекіту; заттарға магниттік немесе радиолық сенсорлар немесе бояу пакеттерін орнату; сөрелердің үстіне немесе бейнекамералар мен бейнемониторларға орнатылған иілген айналарды орнату, жасырын күзетшілер мен күзетшілерді жұмысқа алу және рюкзактарды немесе басқа да сөмкелерді әкелуге тыйым салу. Кейбір дүкендердің шығу орындарында күзетшілер болады, олар рюкзактар мен сөмкелерді тексеріп, чектерді сұрайды. Дүкендер де ұрыларды қалай анықтауға болатынын үйрету арқылы ұрлыққа қарсы күрес жүргізеді. Дүкен ұрлығының алғашқы құжатталған жағдайлары 16 ғасырда Лондонда тіркелген. 19 ғасырдың басында дүкен ұрлығы көбінесе әйелдердің ісі деп есептелді. 1960 жылдары дүкен ұрлығы қайтадан анықталып, бұл жолы саяси акт ретінде қарастырылды. Зерттеушілер дүкен ұрлығы жасаушыларды екі категорияға бөледі: «көтерушілер» (ұрлағандарын қайта сататын кәсіпқойлар) және «хабар берушілер» (жеке пайдалану үшін ұрлайтын жаңадан бастаушылар).

Shoplifting, shop theft, retail theft, or retail fraud is the theft of goods from a retail establishment during business hours, typically by concealing a store item on one's person, in pockets, under clothes or in a bag, and leaving the store without paying. With clothing, shoplifters may put on items from the store and leave the store wearing the clothes. The terms shoplifting and shoplifter are not usually defined in law. The crime of shoplifting generally falls under the legal classification of larceny. Shoplifting is distinct from burglary (theft by breaking into a closed store), robbery (stealing by threatening or engaging in violent behavior), or armed robbery (stealing by using a weapon). In the retail industry, the word shrinkage (or shrink) can be used to refer to merchandise lost by shoplifting, but the word also includes loss by other means, such as waste, uninsured damage to products and theft by store employees. Shoplifters range from amateurs acting on impulse, to career criminals who habitually engage in shoplifting as a form of income. Career criminals may use several individuals to shoplift, with some participants distracting store employees while another participant steals items. Amateurs typically steal products for personal use, while career criminals generally steal items to resell them in the underground economy. Other forms of shoplifting include swapping price labels of different items, return fraud, or consuming food and drink at a grocery store without paying for it. Commonly shoplifted items are those with a high price in proportion to their size, such as disposable razor blades, electronic devices, vitamins, alcoholic beverages, and cigarettes. Stores use a number of strategies to reduce shoplifting, including storing small, expensive items in locked glass cases; chaining or otherwise attaching items (particularly expensive ones) to shelves or clothes racks; attaching magnetic or radio sensors or dyepacks to items; installing curved mirrors mounted above shelves or video cameras and video monitors, hiring plainclothes store detectives and security guards, and banning the bringing in of backpacks or other bags. Some stores have security guards at the exit, who search backpacks and bags and check receipts. Stores also combat shoplifting by training employees how to detect potential shoplifters. The first documented shoplifting started to take place in 16th century London. By the early 19th century, shoplifting was believed to be primarily a female activity. In the 1960s, shoplifting began to be redefined again, this time as a political act. Researchers divide shoplifters into two categories: boosters (professionals who resell what they steal), and snitches (amateurs who steal for their personal use).

