Тауар сатып алу тарихы мен қазіргі әдістері

Кіріспе

Тауар сатып алу

Сауда – бұл тұтынушының бір немесе бірнеше саудагер ұсынған қолжетімді тауарларды немесе қызметтерді, олардың қолайлысын сатып алу ниетімен қарап шығу әрекеті. Ғалымдар саудагерлердің типтерінің жіктемесін жасады, ол саудагерлердің бір тобын ойын-сауық үшін сауда жасайтындар ретінде анықтайды, яғни сауда жасауды ұнататындар және оны бос уақытты өткізу тәсілі ретінде қарастыратындар. Онлайн сауда бөлшек сауда саласында маңызды өзгерістерге алып келді, себебі тұтынушылар енді өнім туралы ақпаратты іздеп, түрлі аймақтарда өнімге тапсырыс бере алады. Онлайн саудагерлер өз өнімдерін тұтынушылардың үйіне, кеңсесіне немесе қалаған жеріне тікелей жеткізеді. B2C (бизнес-тұтынушы) процесі тұтынушыларға кез келген өнімді онлайн саудагердің сайтынан таңдап, оны салыстырмалы түрде жылдам жеткізуге мүмкіндік берді. Онлайн сауда әдістерін пайдалану арқасында тұтынушылар физикалық дүкендерге барып энергия жұмсау қажеттілігінен құтылады. Осылайша олар уақытты және жол шығындарын үнемдейді. Саудагер немесе дүкен – тауарлардың таңдауын ұсынатын және оларды ақша немесе басқа тауарларға сатуға ұсынатын бизнес. Саудагерлердің сауда тәжірибесі әртүрлі болуы мүмкін. Ол тұтынушыға қалай қарау, ыңғайлылық, сатып алынатын тауарлардың түрі және көңіл-күй сияқты факторларға байланысты.

Ежелгі дәуір

Көне заманда тауарлар мен қызметтерді алмасуды жеңілдету үшін базарлар мен жәрмеңкелер құрылды. Адамдар жақын жердегі қалалардағы базарлардан тауар сатып алатын. Бірақ, дүкендердің және сатушылардың уақытша болуы тұтынушылардың сатып алмас бұрын тауарларды мұқият тексеруін қажет етті. Көне Грецияда агора – саудагерлердің дүкендерін ашатын базар алаңы болды. Көне Римде осыған ұқсас алаңға форум деп атаған. Римде екі форум болды: Forum Romanum және Траян форумы. Траян форумындағы Траян базары, шамамен 100-110 жылдары салынған, төрт деңгейде орналасқан, бөлшек сауда дүкендері ретінде пайдаланылған таберналары бар көптеген ғимараттардан тұратын кең аумақ болды. Рим форумы, тұрақты сауда дүкендерінің алғашқы мысалы саналады. Римдіктердің сауда тізімдерін қолданғаны мәлім. Мұндай тізімдердің бірі, Хадриан қабырғасының жанынан табылған, б.з. 75-125 жылдар аралығында жасалған және әскерге арналған тізім еді.

Орта ғасырлар

Археологиялық деректер британдықтардың ерте орта ғасырларда азын-малы сауда жасағанын көрсетеді. Олардың орнына, негізгі қажеттіліктерін өзін-өзі қамтамасыз ету шаруашылығы және жергілікті жеке алмасу арқылы қамтамасыз еткен. Бірақ орта ғасырдың соңына қарай тұтынушылар жаңа өнімдер, ет және балық сатып алу үшін базарларға, ал тез бұзылмайтын және сәндік тауарларды алу үшін жәрмеңкелерге жүгіне бастады. Әйелдер күнделікті үй шаруасының сатып алуларына жауапты болды, бірақ олардың көп бөлігі қарапайым тауарлар болды. Көбінесе, сауда жасауды жай ғана міндет деп қарастырды, әдемілік емес. Халық көп шоғырланған қалалардан тыс тұрақты дүкендерге кездесу сирек болды. Оның орнына, клиенттер саудагерлердің шеберханаларына кіріп, тікелей саудагерлермен сатып алу мүмкіндіктерін талқылаған. Саудагерлер, жалбаушылар және үйден-үйге сатушылар базарлармен қатар жұмыс істеп, үйге жеткізуге ыңғайлылық ұсынып, әсіресе қашық жерлерде тұратын тұрғындарға көмектесті. Еуропаның халық саны көп қалаларында 13 ғасырда шағын дүкендер пайда бола бастады. Лондонға мата сатушылар мен киім-кешек сатушылар келгені белгілі, ал базарларда «әр түрлі ұсақ-түйек тауарлар, дәмдеуіштер және дәрілер» сатылды. Дегенмен, бұл дүкендер жайлы болды. 16 ғасырдың соңына дейін Лондонның дүкендері «қарапайым киосктер» деп сипатталды. Орта ғасырдағы сауда тәжірибесі заманауи саудадан мүлдем өзгеше болды. Интерьерлер қараңғы болды және саудагерлер тауарды тұтынар алдында тексеруге көп мүмкіндік бермеді. Бөлшек сауда орындарында шыны терезелер орта ғасырларда дерлік белгісіз болды. Тауарлар көбінесе көрнекті орында қойылмайтын, саудагерлер оларды дүкеннің арт жағында сақтап, тек сұрағанда ғана шығаратын. Қызмет көрсету пульті дерлік болған жоқ, оның орнына көптеген дүкендердің көшеге қарап ашылатын есіктері болды, олар арқылы клиенттерге қызмет көрсетілді. Ұлыбританияда орта ғасырлық сауда мен саудаға деген көзқарас жағымсыз болды. Саудагерлер жалбаушылардан жақсырақ емес, себебі олар тауарларды қайта сату арқылы ғана айналысты, арзанға сатып алып, қымбатқа сату арқылы ұлттық есептерге ешқандай құн қоспады. Бұған қоса, саудагерлердің жеке мүддесі және олардың кейбір адал емес әрекеттеріне қатысты алаңдаушылықтар болды. Сәндік тауарларға жұмсалатын шығындар да сынға ұшырады, себебі бұл ұлттық есептерді ынталандыруға көмектеспейтін тауарларды импорттауды қамтиды және лайықты жергілікті өндірушілердің өсуіне кедергі келтірді.

