Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нигерия штаты
State of Nigeria
Плато штаты Нигерияның он екінші үлкен штаты болып табылады. Ол Нигерияның орталық бөлігіне жақын орналасқан және астанасы Жос платосын және бүкіл платоны қоршаған төбелерді қамтиды. Плато штаты "Бейбітшілік пен туризм мекені" деп сипатталады. Табиғи тас формациялары, төбелер мен сарқырамалары бар, ол Жос платосының атымен аталған және шамамен 4,7 миллион халқы бар.
Plateau State is the twelfth largest Nigerian state. It is located near the centre of Nigeria and includes a range of hills surrounding the Jos Plateau, its capital, and the entire plateau itself. Plateau State is described as "The Home of Peace and Tourism". With natural formations of rocks, hills and waterfalls, it derives its name from the Jos Plateau and has a population of around 4.7 million people.
Шекаралар
Плато штаты Нигерияның алты геосаяси аймағының Солтүстік Орталық аймағында орналасқан. Аумағы 30 800 шаршы километрді құрайды, халық саны шамамен үш миллион адамды құрайды. Ол 8°24' солтүстік және 10°30' солтүстік кеңдіктер мен 8°32' шығыс және 10°38' шығыс бойлықтары арасында орналасқан. Штаттың аты штаттың солтүстігіндегі таулы аймақ, тас формациялары бар Джос платосының құрметіне қойылған. Платоны жабатын шөптесін жерлерге жалаңаш тастар шашырап жатыр. Биіктігі теңіз деңгейінен шамамен 1200 метрден басталып, Жосқа жақын Шир тауларындағы ең биік нүктеде 1800 метрге жетеді. Қаңтар мен колумбит кендерін көп жылдар бойы өндіру салдарынан аймақта терең шатқырлар мен көлдер пайда болған.
Plateau State is located in the North Central Zone out of the six geopolitical zones of Nigeria. With an area of , the state has an estimated population of about three million people. It is located between latitude 8°24' N and 10°30' N and longitude 8°32' E and 10°38' E. The state is named after the Jos Plateau, a mountainous area in the north of the state with rock formations. Bare rocks are scattered across the grasslands, which cover the plateau. The altitude ranges from around to a peak of above sea level in the Shere Hills range near Jos. Years of tin and columbite mining have left the area strewn with deep gorges and lakes.
Климат
Тропикалық аймақта орналасқан болғанымен, биік орналасуының арқасында штаттың климаты қоңыржайға жақын, орташа температурасы 13-22 °C аралығында. Харматан желдері желтоқсан мен ақпан аралығында ең суық ауа райын әкеледі, ал ең жылы температуралар көбінесе наурыз және сәуір айларындағы құрғақ маусымда байқалады. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері оңтүстік бөлігінде өзгеше, ал жазықта – өзгеше, ең көп жауын-шашын шілде және тамыздағы жаңбырлы маусымда жауады. Салқын климат безгек сияқты кейбір тропикалық аурулардың таралуын азайтты. Жос жазығы Нигерияның солтүстігіндегі көптеген өзендердің бастауы болып табылады, оның ішінде Кадуна, Гонгола, Хадеджа және Даматуру өзендері.
Although situated in the tropical zone, the higher altitude gives the state a near temperate climate, with an average temperature between 13 and 22 °C. Harmattan winds cause the coldest weather between December and February, with the warmest temperatures usually in the dry season months of March and April. The mean annual rainfall varies between in the southern part to on the plateau, with the highest rainfall during the wet season in July and August. The cooler climate has led to a reduced incidence of some tropical diseases such as malaria. The Jos Plateau is the source of many rivers in northern Nigeria, including the Kaduna, Gongola, Hadeja and Damaturu rivers.
Геология
Жос платосы – бұл ескі граниттік тау жыныстарының арасынан еніп өткен, жас граниттің аймағы деп саналады, ол айналасындағы штаттарды құрайды. Осы "жас" граниттердің шамамен 160 миллион жыл бұрын пайда болғаны болжанады. Осының нәтижесінде Жос платосының ерекше ландшафты қалыптасқан. Жерден саңырауқұлақтар сияқты көтеріліп, үлкен тастармен себілген көптеген төбешіктер бар. Сонымен қатар, 50 миллион жыл бұрынғы вулкандық әрекет көптеген жанартаулар мен лава ағындарынан пайда болған кең базальттік платоларды жасады. Бұл сонымен қатар, негізінен тар және терең шатқалдар мен эрозиядан тегістелген беткейлерден (педементтер) тұратын аймақтарды, дөңгелек төбелердің тік жартасты беттерінен құрайды. Плато штатының қалыптасуына қатысқан вулкандық әрекет кезеңдері оны елдегі минералға бай штаттардың біріне айналдырды.