Анықтама

Дүкен ұрлығы – бұл сатуға қойылған тауарды ақы төлеместен, оны қасақана алып алу. Әдетте, дүкен ұрлығы заттарды өзімен немесе көмекшісімен жасырып, дүкеннен төлемсіз кетуді қамтиды. Алайда, дүкен ұрлығына баға белгілерін ауыстыру (әртүрлі тауарлардың бағаларын шатастыру), қайтару арқылы алаялық жасау және «дәм тату» (дүкенде тауарды жеу немесе сынап көру) сияқты әрекеттер де жатады. Баға белгілерін ауыстыру қазір дүкен ұрлығының сирек кездесетін түріне айналды, себебі екі фактор бар. Біріншіден, белгіні алып тартуға тырысқанда ол бөлініп кетеді, екіншіден, көтерме саудагерлердің басым бөлігі енді баға белгілеріне емес, кассада тауарды сканерлеуге жүгінеді. Саудагерлер дүкен ұрлығының олардың табысына елеулі әсер ететінін хабарлайды, барлық тауардың шамамен 0,6 пайызы дүкен ұрыларының салдарынан жоғалады деп мәлімдейді. Жалпы, қылмыстық ұрлық – мүлікті заңсыз иелену. Өзін-өзі қызмет көрсететін дүкендерде, меншік иесі клиенттерге мүлікті ұстап немесе жылжытып, оған жеке иелік етуге рұқсат береді. Бұл, кейбір адамдарды қарапайым қателіктері үшін қылмыстық жауапкершілікке тартуға мүмкіндік беретін екіұшты жағдайларды тудырады, мысалы, кішкентай затты қасақана қалтаға салып қою немесе төлеуді ұмыту. Осы себепті дүкен ұрлығы үшін жазалар, жалпы ұрлыққа қарағанда көбінесе жеңілдетілген. Көптеген құқықтық жүйелерде дүкен ұрлығын басқа ұрлық түрлерінен ажырататын арнайы заңнама жоқ, сондықтан жазаны жеңілдету әдетте судьяның қалауына байланысты болады. Көптеген саудагерлер жалған тұтқындаудың салдарының ауыр екенін біледі және адамды тұтқындауға тек оның кінәсіне күмән болмаған жағдайда ғана тырысады. Жергілікті заңдарға сәйкес, құқық қорғау органдарынан басқа адамдар жасаған тұтқындаулар да заңсыз болуы мүмкін. Англия мен Уэльсте ұрлық «басқа біреуге тиесілі мүлікті одан мәңгі айыру ниетімен адал емес жолмен иемдену» деп анықталады, ал «ұр» және «ұрлау» сөздері осыған сәйкес түсіндіріледі. Бұл – ең көп таралған қылмыстардың бірі. АҚШ-та Рождество маусымында дүкен ұрлығы көбейеді, ал жазғы демалыс кезінде ұсталу көрсеткіштері артады. Ратгерс университетінің криминологы Рональд В. Кларк дүкен ұрылары «қызықты» заттарды ұрлайды дейді, ол «жасыруға қолайлы, алып жүруге ыңғайлы, қолжетімді, құнды, ұнатуға лайық және кез келген нәрсеге жұмсауға болатын» деген мағынаны білдіретін «CRAVED» аббревиатурасын жасаған.

Shoplifting is the act of knowingly taking goods from an establishment in which they are displayed for sale, without paying for them. Shoplifting usually involves concealing items on the person or an accomplice, and leaving the store without paying. However, shoplifting can also include price switching (swapping the price labels of different goods), refund fraud, and "grazing" (eating or sampling a store's goods while in the store). Price switching is now an almost extinct form of shoplifting for two reasons. First, the labels will split apart upon attempted removal, and second, virtually all retail cashiers now scan items at the register, rather than relying on price stickers. Retailers report that shoplifting has a significant effect on their bottom line, stating that about 0.6% of all inventory disappears to shoplifters. Generally, criminal theft involves taking possession of property illegally. In self service shops, customers are allowed by the property owner to take physical possession of the property by holding or moving it. This leaves areas of ambiguity that could criminalize some people for simple mistakes, such as accidentally putting a small item in a pocket or forgetting to pay. For this reason penalties for shoplifting are often lower than those for general theft. Few jurisdictions have specific shoplifting legislation with which to differentiate it from other forms of theft, so reduced penalties are usually at a judge's discretion. Most retailers are aware of the serious consequences of making a false arrest, and will only attempt to apprehend a person if their guilt is beyond a reasonable doubt. Depending on local laws, arrests made by anyone other than law enforcement officers may also be illegal. In England and Wales, theft is defined as "dishonestly appropriate[ing] property belonging to another with the intention of permanently depriving the other of it; and "thief" and "steal" shall be construed accordingly." It is one of the most common crimes. Shoplifting peaks between 3:00 and 4:00 p. m., and is lowest from 6:00 a. m. to 7:00 a. m. In the United States, shoplifting increases during the Christmas season, and arrest rates increase during spring break. Rutgers University criminologist Ronald V. Clarke says shoplifters steal "hot products" that are "CRAVED", an acronym he created that stands for "concealable, removable, available, valuable, enjoyable, and disposable".