Archaeological evidence suggests that the British engaged in minimal shopping in the early Middle Ages. Instead, they provided for their basic needs through subsistence farming practices and a system of localised personal exchanges. However, by the late Middle Ages, consumers turned to markets for the purchase of fresh produce, meat and fish and the periodic fairs where non perishables and luxury goods could be obtained. Women were responsible for everyday household purchases, but most of their purchasing was of a mundane nature. For the main part, shopping was seen as a chore rather than a pleasure. Relatively few permanent shops were to be found outside the most populous cities. Instead customers walked into the tradesman's workshops where they discussed purchasing options directly with tradesmen. Itinerant vendors such as costermongers, hucksters and peddlers operated alongside markets, providing the convenience of home delivery to households, and especially to geographically isolated communities. In the more populous European cities, a small number of shops were beginning to emerge by the 13th century. Specialist retailers such as mercers and haberdashers were known to exist in London, while grocers sold "miscellaneous small wares as well as spices and medicines." However, these shops were primitive. As late as the 16th century, London's shops were described as little more than "rude booths." The Medieval shopper's experience was very different from that of the contemporary shopper. Interiors were dark and shoppers had relatively few opportunities to inspect the merchandise prior to consumption. Glazed windows in retail environments, were virtually unknown during the medieval period. Goods were rarely out on display; instead retailers kept the merchandise at the rear of the store and would only bring out items on request. The service counter was virtually unknown and instead, many stores had openings onto the street from which they served customers. In Britain, medieval attitudes to retailing and shopping were negative. Retailers were no better than hucksters, because they simply resold goods, by buying cheaper and selling dearer, without adding value of national accounts. Added to this were concerns about the self interest of retailers and some of their more unethical practices. Attitudes to spending on luxury goods also attracted criticism, since it involved importing goods which did little to stimulate national accounts, and interfered with the growth of worthy local manufacturers.