The Jos Plateau is thought to be an area of younger granite which was intruded through an area of older granite rock, making up the surrounding states. These "younger" granites are thought to be about 160 million years old. This creates the unusual scenery of the Jos Plateau. There are numerous hillocks with gentle slopes emerging from the ground like mushrooms scattered with huge boulders. Also, volcanic activity 50 million years ago created numerous volcanoes and vast basaltic plateaus formed from lava flows. This also produces regions of mainly narrow and deep valleys and pediments (surfaces made smooth by erosion) from the middle of rounded hills with sheer rock faces. The phases of volcanic activities involved in the formation of Plateau State have made it one of the mineral rich states in the country.
Туризм
Плато штаты Нигериядағы бейбітшілік пен туризм ошағы деп танылады. Туризм саласы толыққанды дамымаса да, оның табиғи мүмкіндіктері, әсіресе Нигерияның ішіндегі туристерді қызықтырады. Жабайы табиғат сафари паркі Жостан шамамен бір шақырым жерде, табиғи саваннаның ортасында орналасқан. Жостағы Ұлттық мұражай 1952 жылы құрылды. Ол археология және керамика коллекцияларымен, сондай-ақ б.з.д. 500-200 жылдарға дейінгі Нок терракота бас мүсіндері мен артефакттарымен мәшһүр. Традициялық Нигерия сәулеті мұражайы іргелес орналасқан, онда Кано қабырғаларынан бастап Тив ауылына дейінгі әртүрлі ғимараттардың нақты көшірмелері қойылған. Колониялық кезеңге қатысты теміржол және қалайы өндірісімен байланысты заттар көрмеге қойылған. Жос қаласындағы Соломон Лар ойын-сауық паркі Плато штатының бұрынғы губернаторы Соломон Лардың құрметіне аталған. Жос хайуанат бағы 1957 жылы ашылды және жануарлардың, құстардың және жорғалаушылардың бай коллекциясына ие. Ассоп сарқырамасы Нигериядағы ең әйгілі сарқырамалардың бірі болып саналады. Ол Жос қаласынан 64 шақырым қашықтықта, Абужаға қарайтын жолда орналасқан және телесериалдар мен жарнамалар түсіру үшін пайдаланылады. Құра сарқырамасы Жостан оңтүстік-шығысқа қарай 77 шақырым жерде орналасқан туристік аймақ. Уэз тасы – жер бетінен 450 метрге дейін көтерілетін күмбез тәрізді инсельберг. Ол Жостан оңтүстік-шығысқа қарай 216 шақырым қашықтықта, Уэз қаласының жанында орналасқан. Бұл Африкадағы ақ пеликанның көбейетін бес орнының бірі. Осы себепті, үкімет тас айналасын құстар қорығы және жануарлар дүниесін дамыту үшін қорғауда. Керанг жоталары Жостан 88 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл жанартаулық төбелер табиғи тау бұлақтарының бастауы болып табылады, олардың суы бөтелкеге құйылады. Шере жоталары платоның ең биік шыңдарын қамтиды. Олар Жостың шығысында орналасқан және қаланың әдемі көрінісін ұсынады, сонымен қатар альпинистер мен тау жүрушілерді қызықтырады. Риом тасы Жостан оңтүстік-батысқа қарай 25 шақырым қашықтықта, Риом қаласының жанында орналасқан тау жынысы. Пандам қорығы бегемоттар, крокодилдер және бірнеше түрі жыландар мекендейтін, көбінесе бұзылмаған жабайы табиғат қорығы. Парк күзетшілері жануарларды жаяу бақылап, келушілерге жол көрсетеді. Кахванг тас формациясы базальт тас құрылымдарынан тұрады және Риом ауданындағы Бангаи ауылында орналасқан.