Тарих

Дүкен ұрлығы, бастапқыда "көтеріп алу" деп аталатын, саудамен бірдей көне. Алғашқы құжатталған дүкен ұрлығы 16 ғасырда Лондонда болды, оны "көтергіштер" деп аталған ер адамдар тобы жасады. 1591 жылы драматург Роберт Грин "Конилерді аулаудың екінші бөлігі" атты кітапшасын жариялады, онда үш адамның Лондон саудагерлерінен киім мен мата ұрлау үшін қалай сөз байласқанын сипаттады. Дүкен ұрлығы алғаш рет тіркелгенде, ол қылмыстық орта ретінде сипатталды: дүкен ұрылары сонымен қатар алаяқтар, қалта ұрылар, пәкірлер немесе жыныстар болды. 17 ғасырдың соңында Лондон дүкен иелері тауарларын сатып алушыларды тарту үшін, мысалы, терезелерде және шыны шкафтарда көрсетуді бастады. Бұл тауарларды сатып алушыларға қолға алуға және қарап шығуға ыңғайлы етті, бұл дүкен ұрлықтарының үдеуіне әкелді дейді тарихшылар. "Шоплифтинг" сөзі (сол кезде "shop lift") 17 ғасырдың соңында "Әйелдер сөздігі" сияқты кітаптарда алғаш рет пайда болды, онда дүкен ұрлығы туралы сипаттаумен қатар, салмақ жоғалту және шашты күтіп ұстау туралы кеңестер де берілді. Бұл дәуірдегі дүкен ұрыларын "Амазонка" немесе "құйрықты қыз" деп те атаған. Лондонның танымал әйел дүкен ұрыларының ішінде Мэри Фрит, Молл Катпурс, Молл Кинг, Сара Маккейб, оның дүкен ұрлығы мансабы жиырма жылға созылды, және Мария Карлстон (Мэри Блэк деп те белгілі), оның өмірін күнделікке жазған Сэмюэл Пепис болды, ол ақырында ұрлық үшін жазаланды және Лондонда бірнеше жыл бойы киім мен үй маталарын ұрлады. 19 ғасырдың басында дүкен ұрлығы көбінесе әйелдердің ісі деп есептелді, сондықтан дәрігерлер кейбір дүкен ұрлықтарын швейцариялық дәрігер Андре Маттидің жаңадан "клептомания" деп атаған, грек тіліндегі "клептейн" (ұрлық) және "мания" (ессіздік) сөздерінен туындаған, деп қайта анықтауға кірісті. Клептомания көбінесе бай және орта таптағы әйелдерге қатысты болды, ал 1896 жылы анархист Эмма Голдман байлардың өздерінің класын жазадан құтқаруға тырысуын сынға алды, ал кедейлерді сол әрекеттері үшін жазалауды жалғастырды. 1960 жылдары дүкен ұрлығы қайтадан анықталуын басталды, бұл жолы саяси акт ретінде. 1970 жылы жарық көрген "Do It: Scenarios of the Revolution" кітабында американдық белсенді Джерри Рубин: "Барлық ақша ұрлықтан алынған, дүкен ұрлығы көңіл көтеруге мүмкіндік береді. Сатып алмаңыз. Ұрлаңыз" деп жазды, ал 1971 жылы жарық көрген "Анархистің аспаздық кітабында" американдық автор Уильям Пауэлл дүкен ұрлығына қалай қол жеткізуге болатыны туралы кеңес берді. 1971 жылы шыққан "Осы кітапты ұрла" кітабында американдық белсенді Эбби Хоффман дүкен ұрлығы туралы кеңес берді және дүкен ұрлығы корпорацияға қарсы екенін дәлелдеді. Өзінің "Жоққылау: дүкен ұрлығының мәдени тарихы" кітабында әлеуметтік тарихшы Рейчел Штайр кейбір белсенді топтар, мысалы, кейбір фригандар, орталықтандырылмаған анархистік ұжым CrimethInc, испандық анархистік ұжым Yomango және канадтық журнал Adbusters сияқты ұнатпайтын компаниялардан дүкен ұрлауды корпоративтік саботаждың моральдық тұрғыдан қабылданған әрекеті деп санайтынын сипаттады.

Shoplifting, originally called "lifting", is as old as shopping. The first documented shoplifting started to take place in 16th century London, and was carried out by groups of men called lifters. In 1591, playwright Robert Greene published a pamphlet titled The Second Part of Cony Catching, in which he described how three men could conspire to shoplift clothes and fabric from London merchants. When it was first documented, shoplifting was characterized as an underworld practice: shoplifters were also con artists, pickpockets, pimps, or prostitutes. In the late 17th century, London shopkeepers began to display goods in ways designed to attract shoppers, such as in window displays and glass cases. This made the goods more accessible for shoppers to handle and examine, which historians say led to an acceleration of shoplifting. The word shoplift (then, shop lift) first appeared at the end of the 17th century in books like The Ladies Dictionary, which, as well as describing shoplifting, provided tips on losing weight and styling hair. Female shoplifters of this period were also called "Amazons" or "roaring girl". Notorious female shoplifters in London included Mary Frith, the pickpocket and fence also known as Moll Cutpurse, pickpocket Moll King, Sarah McCabe whose shoplifting career spanned twenty years, and Maria Carlston (also known as Mary Blacke), whose life was documented by diarist Samuel Pepys, who was eventually executed for theft, and who for years shoplifted clothing and household linens in London with one or more female accomplices. By the early 19th century, shoplifting was believed to be primarily a female activity, and doctors began to redefine some shoplifting as what Swiss doctor André Matthey had then newly christened "klopemania" (kleptomania), from the Greek words "kleptein" (stealing) and "mania" (insanity). Kleptomania was primarily attributed to wealthy and middle class women, and in 1896 was criticized by anarchist Emma Goldman as a way for the rich to excuse their own class from punishment, while continuing to punish the poor for the same acts. In the 1960s, shoplifting began to be redefined again, this time as a political act. In his 1970 book Do It: Scenarios of the Revolution, American activist Jerry Rubin wrote "All money represents theft shoplifting gets you high. Don't buy. Steal," and in The Anarchist Cookbook, published in 1971, American author William Powell offered tips for how to shoplift. In his 1971 book Steal This Book, American activist Abbie Hoffman offered tips on how to shoplift and argued that shoplifting is anti corporate. In her book The Steal: A Cultural History of Shoplifting, social historian Rachel Shteir described how shoplifting from companies you dislike is considered by some activist groups, such as some freegans, decentralized anarchist collective CrimethInc, the Spanish anarchist collective Yomango and the Canadian magazine Adbusters, to be a morally defensible act of corporate sabotage.