Көңіл көтеру үшін сатып алу

Қазіргі заманда ләззат үшін сауда жасау құбылысы 17-18 ғасырлардағы Еуропадағы орта таптың қалыптасуымен тікелей байланысты. 17 ғасырда тұрмыстың жағдайы жақсарғанда, әлеуметтік жағдайдың әртүрлі топтарынан келген тұтынушылар негізгі қажеттіліктерден артық тауарларды сатып ала бастады. Дамып келе жатқан орта тап немесе буржуазия сәндік тауарларға сұранысты күшейте бастады және сәндік тауарлар мен импортталған тауарлардың кең ауқымын сатып алды, соның ішінде: үнді мақтасы мен калико; Қытайдан жібек, шай және фарфор; Үндістан мен Оңтүстік-Шығыс Азиядан дәмдеуіштер және Жаңа әлемнен темекі, қант, ром және кофе. Сауда жасау көңіл көтерудің бір түрі ретінде қарастырыла бастады. 1609 жылы Страндта Роберт Сесил ашқан Жаңа биржа – жоспарланған сауда орталығының бір мысалы еді. Дүкендер лондондықтар үшін кездесу және әлеуметтесу орындары ретінде маңызға ие болды және театрмен қатар танымал орынға айналды. Жаңару дәуірінде Лондонда Николас Барбон және Лайонел Кранфилд сияқты спекулятивтік сәулетшілердің күшімен әлеуметтік мәртебе үшін жарнама ретінде сәнді ғимараттар көбейді. Сол кездегі көптеген памфлеттер жалпыға ортақ игілік үшін сән-салтанатқа арналған тауарларды көптеп тұтынуды және жеке құмарлықты ақтауға арналған еді. Бұл ойдың сол кездегі скандалды сипаты Бернард Мандевиллдің 1714 жылы жариялаған "Аралардың аңызы" атты ықпалды еңбегімен үлкен дау тудырды, онда ол елдің өркендеуі, ақырында, тұтынушының жеке мүддесінде жатқанын айтты. Бұл тенденциялар 18 ғасырда күш алды, өйткені өркендеу мен әлеуметтік мобильділіктің артуы тұтынуға жұмсауға болатын табысы бар адамдардың санын арттырды. Маңызды өзгерістерге тауарларды үй шаруашылығына арналған заттарға қарағанда жеке тұлғалар үшін сату және тауарлардың жаңа статусы – сәндегі өзгерістерге байланысты және эстетикалық тартымдылығы үшін ізделінетін мәртебелік белгілерге айналуы кірді. Гончарлық өнертапқыш және кәсіпкер Жозия Веджвуд маркетингтік тәсілдерді қолдану арқылы үнемі қалыптасып тұрған талғамдарға ықпал ету және оны басқарудың алғашқы жолын ашты. Оның сүйікті сату тәсілдерінің бірі – жеке резиденцияларында немесе жалға алынған залда тауарлардың кең витриналарын ұйымдастыру және жоғарғы сынып өкілдерін шақыру еді. 18 ғасырдың аяғына қарай қалалық орта және жоғарғы таптар үшін әртүрлі тауарлар мен өнімдер қолжетімді болды. Тұтынудың өсуі "сауда жасау" құбылысына, белгілі бір тауарлар сататын бөлшек сауда дүкендерінің көбеюіне және сауданың өзіндік мәдени қызмет ретінде қабылдануына әкелді. Белгілі бір көшелер мен аудандар саудаға арналды, соның ішінде Лондондағы Странд және Пикадилли. Терезе алдында сауда жасаудың дамуы сауда дүкендерінің алдындағы шыны терезелерді пайдаланумен бірге жүрді. 18 ғасырдың аяғында Ұлыбританияда, Еуропада және Антиподаларда "аркадалар дәуірі" деп аталатын үлкен сауда аркадалары пайда бола бастады. Әдетте, бұл аркадалардың шатыры табиғи жарық беру үшін және шамдар немесе электр жарығын пайдалану қажеттігін азайту үшін шыныдан жасалған болатын. Аркаданың ішінде жеке дүкендер ұзын шыны сыртқы терезелермен жабдықталған, бұл жаңа орта таптарға терезе арқылы сауда жасауға және тіпті олар жоғары бөлшек сауда бағаларын төлей алмаса да, қиялға берілуге мүмкіндік берді. Орта таптың ақсүйектерін тарту үшін бөлшек саудагерлер сәндік тауарларды салыстырмалы түрде жоғары бағамен сататын. Алайда бағалар ешқашан кедергі болған жоқ, өйткені бұл жаңа аркадалар сауда жасау және көріну үшін орынға айналды. Аркадалар сатып алушыларға күнделікті көшедегі өмірдің қаосынан алыс жабық кеңістікті ұсынды; сатып алушылар әлеуметтесе алатын және бос уақыттарын өткізе алатын орын. Мыңдаған шыны аркадалар Еуропаға тараған сайын, олар әсем және сәнді болып кетті. 19 ғасырдың ортасына қарай, бұл аркадаларда серуендеу жаңадан пайда болған орта таптар үшін танымал ойын-сауыққа айналды. Еуропада 1784 жылы ашылған Корольдік сарай аристократия мен орта таптың жиі келетін жаңа стильдегі сауда аркадасының алғашқы үлгілерінің бірі болды. Ол салон, кафе және кітап дүкендері айналасында айналып, күрделі әңгімелесудің орны ретінде беделге ие болды, сонымен қатар кезекші солдаттар жиі келетін орынға айналды және көптеген пәтерлерді жалға алған жезөкшелердің сүйікті жері болды. Лондонда дүкендерде көрнекі терезелерді алғаш қолданғандардың бірі Фрэнсис Плейс болды, ол осы жаңа сауда әдісін Чаринг-Кростағы тігіншілік мекемесінде сынап көрді, онда ол дүкеннің алдын үлкен шыны терезелермен жабдықтады. Бұл көптеген адамдар тарапынан айыпталғанымен, ол өзінің әрекетін өзінің естеліктерінде қорғады, былай деді: "терезеден дүкендегі жұмыскерлердің жалақысы мен шаруашылық шығындарынан артық тауар саттым". Бөлшек саудагерлер қызығушылықты ояту үшін тартымды дүкендерді жасады, жарқын шамдарды, жарнамаларды және әдемі орналастырылған тауарларды пайдаланды. Тауарлардың ассортименті сәндегі үнемі өзгеретін тенденцияларға байланысты үнемі өзгеріп отырды. Шетелдік саяхатшы Лондонда "алтын мен күміс табақтардың, содан кейін мұқтаж ететін інжулер мен әшекей тастардың, ең тамаша талғаммен жасалған жергілікті өнімдердің, сақиналардың, сағаттардың, тізбектердің, білезіктердің, парфюмерияның, дайын киімдердің, ленталардың, кружевоның, қалпақтардың және мекендеген әлемнің барлық аймақтарынан әкелінген жемістердің әлемі" екенін айтты. 19 ғасырдың ортасынан бастап АҚШ, Ұлыбритания және Еуропа бойынша бірнеше ірі универмагтар ашылды, соның ішінде: 1834 жылы Лондондағы Harrod's; 1836 жылы Манчестердегі Kendall's; 1909 жылы Лондондағы Selfridges; 1858 жылы Нью-Йорктегі Macy's; 1861 жылы Bloomingdale's; 1867 жылы Sak's; 1902 жылы J. C. Penney; 1852 жылы Франциядағы Le Bon Marché және 1905 жылы Франциядағы Galeries Lafayette. Бірінші сенімді түрде тіркелген универмаг 1796 жылы Лондондағы Pall Mall-да ашылған Harding, Howell & Co. болды. Бұл кәсіпорын әртүрлі тауарлардың кең ауқымын ұсынатын қоғамдық сауда орны ретінде сипатталды. Бұл алғашқы дүкен 1820 жылы серіктестік таратылғаннан кейін жабылды. Универмагтар 1840 және 50 жылдары Францияда, Ұлыбританияда және АҚШ-та кең ауқымда құрылды. Франциялық бөлшек саудагер Le Bon Marché қазіргі уақытта сақталған универмагтың мысалы. 1838 жылы кружево мен тігін-тоқыма бұйымдары дүкені ретінде құрылған ол ғасырдың ортасында қайта жаңартылып, 1852 жылы универмаг ретінде ашылды. Көптеген ерте универмагтар жай ғана сауда орталығы болған жоқ; олар сатып алушылар бос уақытын өткізе алатын және көңіл көтере алатын орындар еді. Кейбір универмагтар оқу залдары, өнер галереялары және концерттер ұсынды. Көптеген универмагтарда шайханалар немесе асханалар болды және әйелдерге маникюр жасауға мүмкіндік беретін процедуралық бөлмелер ұсынылды. АҚШ-та шамамен 1907 жылы пайда болған сәні көрсету көптеген универмагтар үшін маңызды оқиғаға айналды және танымал тұлғалардың қатысуы да тиімді пайдаланылды. Тақырыптық шаралар шетелден әкелінген тауарларды ұсынды, сатып алушыларды Шығыс пен Таяу Шығыстың экзотикалық мәдениеттерімен таныстырды.