Plateau State is known as The Home of Peace and Tourism in Nigeria. Although the tourism sector is not thriving, its natural endowments are still attractions to tourists, mostly from within Nigeria. The Wildlife Safari Park sits in the middle of of unspoiled savanna bush, about from Jos. The National Museum in Jos was founded in 1952. It is known for its archaeology and pottery collections, and with some fine Nok terracotta heads and artefacts dating from 500 BC to 200 AD. The Museum of Traditional Nigerian Architecture is adjacent, with life size replicas various of buildings, from the walls of Kano to a Tiv village. Items from colonial times relating to the railway and tin mining are on display. Solomon Lar Amusement Park in Jos city is named after Chief Solomon Lar, a former governor of Plateau State. Jos Zoo was established in 1957 and has a good stock of animals, birds and reptiles. Assop Falls is perhaps, the most notable of Nigeria's many waterfalls. Located at the edge of the Jos Plateau, about 40 mile (64 km) from Jos city, on the road to Abuja. It is used as a filming location for soap operas and advertisements. Kurra Falls is a tourist area some 77 km southeast of Jos and is the location of the state's first hydroelectric power station. Wase Rock is a dome shaped inselberg which juts out of the ground to a height of 450 meters. It is located about 216 km southeast of Jos, near Wase town. It is one of only five breeding sites of the white pelican in Africa. Because of this, the government now protects about around the rock as a bird sanctuary and for wildlife development. The Kerang highlands are located about 88 km from Jos. These volcanic hills are the source of natural mountain springs, which are use for bottled spring water. The Shere Hills include some of the plateau's highest peaks. They are a range of hills to the east of Jos which have views of the city below and attract mountain climbers and hill walkers. Riyom Rock is a rock formation 25 km southwest of Jos, near Riyom town. Pandam Game Reserve is a largely unspoiled wildlife sanctuary with hippopotami, crocodiles, and several snake species. Park rangers track game on foot and guide the visitors. Kahwang Rock Formation of basalt rocks, is located in Bangai village in the Bachi district of Riyom.
Табиғи ресурстар
Мемлекеттегі табиғи ресурстарға барит, боксит, бентонит, висмут, касситерит, саз, көмір, изумруд, фтор, гранит, темір кені, каолин, қорғасын/мырыш, мәрмәр, молибденит, пирохлор, тұз, танталит/колумбит және қалайы/вольфрам кіреді.
Natural resources in the state include: barite, bauxite, bentonite, bismuth, cassiterite, clay, coal, emeralds, fluoride, granite, iron ore, kaolin, lead / zinc, marble, molybdenite, pyrochlore, salt, tantalite / columbite, and tin / wolfram.
Тарих
Плато штатының шекарасы көп рет өзгертілді. Отарлық манипуляция темір жол құрылысын қорғау және қазылған қалайыны жағалауға қауіпсіз жеткізуді қамтамасыз ету ниетінен туындады. Сондай-ақ, бастапқыда бір резиденция басшылығымен басым көпшілігі мұсылман емес провинция құруға әрекет жасалды. Кейінгі өзгерістер жергілікті билікке ұмтылыстан туындады. Ұлыбритания 20 ғасырдың басында Нигерияны отарлауды бастады. Ол кезде Плато штатының көп бөлігі Баучи провинциясының құрамында болды. 1926 жылы Баучи провинциясынан Жос және Панкшин бөлімдерінен тұратын Плато провинциясы бөлініп шықты. Үкімет этникалық топтарды бөліп-жармауға тырысқандықтан, шекаралар келесі жылдары бірнеше рет өзгерді. 1967 жылдың мамыр айында Бэнуэ және Плато провинциялары біріктіріліп, ірі Бэнуэ-Плато штаты құрылды. Ол кезде Нигерияда он екі штат болды. 2018 жылдың маусым айында Жоста болған этникалық қақтығыстарда 86 адам қаза тапты. Christian Solidarity Worldwide ұйымының мәліметінше, 2018 жылдың маусым айында бір апта ішінде фулани малшылары 238 адамды өлтірді, ал 2018 жылдың бірінші үш айында 1061 адам қаза тапты. 2021 жылдың қарашасында Al Jazeera хабарлағандай, штаттағы осы қақтығыстар көбінесе этникалық және діни тұрғысынан қарастырылса да, кейбір сарапшылар климаттың өзгеруі мен жер тапшылығы шиеленісті күшейтеді деп санайды. 2022 жылы қарақшылар тобы бірнеше ауылға шабуыл жасады. 2023 жылдың желтоқсанында бірқатар жаңа қырғындарда кем дегенде 200 адам қаза тапты.