Ортақ мақсаттар

Көбінесе дүкендерден ұрланатын заттар әдетте кішкентай және жасыру оңай болады, мысалы, азық-түлік, әсіресе стейк пен дайын кофе, жүзбектер мен картридждер, MP3 плеерлер, вейптер, смартфондар, USB флешкалар, құлаққаптар, CD және DVD дискілер, сыйлық карталары, косметика, әшекейлер, көп витаминдер, жүктілік тесттері, электр тіс щеткалары және киім. Бұрын дүкендерде ең көп ұрланатын зат темекі болған, бірақ дүкендер оны кассаның артына қоя бастағаннан кейін бұл азайды.

Жасыру

Дүкен ұрылары заттарды қалталарына, киімдерінің астына, сөмкелерге немесе өздерімен бірге алып жүретін жеке заттарына (мысалы, қорапқа) немесе итеріп жүретін заттарына (мысалы, бала арбасына) жасырып қоюы мүмкін, ал сауда орталығында болса, сол орталықтағы басқа дүкеннен әкелген сөмкеге де жасыра алады. Рюкзактар мен басқа да сөмкелерді ұрлық үшін пайдалануға байланысты, кейбір дүкендер рюкзакпен кіруге тыйым салады, көбінесе адамдардан рюкзактарын дүкен кассасына қалдыруды сұрайды. Киім ұрлау кезінде ұрылар дүкендегі киімді өз киімдерінің астына киіп алып, дүкеннен шығып кетуі мүмкін.

Жүруден бас тарту

Кейбір сатып алушылар тауарды жасырмай себетке салып, ақы төлемей дүкеннен шығып кетеді. Қауіпсіздік қызметкерлері осы әдісті "шығарып кету" немесе "итеру" деп атайды. Киім-кешек ұрлығында кейбір ұрылар дүкеннен пальто немесе күртеше киіп алып, сол киіммен шығып кетеді. Бұл тактиканың себебі, көбінесе қызметкерлердің ақы төлемей себетпен шығып жатқан адамды немесе дүкенге тиесілі киіммен шығып жатқан адамды байқамай қалуы мүмкін. Кейбір "итеру" арқылы ұрлық жасайтындар ұсталмау үшін әдейі жылдам шығып кетеді, себебі бұл қызметкерлерге ден қоюға уақыт қалдырмайды. Көптеген дүкендер ұрылықтың алдын алумен немесе қауіпсіздікпен тікелей байланысы жоқ қызметкерлеріне, жарақат алу немесе негізсіз ұстау үшін жауапкершілікке тартылмау үшін, тек ауызша қарсылық көрсетуді бұйырады. Бұл ұрланған заттарды қайтаруға мүмкіндік бермесе де, кірістің жоғалтылуы, мүмкін болатын сот процесінің немесе қашып бара жатқан ұрыдан зардап шеккен қызметкердің денсаулығының нашарлауының құнына қарағанда қабылданатын болуы мүмкін.

Қылмыскерлер

Қылмыскерлерді жалпы екі санатқа бөлуге болады: жеке пайда көру үшін ұрлық жасайтындар және қайта сату мақсатында ұрлық жасайтын кәсіби ұрылар.

Кәсібилер мен қылмыстық ұйымдар

Кейбір адамдар мен топтар дүкен ұрлығымен күнкөріс табады. Олар көбінесе тәжірибелі, кәсіпқой қылмыскерлер болып табылады және дүкен ұрлығының күрделі әдістерін қолданады. Кейбір зерттеушілер кәсіби ұрыларды "бустерлер" деп атайды, себебі олар ұрлағандарын қайта сатуға бейім. Кейбір ұйымдасқан ұрылық топтары адам саудасымен айналысады, құжаттары жоқ адамдарды елге контрабандалық жолмен әкеліп, олардан шекарадан өткізуге байланысты алымдар мен қарыздарды өтеу үшін ұрлық жасауды талап етеді.

Мотивация

Дүкен ұрлығының себептері зерттеушілер арасында даулы мәселе, бірақ олардың көпшілігі ұрлық жасаушылардың экономикалық немесе психоәлеуметтік себептермен қозғалатынына келіседі. Психоәлеуметтік мотивацияларға құрбылардың қысымы, қызығу немесе көтеріңкі көңіл күйге ұмтылыс, импульстік әрекет, мастықтан соң сананың тұңғырлуы салдарынан ұрлық жасау, немесе осыған мәжбүрлеу кіруі мүмкін. Зерттеушілер дүкен ұрлығы жасау туралы шешімнің дүкен ұрлығына жағдай жасаушы көзқарастармен, әлеуметтік факторлармен, ұрлыққа мүмкіндіктермен және ұсталу қаупі төмен деген сезіммен байланысты екенін анықтады. Зерттеушілердің сөзінше, дүкен ұрлықшылары өз әрекеттерін түрлі себептермен ақтауға тырысады, мысалы, өзіне жасалған зұлымдықтардың орнын толтыру, лайықты нәрселерінен әділетсіз түрде айырылғандықтары, немесе ұрлаған дүкендердің сенімсіз немесе адалсыз екендігі сияқты ойлармен. Ер адамдар көбінесе сөмкелерді, ал әйелдер бала көліктерін пайдаланады. Ұсталған кезде дүкен ұрысының құны шамамен 200 долларлық төленбеген тауар құрайды.