The modern phenomenon of shopping for pleasure is closely linked to the emergence of a middle class in the 17th and 18th century Europe. As standards of living improved in the 17th century, consumers from a broad range of social backgrounds began to purchase goods that were in excess of basic necessities. An emergent middle class or bourgeoisie stimulated demand for luxury goods and began to purchase a wider range of luxury goods and imported goods, including: Indian cotton and calico; silk, tea and porcelain from China, spices from India and South East Asia and tobacco, sugar, rum and coffee from the New World. The act of shopping came to be seen as a pleasurable pass time or form of entertainment. The New Exchange, opened in 1609 by Robert Cecil in the Strand was one such example of a planned shopping centre. Shops started to become important as places for Londoners to meet and socialise and became popular destinations alongside the theatre. Restoration London also saw the growth of luxury buildings as advertisements for social position with speculative architects like Nicholas Barbon and Lionel Cranfield. Much pamphleteering of the time was devoted to justifying conspicuous consumption and private vice for luxury goods for the greater public good. This then scandalous line of thought caused great controversy with the publication of Bernard Mandeville's influential work Fable of the Bees in 1714, in which he argued that a country's prosperity ultimately lay in the self interest of the consumer. These trends gathered momentum in the 18th century, as rising prosperity and social mobility increased the number of people with disposable income for consumption. Important shifts included the marketing of goods for individuals as opposed to items for the household, and the new status of goods as status symbols, related to changes in fashion and desired for aesthetic appeal, as opposed to just their utility. The pottery inventor and entrepreneur, Josiah Wedgewood, pioneered the use of marketing techniques to influence and manipulate the direction of the prevailing tastes. One of his preferred sales techniques was to stage expansive showcases of wares in this private residences or in a rented hall, to which he invited the upper classes. As the 18th century progressed, a wide variety of goods and manufactures were steadily made available for the urban middle and upper classes. This growth in consumption led to the rise of 'shopping' a proliferation of retail shops selling particular goods and the acceptance of shopping as a cultural activity in its own right. Specific streets and districts became devoted to retail, including the Strand and Piccadilly in London. The rise of window shopping as a recreational activity accompanied the use of glass windows in retail shop fronts. By the late eighteenth century, grand shopping arcades began to emerge across Britain, Europe and in the Antipodes in what became known as the "arcade era." Typically, these arcades had a roof constructed of glass to allow for natural light and to reduce the need for candles or electric lighting. Inside the arcade, individual stores were fitted with long glass exterior windows which allowed the emerging middle classes to window shop and indulge in fantasies, even when they may not have been able to afford the high retail prices. Designed to attract the genteel middle class, retailers sold luxury goods at relatively high prices. However, prices were never a deterrent, as these new arcades came to be the place to shop and to be seen. Arcades offered shoppers the promise of an enclosed space away from the chaos of daily street life; a place shoppers could socialise and spend their leisure time. As thousands of glass covered arcades spread across Europe, they became grander and more ornately decorated. By the mid nineteenth century, promenading in these arcades became a popular pass time for the emerging middle classes. In Europe, the Palais Royal, which opened in 1784, became one of the earliest examples of the new style of shopping arcade, frequented by both the aristocracy and the middle classes. It developed a reputation as being a site of sophisticated conversation, revolving around the salons, cafés, and bookshops, but also became a place frequented by off duty soldiers and was a favourite haunt of prostitutes, many of whom rented apartments in the building. In London, one of the first to use display windows in shops was retailer, Francis Place, who experimented with this new retailing method at his tailoring establishment in Charing Cross, where he fitted the shop front with large plate glass windows. Although this was condemned by many, he defended his practice in his memoirs, claiming that he:
sold from the window more goods than paid journeymen's wages and the expenses of housekeeping. Retailers designed attractive shop fronts to entice patronage, using bright lights, advertisements and attractively arranged goods. The goods on offer were in a constant state of change, due to the frenetic change in fashions. A foreign visitor commented that London was "a world of gold and silver plate, then pearls and gems shedding their dazzling lustre, home manufactures of the most exquisite taste, an ocean of rings, watches, chains, bracelets, perfumes, ready dresses, ribbons, lace, bonnets, and fruits from all the zones of the habitable world". A number of major department stores opened across the US, Britain and Europe from the mid nineteenth century including; Harrod's of London in 1834; Kendall's in Manchester in 1836; Selfridges of London in 1909; Macy's of New York in 1858; Bloomingdale's in 1861; Sak's in 1867; J. C. Penney in 1902; Le Bon Marché of France in 1852 and Galeries Lafayette of France in 1905. The first reliably dated department store to be established, was Harding, Howell & Co, which opened in 1796 on Pall Mall, London. This venture was described as being a public retail establishment offering a wide range of consumer goods in different departments. This pioneering shop was closed down in 1820 when the business partnership was dissolved. Department stores were established on a large scale from the 1840s and 50s, in France, the United Kingdom and the US. French retailer, Le Bon Marche, is an example of a department store that has survived into current times Originally founded in 1838 as a lace and haberdashery store, it was revamped mid century and opened as a department store in 1852. Many of the early department stores were more than just a retail emporium; rather they were venues where shoppers could spend their leisure time and be entertained. Some department stores offered reading rooms, art galleries and concerts. Most department stores had tea rooms or dining rooms and offered treatment areas where ladies could indulge in a manicure. The fashion show, which originated in the US in around 1907, became a staple feature event for many department stores and celebrity appearances were also used to great effect. Themed events featured wares from foreign shores, exposing shoppers to the exotic cultures of the Orient and Middle East.

