Кіріспе

Дене қуыстарын тыйым салынған заттарға (контрабанда) визуалды немесе қолмен тексеру

Дене қуысының тексеруі, сондай-ақ қуыс іздеу деп те аталады, – бұл заңсыз есірткі, ақша, әшекейлер немесе қару-жарақ сияқты тыйым салынған заттарды табу мақсатымен дене қуыстарын визуалды немесе қолмен тексеру. Заттарды жасыру үшін жиі қолданылатын дене қуыстарына ауыз, қын және тік ішек жатады. Бұл, полиция ұстағаннан кейін немесе түрмеде, қамауда немесе психиатриялық ауруханада қамауға алынған адамдарға әдеттегідей жүргізілетін қарапайым тексеруден әлдеқайда терең тексеру болып табылады. Көбінесе адам мекемеден шыққанда процедура қайталанады. Дене қуыстарын тексеру кейбір халықаралық шекаралық өтпе орындарында да жүргізілуі мүмкін, мысалы, АҚШ Кеден және шекаралық қорғау қызметі халықаралық саяхатшылардың есірткі сияқты контрабандалық заттарды жасырғанына күдік келген кезде.

Процедура

Көптеген контрабандалық заттар дене қуыстарына жасырылуы мүмкін, мысалы, тік ішекке салыну арқылы. Есірткі заттар көбінесе презервативтерде табылады және уақытша тоқ ішекте сақталады, ал сигара түтіктері сияқты цилиндрлер ақша, вена ішіне еңгізілетін шприцтер және пышақтарды жасыру үшін қолданылады. Көшірме қолғап кілттерін денедегі көптеген тесіктерге, мысалы, мұрын жолдарына немесе тілдің астына жасыруға болады. Дене қуысын жан-жақты визуалды тексеру кезінде, фонарь арқылы мұрын тесіктері, құлақтар, ауыз, кіндік, еркек жыныс мүшесі (саңылау және алқабы) немесе әйел жыныс мүшесі және жамбас сияқты дене бөліктерін жарықтандыру қолданылады. Әдетте, ұсталған адам осы дене бөліктерін тексеру кезінде олармен әрекеттесуге көмектесуі қажет. Визуалды тексеру кезінде кейде отыруға буып беру нұсқауы беріледі, сондай-ақ ұзақ уақыт отыру талап етілуі мүмкін; кейде айнаның алдында отыру талап етіледі (көзбен қадағалаушыға жақсы көрініс беру үшін). Адамнан "буып отырып жөтелдеу" сұралуы мүмкін, мақсаты - тік ішекте немесе қынапта сақталған затты шығару. Дене қуысын қолмен тексеру кезінде, ұсталған адам уақытша басқа клиникаға ауыстырылады, онда оны сол жыныстағы лицензияланған дәрігер тексеріп қарастырады; дене тесіктері саусақтармен немесе құралдармен зерттеледі. Мұндай тексерулердің жүргізілуі мүмкін жағдайлар көбінесе шектеулі, мысалы, алаңдаушылықтан басқа себептермен визуалды дене қуысын тексеруге келісім беруден бас тартатын адамдарға қатысты немесе контрабанданың болуына күдік тудыратын нақты дәлелдер бар жағдайларда, сот шешімі қажет. Қуыс іздеулердің контрабандалық заттарды толыққанды алдын алуда тиімсіз стратегия болып танылғаны белгілі, себебі ол ішектердегі немесе асқазандағы заттарды анықтай алмайды, сонымен қатар бұл процедураның жеке өмірге қатысты және адамды қорлауға немесе қадір-қасиетін төмендетуге бағытталған екені ескеріледі, сондықтан билік органдары үшін адамдарды нәжісті шығарып жібергенге дейін немесе адамның жамбас аймағын рентгенге түсіргенге дейін бақыланатын ортада оқшаулау жиі кездесетін жағдайға айналды, себебі бұл процедуралар аз инвазивті және психологиялық зиян келтірмейді.

Құқықтық мәртебе

Кейбір тұтқындар мен адам құқықтары жөніндегі белсенділер дене қуыстарын тексерудің контрабанда ағынын тоқтату мақсатында емес, тұтқындарды мазақтау және қорлау үшін жүргізілетінін айтады. Тік ішекті көзбен қарау арқылы оның тереңіне жасырылған заттарды анықтау мүмкін емес. Сол сияқты, қолмен дене қуыстарын тексеру кезінде де анықталудан қашуға болады. Кейбір жағдайларда күдіктілер есірткіні презервативтерге орап жұтып қойып, оны асқазан-ішек жолы арқылы өткізеді. Мұндай жасырылған контрабанданы тек диагностикалық бейнелеу арқылы ғана анықтауға болады, бұл дене қуыстарын тексерудің мәнін жояды. Осы тексерулердің өте жасырын және жеке өмірге қатысты құқықты қатты шектеуіне байланысты, визуалды және қолмен дене қуыстарын тексерудің заңдылығы жиі күмәндану тудырады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та Bell v. Wolfish ісі осы мәселе бойынша негізгі прецедент болып саналады. АҚШ Жоғарғы Соты осы іс бойынша шешім шығарып, дене қуыстарын тексеру үшін нақты негіздердің стандартын белгіледі. Олардың қатарында түрмелердегі қауіпсіздік мәселелері де бар. Мұндай тексерулер көбінесе АҚШ Конституциясының Төртінші түзетуімен реттеледі, ол нақты себепсіз іздестіруге тыйым салады.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда түрмеге кірген кезде дене қуыстарын тексеру жүргізілмейді, бірақ жаңа түскен тұтқындар жолақтап тексерудің бір бөлігі ретінде шалқалап отыруға міндетті. Осы тұтқындарды көзбен қарап тексеруге рұқсат етілсе де, түрме қызметкерлерінің дене қуыстарын тексеруге құқығы жоқ.

Танымал мәдениетте

Дене қуысын тексеру, оның қорлаушы, ұятты және жеке басыңызға тиетін сипатынан туындап, "Beavis және Butt head Do America", "Rush Hour 3" және "Wayne’s World" сияқты комедиялық фильмдерде, сондай-ақ "Seinfeld" американдық комедиялық телесериалында көбінесе әзіл ретінде қолданылады. Әдетте, ол комедиялық кейіпкердің қиын жағдайын одан әрі ушықтырады. Бұл көбінесе тікелей көрсетілмейді, бірақ тексерушінің майланған қолғап киюі арқылы меңзеледі. Бұл жағынан ректалды тексеруге ұқсас.