Экономикалық әсері

Tyco Retail Solutions компаниясының есебіне сәйкес, 2017 жылы дүкен ұрлығы салдарынан жаһандық бөлшек сауда индустриясы шамамен 34 миллиард долларлық сатылымды жоғалтты, бұл жалпы кірістің шамамен 2 пайызын құрайды. Дүкен ұрлығы – тауардың жоғалуының ең басты себебі. Бөлшек саудагерлер дүкен ұрлығының олардың табысына елеулі әсер ететінін хабарлайды, барлық тауардың шамамен 0,6 пайызы дүкен ұрыларына жоғалады деп мәлімдейді. 2012 жылғы Ұлттық бөлшек сауда қауіпсіздігі туралы сауалнамаға сәйкес, дүкен ұрлығы американдық бөлшек саудагерлерге жыл сайын шамамен 14 миллиард долларға түседі. 2001 жылы АҚШ саудагерлері дүкен ұрлығынан күніне 25 миллион доллар шығынға ұшырағаны туралы хабарланды. Сағалашылар индустриядағы дүкен ұрлықтарының жартысынан астамы қызметкерлердің ұрлығы немесе алаяқтығы екенін, ал қалғанын клиенттер жасағанын айтады. Әрине, дүкен ұрлығы кезінде ұсталған жағдайда тауарлар көбінесе саудагерлерге қайтарылады және күдіктілер тауарды дүкенге тапсырғанда дүкен иесіне ешқандай шығын келмейді. Сонымен қатар, көптеген штаттарда бөлшек саудагерлер қауіпсіздік шараларын ұстауға кеткен шығындарды өтеу үшін азаматтық талаптарды өндіруге құқылы. 2008 жылдың 23 желтоқсанында Pittsburgh Post Gazette газетінде жарияланған мақалада, Пенсильвания штатының Питтсбург қаласындағы Хазелууд ауданындағы жалғыз толық қызмет көрсететін азық-түлік дүкені – Димперио базары, ұрылардың кесірінен жабылып қалғаны айтылды. Walgreens компаниясы 2019 және 2020 жылдар аралығында Сан-Франциско аймағындағы 10 дүкенін, негізінен ұрлықтың күшеюіне байланысты жапқанын хабарлады. 2021 жылдың қазан айының ортасында Walgreens Сан-Францискодағы бөлшек сауда ұрлықтарының өсуіне байланысты Сан-Францискодағы бес дүкенін жабатынын мәлімдеді.

Географиялық айырмашылықтар

Зерттеулер көрсеткендей, дүние жүзінде, АҚШ, Канада, Австралия, Бразилия, Мексика, Оңтүстік Африка, Жапония және Үндістан сияқты елдерде адамдар көбінесе бірдей тауарларды ұрлайды, тіпті жиі бірдей брендтерді де. Бірақ әртүрлі елдерде дүкен ұрлығының айырмашылықтары бар, олар сол елдердің жалпы тұтыну әдеттері мен талғамдарын көрсетеді. Миланда ризотто alla Milanese-дің қымбат құрамы шафранды жиі ұрлайды, ал Италияның барлық аймақтарында пармиджано реджаноны супермаркеттерден жиі ұрлайды. Испанияда хамон иберико жиі ұрлықтың нысаны болады. Францияда анис дәмді рикар ликерін жиі ұрлайды, ал Жапонияда сарапшылардың пікірінше, манга комикстері, электрондық ойындар және виски ең көп ұрланады. Жапониядағы кітап дүкендері мен журнал сатушылар да "цифрлық дүкен ұрлығы" деп аталатын нәрсеге шағымданады, яғни дүкендегі материалды кейінірек оқу үшін фотоға түсіру. Норвегияда жиі ұрланатын тауар – қаптамадағы ірімшік, оны ұрылар кейін пицца орындарына және жылдам тамақ мекемелеріне сатады. Бірақ, кеңірек өкілеттік беруші заң болмаған жағдайда, азаматтық ұстау құқығы әдетте тек ауыр қылмыстар үшін ғана қолданылады, ал дүкен ұрлығы көбінесе жеңіл қылмыс болып саналады. АҚШ-та дүкеннің ішінде де, сыртында да күдіктілерді ұстап алуға рұхсат етілген дүкен қызметкерлеріне штат заңдарымен шектеулі ұстау өкілеттігі беріледі және олар бөлшек саудагердің саясатына және дүкен ұрлығы үшін азаматтық талаптарды және өндірісті реттейтін штат заңдарына сәйкес қылмыстық ұстауды немесе азаматтық санкцияларды бастауға құқылы.