Сауда орталықтары

Көптеген қалаларда үлкен коммерциялық аймақтарды табуға болады, олар ресми түрде орталық бизнес ауданы деп аталады, бірақ АҚШ-та көбінесе "қала орталығы" (downtown) деп, ал Ұлыбританияда "басты көше" (high street) деп, ал араб тілінде сөйлейтін елдерде "базар" (souks) деп аталады. Сауда орталықтары – дүкендердің жиынтығы, яғни, белгілі бір географиялық аймақта бірнеше кәсіпордың орналасуы. Ол өнімдер мен қызметтерді қоршаған аймаққа ұсынуға арналған сауда, ойын-сауық және қызмет көрсету дүкендерінен тұрады. Типик мысалдарға сауда орталықтары, қала алаңдары, еркін сату орындары (flea markets) және базарлар жатады. Дәстүрлі түрде сауда орталықтары базарлар немесе жармарқалар деп аталды – көптеген түрлі тауарлар сататын көше бойындағы дүкендердің жиынтығы. Қазіргі заманғы сауда орталығы өзінің алдыңғыларынан өзгеше, дүкендер әдетте жеке ғимараттарда немесе бір үлкен құрылымда (әдетте АҚШ-та "Mall" деп аталады) орналасқан. АҚШ-тағы алғашқы заманауи сауда орталығы 1922 жылы Канзас-Ситиде ашылған The Country Club Plaza болды, ал 1956 жылы Виктор Груен жобалаған және Миннеаполистің маңындағы Миннесота штатының Эдина қаласында ашылған Southdale Centre – алғашқы жабық сауда орталығы болды. Америкада сауда орталықтары 1980-1990 жылдары өркендеді, осы кезеңде көптеген ірі сауда орталықтары (37 000 шаршы метрден астам) салынды, олар сәнді универмагтарымен 32 км радиустағы тұтынушыларды қызықтырды. Әлемнің әртүрлі елдерінде сауда орталықтарының әртүрлі түрлерін кездестіруге болады. Суперөңірлік сауда орталықтары – кем дегенде бес универмаг пен 300 дүкені бар өте ірі сауда орталықтары. Бұл типтегі сауда орталықтары 160 км-ге дейінгі радиустағы тұтынушыларды тартады. Аймақтық сауда орталығында кем дегенде екі универмаг немесе "басты дүкендер" болуы мүмкін. Әлемдегі ең үлкен сауда орталықтарының бірі – Майами маңында орналасқан "Sawgrass Mills Mall": оның сауда алаңы 220 237 м², 329-дан астам сауда нүктесі және танымал брендтердің дисконтты дүкендері бар. Шағын сауда орталықтары көбінесе ашық типтегі дүкендер қатары (strip centers) немесе шағын дүкендер (mini marts) деп аталады және әдетте азық-түлік дүкеніне немесе супермаркетке іргелес орналасқан. Шағын сауда орталықтарында үлкен сауда орталықтарына тән ішкі дәліздер сияқты мүмкіндіктер аз, бірақ олар ауа райы мен тұтынушылардың қалауына сәйкес жабық түрге көшуде.

A larger commercial zone can be found in many cities, more formally called a central business district, but more commonly called "downtown" in the United States, or the "high street" in Britain, and souks in Arabic speaking areas. Shopping hubs, or shopping centers, are collections of stores; that is a grouping of several businesses in a compact geographic area. It consists of a collection of retail, entertainment and service stores designed to serve products and services to the surrounding region. Typical examples include shopping malls, town squares, flea markets and bazaars. Traditionally, shopping hubs were called bazaars or marketplaces; an assortment of stalls lining streets selling a large variety of goods. The modern shopping centre is now different from its antecedents, the stores are commonly in individual buildings or compressed into one large structure (usually called Mall in the USA). The first modern shopping mall in the US was The Country Club Plaza in Kansas City which opened in 1922, from there the first enclosed mall was designed by Victor Gruen and opened in 1956 as Southdale Centre in Edina, Minnesota, a suburb of Minneapolis. Malls peaked in America in the 1980s 1990s when many larger malls (more than 37,000 sq m in size) were built, attracting consumers from within a 32 km radius with their luxurious department stores. Different types of malls can be found around the world. Superregional malls are very large malls that contain at least five department stores and 300 shops. This type of mall attracts consumers from a broad radius (up to a 160 km). A regional mall can contain at least two department stores or "anchor stores". One of the biggest malls in the world is the one near Miami, called "Sawgrass Mills Mall": it has 2,370,610 square feet (220,237 m2) of retail selling space, with over 329 retail outlets and name brand discounters. The smaller malls are often called open air strip centres or mini marts and are typically attached to a grocery store or supermarket. The smaller malls are less likely to include the same features of a large mall such as an indoor concourse, but are beginning to evolve to become enclosed to comply with all weather and customer preferences.

Көршіліктің саудасы

Ыңғайлы дүкендер Солтүстік Америкада көп кездеседі және испан тілінде сөйлейтін елдерде "bodegas", ал француз тілінде сөйлейтін елдерде "dépanneurs" деп аталады. Кейде сатушылар мен мұздақ сататы көліктер аудандарды аралап, тауарлар мен қызметтер ұсынады. Гараждық сатулар да қолданылған заттарды қайта сатудың кең таралған түрі. Аудандық сауда орындары мен бөлшек сауда орындары түрлі әлеуметтік және қоғамдық қызметтер (мысалы, кітапхана) ұсынып, сондай-ақ кездесуге ыңғайлы орын болып табылу арқылы қоғамға пайда келтіреді. Аудандық бөлшек сауда, өнімдер мен қызметтердің ұсынылуы, орналасуы және танымалдылығы тұрғысынан, мысалы, мақсатты бөлшек сауда сияқты басқа бөлшек сауда түрлерінен ерекшеленеді. Аудандық бөлшек саудаға азық-түлік дүкендері/маркеттер, сүт дүкендері, дәріханалар, құрғақ тазалау орындары, шаштараздар/еркектер шаштараздары, алкогольді сусындар дүкендері, кафелер мен алып кету дүкендері жатады. Мақсатты бөлшек саудаға сыйлық дүкендері, антиквариат дүкендері, жануарлар күтімі орталықтары, граверлер, татуировка салондары, велосипед дүкендері, шөптік емханалар, өнер галереялары, кеңсе тауарлары және сурет рамаларын жасау орындары кіреді. Аудандық бөлшек саудагерлері орналасқан тұрғын аудандарына қажетті тауарлар мен қызметтерді сатады. Аймақтың немесе қаланың әртүрлі аудандарында аудандық бөлшек сауданың көптеген түрлері болуы мүмкін, бірақ мақсатты бөлшек сауда көбінесе сауда орталықтарында орналасады, онда тұтынушылар саны аудандық бөлшек сауда аймағынан жоғары болады. Мақсатты бөлшек саудагерлері қажеттіліктерден гөрі көбірек нәрсені ұсынатындықтан, олар тәжірибе мен тауарлар мен қызметтердің кең ауқымын ұсынады, сондықтан олардың маңызы артып келеді.