Англия мен Уэльс

Англия мен Уэльсте дүкеннен ұрлық жасау қылмысы 1986 жылғы Ұрлық туралы заңның 1-тарауы бойынша қудаланады; әйтпесе, егер ұрланған заттардың құны 200 фунт стерлингтен кем болса, адамға Антиәлеуметтік мінез-құлық, қылмыс және полициялық қызмет туралы заңның 176-тарауы бойынша айып тағылуы мүмкін. Сотталған жағдайда, ұрланған заттардың құны 200 фунт стерлингтен кем болса, ең жоғары жаза – айыппұл немесе алты айға дейін бас бостандығынан айыру; ал егер олардың құны 200 фунт стерлингтен жоғары болса, ең жоғары жаза – жеті жылға бас бостандығынан айыру.

Таяу Шығыс

Ислам заң жүйесінде шариғат деп аталатын hudud ("шектер" немесе "шектеулер") sariqa ("ұрлық") жасағандарға қол кесу жазасын қарастырады. Бұл жаза hadd деп аталады, яғни одан әрі қылмыстың алдын алуға бағытталған жаза. Сариқа әр елде және әр ғалымның пікірі бойынша әртүрлі түсіндіріледі, ал кейбіреулер оны дүкен ұрлығына жатқызбайды. Дегенмен, Сауд Арабиясында дүкен ұрыларының қолы кесілуі мүмкін.

Жабық схемалы теледидар

Жабық схемалы теледидар (CCTV) бақылауы – дүкен ұрлығына қарсы маңызды технология. Жоғалтудың алдын алуға бағытталған саудагерлер өздерінің көптеген ресурстарын осы технологияға жұмсайды. Дүкен ұрыларын қолға түсіру үшін камераларды пайдалану, камераларды толық уақытты адам күшімен бақылауды талап етеді. Күрделі CCTV жүйелері көптеген экрандардан күдікті мінез-құлықты анықтап, бөліп шығару және автоматты түрде ескерту беру үшін көріністерді ажырата алады. Дегенмен, бақылаушы персоналдың назары автоматты жүйелерге артық сенуден төмендеуі мүмкін. CCTV электрондық тауарларды бақылау (EAS) жүйелерімен бірге қолданғанда тиімдірек болады. EAS жүйесі ұры туралы ескертеді, ал ұры кассадан өтіп кетсе немесе дүкеннен тауарсыз шығып кетсе, видео сотталу үшін дәлел ретінде пайдаланылуы мүмкін. Көптеген дүкендер адамдарға түсіріліп жатқанын көрсету үшін қоғамдық мониторларды орнатады. Бұл дүкен ұрлығын болдырмау мақсатында жасалады. Кейбір дүкендер арзан, алдау камераларын қолданады. Бұл камералар сурет түсіре алмаса да, олардың болуы дүкен ұрлығына тосқауыл қоюы мүмкін.

Электрондық бұйымдарды қадағалау

Электрондық тауарды қадағалау (ЭТҚ) – магниттік немесе радиожиіліктік таңбалар, егер дүкен ұрысы төленбеген тауарлармен дүкеннен шығып кетсе, дабыл естіртетін құрылғылар. ЭТҚ әдістері тауарларын қорғауға тырысатын саудагерлер арасында CCTV-дан кейін екінші орында тұрады. ЭТҚ – тауарға бекітілетін электрондық қауіпсіздік таңбаларын білдіреді, олар дүкеннен шығуда дабыл қақтырады. Кейбір дүкендерде әжетханалардың кіреберісінде, егер біреу төленбеген тауарды әжетханаға алып кіруге тырысса, дабыл естіртетін жүйе орнатылған. Көбінесе, тіпті дабыл естілген жағдайда да, дүкен ұрысы қарапайым түрде шығып кетеді және күзетшілердің болмауына байланысты, оған ешқандай шара қолданылмайды. Бұл, әсіресе сауда орталықтарында, "таңбалардың ластануы" салдарынан туындайды – басқа дүкендерден өшірілмеген таңбалар дабыл қақтырады. Жаңа жүйелер мен тиісті білімі бар қызметкерлер бұл мәселені шешуге көмектеседі. Кейбір жаңа жүйелер "таңбалардың ластануына" реакция жасамаса, немесе клиент дүкенге өшірілмеген таңбамен кіргенде ерекше дабыл естіртеді, сонда дүкен қызметкерлері оны алып тастап немесе өшіріп, дүкеннен шығарда жалған дабылдың туындауына жол бермейді. Дегенмен, таңбалардың орнына "құрлы қаптар" қолданылуы мүмкін. Кейбір таңбаларды дүкен ұрысы қалтасындағы таңбаны оңай сызып алу үшін желіммен тауарға жабыстырады. ЭТҚ тұғырларына арналған жабыншалар, берік винилден жасалған, дүкеннің әрбір кіреберісінде маркетингтік құралдарды қосудың тиімді тәсілін ұсынады. Олар кез келген тұғырға сәйкес келетіндей етіп жасалады және нақты брендтерді немесе маусымдық акцияларды көрсету үшін басылып шығарылуы мүмкін. Олар ЭТҚ жүйелерінің жұмысына кедергі келтірмейді және оңай тазалануы немесе ауыстырылуы мүмкін. Кейбір дүкен ұрылары ЭТҚ таңбаларының дабыл қақтыруын болдырмау үшін кедергі жасайтын құрылғыларды немесе таңбаларды алып тастау үшін магниттерді пайдалануы мүмкін. Дүкендер кедергі жасайтын құрылғыларды және магниттерді анықтау үшін технологияны қолдана алады. Радиожиіліктік идентификация (RFID) – Walmart сияқты сауда желілерінде қолданылатын, қызметкерлерді ұрлауға және дүкендерді ұрлауға қарсы технология, олар RFID технологиясын қорғау мақсатында кеңінен пайдаланады. Егер белсенді RFID таңбасы бар өнім Walmart дүкенінің шығыс сканерінен өтіп кетсе, ол тек дабыл қақтырып қана қоймай, сонымен қатар қауіпсіздік қызметкерлеріне сатып алушының себетінде қандай өнімді іздеу керектігін хабарлайды. Кейбір дүкендерде ЭТҚ жүйелерімен бірге металл беттерді анықтайтын қосымша металл детекторлар қолданылады. Олар ЭТҚ таңбаларын жасыру үшін қолданылатын "құрлы қаптарды" пайдаланудан қорғайды.