Тойға арналған сауда

Партиялық жоспар – бұл өнімдерді әлеуметтік шара ұйымдастыру арқылы сату әдісі, онда шараға келгендерге өнім немесе өнімдер көрсетіліп, демонстрацияланады, содан кейін жиын аяқталмас бұрын өнімдерге тапсырыс қабылданады.

Сауда кезеңдері

Сауда шапшаңдығы – АҚШ-та, әсіресе мерекелер қарсаңында, кең таралған құбылыс. Оның ең ірісі – Рождестволық сауда маусымы, ол қазан айының басында басталып, Рождестводан кейінге дейін жалғасады. Кейбір діндер мұндай сауда маусымдарын өз нанымына қайшы деп есептейді және одан бас тартады. Көптеген адамдар коммерциялық еңбекқорлықтың артық екенін айтады, ал дүкендердің сауда маусымын азайтуға тырысуын «Рождествоға қарсы соғыс» контекстінде қарастырады. Ұлттық бөлшек сауда федерациясы (NRF) мектепке оралуға дайындық саудасының маңыздылығын атап өтеді, ол мерекелік саудадан кейін екінші орында тұрады. Бұл кезде ата-аналар балаларына киім мен мектеп құралдарын сатып алады. NRF-тің жылдық сауалнамасына сәйкес, 2017 жылы американдықтар мектепке және колледжге дайындыққа 83 миллиард доллардан астам жұмсаған. Маусымдық сауда – бұл ағымдағы маусымға сәйкес киім-кешек сатып алу. Қыс айларында адамдар жылу үшін қабат-қабат киініп, сырт киімдерін киеді, ал жазда ыстықтан сақтану үшін жеңіл киімдерді таңдайды. Бүгінгі таңда маусымдық сауда көбінесе мерекелік жеңілдіктермен және арзан бағада көп нәрсе алумен байланысты. Дүкендер жаңа маусымның трендтеріне орын ашу үшін бұрынғы маусымдық киімдерін тазартады. Маусым соңындағы сатылымдар әдетте бірнеше аптаға созылады, ал бағалар сатылым аяқталған сайын төмендейді. Сатылым кезінде тауарларға 10%-дан 50%-ға дейін жеңілдік жасалуы мүмкін, ең үлкен жеңілдіктер маусым соңында ұсынылады. Мерекелік сауда кезеңдері ұзаққа созылып, «Қара жұма» сияқты мерекелер қараша айы бойына акциялар ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Қазіргі таңда сауда орталықтар жабылып қалғаннан кейін де тоқтамайды, себебі интернет пен мобильді қосымшалардың арқасында адамдар дүкендерге және олардың сатылымдарына бұрынғыдан да оңай қол жеткізе алады. Бүгінде көптеген адамдар ең тиімді бағаны табу үшін онлайн зерттеулер жүргізеді. Google-дағы саудалық іздеулердің үштен бірі кешкі сағат 10:00 мен таңғы сағат 4:00 аралығында жасалады. Сатып алушылар соңғы шешім қабылдамас бұрын әртүрлі дереккөздерден ақпарат жинауға көбірек уақыт жұмсайды. Бұрын сатып алушылар ақпарат алу үшін орта есеппен бес дереккөзді пайдаланса, 2014 жылы бұл көрсеткіш 12-ге дейін өсті.

Shopping frenzies are periods of time where a burst of spending occurs, typically near holidays in the United States, with Christmas shopping being the biggest shopping spending season, starting as early as October and continuing until after Christmas. Some religions regard such spending seasons as being against their faith and dismiss the practice. Many contest the over commercialization and the response by stores that downplay the shopping season often cited in the War on Christmas. The National Retail Federation (NRF) also highlights the importance of back to school shopping for retailers which comes second behind holiday shopping, when buyers often buy clothing and school supplies for their children. In 2017, Americans spent over $83 billion on back to school and back to college shopping, according to the NRF annual survey. Seasonal shopping consists of buying the appropriate clothing for the particular season. In winter people bundle up in warm layers and coats to keep warm, while in summer people wear less clothing to stay cooler in the heat. Seasonal shopping now revolves a lot around holiday sales and buying more for less. Stores need to get rid of all of their previous seasonal clothing to make room for the new trends of the upcoming season. The end of season sales usually last a few weeks with prices lowering further towards the closing of the sale. During sales items can be discounted from 10% up to as much as 50%, with the biggest reduction sales occurring at the end of the season. Holiday shopping periods are extending their sales further and further with holidays such as Black Friday becoming a month long event stretching promotions across November These days shopping doesn't stop once the mall closes, as people have more access to stores and their sales than ever before with the help of the internet and apps. Today many people research their purchases online to find the cheapest and best deal with one third of all shopping searches on Google happen between 10:00 pm and 4:00 am. Shoppers are now spending more time consulting different sources before making a final purchasing decision. Shoppers once used an average of five sources for information before making a purchase, but numbers have risen to as high as 12 sources in 2014.