Electronic article surveillance (EAS) are magnetic or radio frequency tags that sound an alarm if a shoplifter leaves a store with store items that have not been paid for. EAS methods are second only to CCTV in popularity amongst retailers looking for inventory protection. EAS refers to the electronic security tags that are attached to merchandise and cause an alarm to sound on exiting the store. Some stores also have detection systems at the entrance to the bathrooms that sound an alarm if someone tries to take unpaid merchandise with them into the bathroom. Regularly, even when an alarm does sound, a shoplifter walks out casually and is not confronted if no guards are present because of the high number of false alarms, especially in malls, due to "tag pollution" whereby non deactivated tags from other stores set off the alarm. This can be overcome with newer systems and a properly trained staff. Some new systems either do not alarm from "tag pollution" or they produce a specific alarm when a customer enters the store with a non deactivated tag so that store personnel can remove or deactivate it so it does not produce a false alarm when exiting the store. However, spider wrap may be used instead of tags. Some tags are stuck onto merchandise with glue (rather than being superimposed on) the shoplifter can easily scrape off the tag in their pocket. Pedestal EAS covers, which are made of durable vinyl, offer cost effective means of adding a marketing tool at every entrance to a store; they are also custom manufactured to fit any pedestal and can be printed to highlight specific brands or seasonal promotions. They do not interfere with the performance of the EAS systems and are easily cleaned or changed. Some shoplifters may employ jammer devices to prevent EAS tags from triggering, or magnets to remove the tags. Stores may employ technology to detect jammers and magnets. Radio frequency identification (RFID) is an anti employee theft and anti shoplifting technology used in retailers such as Walmart, which already heavily use RFID technology for inventory purposes. If a product with an active RFID tag passes the exit scanners at a Walmart outlet, not only does it set off an alarm, but it also tells security personnel exactly what product to look for in the shopper's cart. Add on metal detector systems will be used in some stores with electronic article surveillance which sense metallic surfaces. They are used to deter the use of booster bags which are used to shield EAS tags.