Сауда-саттық

Шприк шопинг немесе "шопингке шығу" – көптеген сатып алуларды қамтитын қарқынды және әуесқойлықпен жасалатын жекелеген сауда кезеңі. Ол көлемі мен мақсаты жағынан қалыпты саудадан және міндетті саудадан өзгеше. Бір зерттеуде саудаға бару кезінде мидың ләззат орталықтары, сексуалдық белсенділік кезіндегідей, қоздырылатыны анықталды. Саудаға шарықтағаннан кейін, жасаған сатып алуларынан кейін өкініш, қайғы, ашу немесе көңілсіздік сезіміне толыған адамдар үшін бұл әсіресе қиын болуы мүмкін.

Баға белгілеу және келіссөздер

Тарихи тұрғыдан алғанда, бағалар бартер немесе келіссөздер арқылы белгіленетін. Тұрақты бағаны алғаш рет қабылдаған бөлшек саудагерлер 18 ғасырда Король сарайы кешенінде жұмыс істегендер деп есептеледі. Бұл бөлшек саудагерлер сәндік имиджді қалыптастыру үшін жоғары баға саясатын ұстанды. Жоғары тапты клиенттері үшін тұрақты бағалар оларды бартердің ыңғайсыздығынан құтқарды. Көптеген бөлшек саудагерлер қолданатын баға белгілеу әдісі – өнімнің өзіндік құнына үстеме қосу. Бұл бөлшек саудагердің шығындарына белгілі бір соманы (немесе пайызды) қосуды білдіреді. Тағы бір кең таралған әдіс – өндіруші ұсынған баға тізімі. Бұл өндіруші ұсынған және әдетте өнімге басылып жазылған соманы алуды қарастырады. Бөлшек саудада психологиялық баға белгілеу немесе тақ санмен баға белгілеу жиі қолданылады. Психологиялық баға белгілеу – тұтынушыға оң әсер етуге бағытталған әртүрлі тактикалар жиынтығы. Мысалы, баға таңбасында соңғы цифры "9" болатын (мысалы, 9.99, 19.99 немесе 199.99) бағалар, баға диапазонын көрсетуге және тауарды тұтынушының қабылдаған бағасынан сәл төменге түсіруге мүмкіндік береді. Дегенмен, қытай қоғамында бағалар көбінесе дөңгелек санмен немесе кейде сәтті санмен белгіленеді. Бұл бағалық белгілерді құрайды. Тұрақты баға жүйесінде де тұтынушылар саудаласуға тырысуы мүмкін; яғни бағаны келісуге. Экономистер мұны мәміленің жалпы экономикалық пайдасының тұтынушылар мен өндірушілер арасында қалай бөлінетінін анықтау деп қарастырады. Екі тараптың да айқын артықшылығы жоқ, себебі сату жүзеге аспаса, пайда екеуіне де жоғалады. Онлайн сауда жасағанда бағаны келісу қиынырақ болуы мүмкін, өйткені сіз тікелей сатушымен байланысқа түспейсіз. Кейбір тұтынушылар ең қолайлы бағаны табу және/немесе ақша үнемдеу үшін бағаларды салыстыру қызметтерін пайдаланады, сондай-ақ кімнен немесе қайдан сатып алуға шешім қабылдайды.

"Көре бергіш"

"Витриналық сауда" – тұтынушының сатып алу ниетімен немесе ниетсіз тауарларды қарап шығуын білдіретін термин. Витриналық сауданы көбінесе ойын-сауыққа құштар немесе гедонистік саудагерлер деп аталатын белгілі бір тұтынушылар тобы жүзеге асырады. Ойын-сауықтық сауда тұтынушының сатып алу процесіне белсенді қатысуымен сипатталады, ал ойын-сауықтық саудагерлер – сатып алуды ләззат алудың бір түрі деп санайтын тұтынушылар. Басқа тұтынушылар витриналық сауданы кейінірек сатып алуды жоспарлаудың бір бөлігі ретінде пайдаланады. Шоуруминг, яғни дәстүрлі сауда дүкенінде тауарды сатып алмай-ақ қарап, содан кейін сол тауардың арзанырақ бағасын табу үшін интернеттен сатып алу практикасы, онлайн бәсекелестердің салдарынан дәстүрлі саудагерлер үшін күрделі мәселеге айналды, сондықтан кейбіреулері онымен күресу үшін шаралар қолдануда.

Велосипедпен жүру

Дания, Нидерланды және Германия сияқты елдерде пайдалы велосипедпен жүрудің жоғары деңгейі сауда сапарларын да қамтиды, мысалы, Германиядағы барлық сауда сапарларының 9 пайызы велосипедпен жасалады.