Қызметкерлердің рөлі

Дүкен детективтері қарапайым киіммен дүкенді аралап, нағыз сатып алушыдай әрекет ете алады. Олар тауарды қарап, ұстап, өлшеп, тіпті киіп көруі мүмкін, сонымен қатар дүкен ұрлығының белгілерін іздеп, күдіктілерді анықтауға тырысады. Көптеген ірі сауда компаниялары осы тәсілді қолданады. Дүкен детективтері дүкен ұрысын күдіктінің тауарды жасырып алғанын байқап, оны дүкеннен шыққан соң тоқтатады. Мұндай қызметкерлер өте жоғары жауапкершілік деңгейіне байланысты қатаң ережелерді сақтауға міндетті. Көптеген ірі сауда орындарында немесе азық-түлік дүкендерінде дүкен ұрыларын бақылайтын детективтер жұмыс істейді. Көпшілік дүкендер менеджментке, шығындарды алдын алу бөліміне және қызметкерлерге дүкен ұрысы туралы ескерту үшін аудиожүйе арқылы құпия сөздерді пайдаланады. Дүкен детективтері күдіктіні дүкен ішінде жаяу немесе бейнекамералар арқылы қадағалап, оның әрбір қимылын бақылап отыруы керек, сонда ғана жаңсақ айыптаудан немесе қамаудан туындайтын сот процесінен сақтануға болады. Ұқыпты күзетшілердің болуы дүкен ұрлығының алдын алуға көмектеседі. Күзетшілер көбінесе зергерлік дүкендер, фото және электроника дүкендері сияқты жоғары деңгейлі сауда орындарында қолданылады, бірақ басқа да сауда орындарында да кездеседі. Дүкен қызметкерлері клиенттерді күтіп алып, дүкен ішінде оларға көмектеседі. Дүкен ұрылары мұндай назарға төзбейді және байқаусыз ұрлай алатын басқа жерге көшеді. 2008 жылы NRMA жүргізген жаһандық зерттеу көрсеткендей, дүкенге кірген кезде бірден күтіп алу дүкен ұрылығы жасау ықтималдығын 68 пайызға төмендетеді. Кейбір дүкендерде киім ауыстыру бөлмелерінде қызметкер жұмыс істейді. Ол адамның киім ауыстыру бөлмесіне қанша киім әкелгенін санап, содан кейін дәл сол мөлшерде киім шығатынын қадағалайды. Бұл киім ауыстыру бөлмелерін дүкен ұрлығы үшін пайдаланудың алдын алуға бағытталған.

Шығу инспекциялары

Кейбір дүкендердегі сатып алушылардан шығар алдында сатып алған тауарларын чекпен салыстырып тексеруді сұрайды. Costco және Best Buy осы тактиканы қолданатын компаниялар. Дегенмен, бұл ерікті, себебі дүкен заң бойынша сатып алушыны ұстай алмайды, егер оларда сатып алушыны ұрлық жасады деген күдік тудыратын нақты себеп болмаса. АҚШ-та сатып алушылар мұндай тексеруге келісуге міндетті емес, егер қызметкерде ұрлыққа күдік тудыратын жеткілікті негіз болмаса және клиентті ұстамаса немесе заңды бұзбай клиенттен чекті алса не қараса, немесе клиент дүкен мүшелігі шартына қол қойған болса, онда клиенттер сатып алынған тауарды дүкеннен шығару алдында тексеруге ұшырауға келіседі. Sam's Club және Costco шарттарында олардың саясаты бойынша чектер шығу орындарында тексеріледі немесе олар "өз құқығын сақтайды" делінген. Бұл мәтінде клиенттің талаптарды орындамауының салдары көрсетілмеген, және олардың бастапқыда чектерді қайта тексеруге құқығы болмағандықтан, бұл заңды міндеттеме болмауы мүмкін. Чекті ұстаған сатып алушы тауардың иесі болады. Клиенттерді мазалаған, шабуылдаған, тиген немесе ұстап алған немесе сатып алынған тауарларын алған қызметкерлер клиенттерге қарсы құқық бұзушылықтар жасауы мүмкін. Азық-түлік дүкендерінде кассалар бір-біріне жақын орналасқандықтан және кассир себеттегі барлық тауар төленді дегенге көз жеткізе алмайтын жағдайларда, себеттердің астыңғы жағына орнатылған айналар жиі қолданылады.

Көрініс корпустары

Кейбір қымбат тауарлар құлыпталған жағдайда болады, оларға қол жеткізу үшін клиенттің өтініші бойынша қызметкердің араласуы қажет. Клиенттен тауарды дереу сатып алу талап етіледі немесе ол кассада (кассирдің қадағалауымен) клиент саудасын аяқтағанға дейін сақталады. Бұл клиентке тауарды жасыру мүмкіндігін бермейді. Тауарды құлыптаудың тағы бір әдісі, әсіресе алкоголь дүкендерінде жиі қолданылатыны – оны кәдімгі бөтелке қақпағына орнатылған, дүкен басқаратын берік пластикалық қақпақпен жабу. Сатып алынғаннан кейін сатушы дүкен кілтімен қақпақты ашады, оны басқа жолмен алу қиын. Көптеген дүкендер CD, DVD және бейне ойындарды құлыпталған жағдайларда сақтайды, оларды кассадан өткеннен кейін ғана оператор аша алады. Көптеген дүкендерде тауарды ілгіштерге орналастырады, олар құлыпталған соң тауарды алып тастау мүмкін емес етеді. Кейбір дүкендер "бос қораптар" деп аталатын жалған қораптарды пайдаланады, мұнда сөредегі қорап толығымен бос болады және клиент транзакция аяқталғанша, төлеген тауарын алмайды, әдетте басқа дүкен қызметкерлері арқылы. Кейбір дүкендер бұл идеяны одан әрі дамытып, бос қораптарды нақты тауардың салмағына ұқсас салмақпен толтырады, қораптың ішіне сыйымды салмақ қолданылады. Бұл дүкен ұрысын қорап толы деп ойлатып, оны ұрлап, ештеңе алмай қалуына себеп болады. Бұл әдіс Blockbuster Video сияқты кинопрокаттау дүкендерінде кең таралған.