Plateau state has been adjusted to its present borders many times. Colonial manipulation was from a desire to protect the railway construction and guarantee safe passage of mined tin to the coast. There was also an attempt initially to create a province of largely non Muslims under one Resident. Later alterations came from strong local desires for self government. The British began to exert colonial control of Nigeria in the early 20th century. At that time, much of Plateau State was part of Bauchi Province. In 1926, Plateau Province, made up of Jos and Pankshin Divisions, was carved out of Bauchi. The border changed several times in subsequent years as the government sought not to split ethnic groups. In May 1967, Benue and Plateau Provinces were merged to form the large Benue Plateau State. At this time Nigeria had twelve states. In June 2018, ethnic violence in Jos killed 86 people. The group Christian Solidarity Worldwide reported that 238 people were killed by Fulani herders in one weekend in June 2018 alone, and 1,061 were killed in the first three months of 2018. In November 2021, Al Jazeera reported that while said clashes in the state are often viewed through an ethnic and religious lens, some analysts point to climate change and land scarcity as exacerbating tensions. In 2022, a bandit gang attacked several villages. In December 2023, at least 200 died during a series of new massacres.
Үкімет
Плато штатының әкімшілік құрылымы мемлекеттік кабинет, Әлемдер палатасы және жергілікті басқару аудандарынан тұрады. Ол 2023 жылғы 29 мамырда PDP партиясының тізімі бойынша ант берді. Әлемдер палатасы 25 мүшеден және 11 арнайы кеңесшіден тұрады. Палатаның қазіргі спикері – Құрметті Мұса Суле, ол 2023 жылғы 13 маусымда 10-шы шақырылымның мүшелерімен сайланды. Жергілікті басқаруды төраға басқарады, ол атқарушы орган болып табылады, ал оның кабинеті заң шығарушы орган құрамына кіретін сайланған кеңесшілерден тұрады. Плато штаты 17 жергілікті басқару ауданына бөлінген, олардың әрқайсысы ортақ мүдделерді немесе туыстық байланысты бөлісетін этникалық топтарды қамтиды. Осы жергілікті басқару аудандарының басшыларын халық бұрынғы басшылармен туысқандық байланысы жоқ бірнеше үміткерлердің арасынан сайлайды.
The Plateau State administrative structure consists of the state cabinet, the House of Assembly and local government areas. He was sworn in on 29 May 2023 under the party PDP. The House of Assembly consists of 25 members and 11 special advisers. The current Speaker of the house is Rt. Hon. Moses Sule who was elected on 13 June 2023 by the members of the 10th assembly. The local government is headed by a chairman, who is the chief executive, while his cabinet consists of elected councilors who make up the legislative arm. Plateau State is also divided into 17 local government areas, each encompassing ethnic groups who share common affinities or distant bloodlines. Leaders of these local government areas are elected by the people from amongst several contestants who may not be related to any past chiefdom leaders.
Демография
Мемлекетте қырықтан астам этно-тілдік топтар бар. Мемлекеттегі жергілікті этностардың кейбіреулері:
The state has over forty ethno linguistic groups. Some of the indigenous ethnic groups in the state are:
Бұл этностар негізінен егіншілікпен айналысады және мәдени және дәстүрлі өмір салты ұқсас. Елдің басқа аймақтарынан адамдар осы мемлекетке қоныстанды, олардың ішінде Идома, Игбо, Йоруба, Ибибио, Аннанг, Эфик, Ижау және Бини этностары бар. Әр этностың өзіне тән тілі бар, бірақ елдің қалған бөлігіндегідей, мемлекетте де ағылшын тілі ресми тіл болып табылады; Хауса тілі де Нигерияның Солтүстік және Орталық белдеуінің көп бөлігіндегідей, кеңінен қарым-қатынас және сауда құралы ретінде қолданылады.
These ethnic groups are predominantly farmers and have similar cultural and traditional ways of life. People from other parts of country have come to settle in the state; these include the Idoma, Igbo, Yoruba, Ibibio, Annang, Efik, Ijaw, and Bini. Each ethnic group has its own distinct language, but as with the rest of the country, English is the official language in the state; Hausa is also a common medium of communication and commerce as is the case in most parts of the North and Middle Belt of Nigeria.
Дін
Көпшілігі христиан, мұсылман азшылығы бар. Рим-католик шіркеуі Жос архиепископиясында 830 714 жатқан адамды қамтиды (1934), архиепископ Матфей Ишая Адудың (2020) басшылығымен 60 приходқа бөлінген, сондай-ақ екі қарастырылатын епархия бар: Панкшин (2014), епископ Михаэль Глобал Гокумның (2014) басшылығымен 32 приход, және Шендам (2007), епископ Филипп Даву Дунгтың (2016) басшылығымен 31 приход. Джос провинциясындағы Джос англикан епархиясы (1980) епископ Бенджамин Квашидің (2008) басшылығымен жүргізіледі.
Mainly Christian with a Muslim minority. The Roman Catholic Church includes 830,714 faithful in the Archdiocese of Jos (1934) with 60 parishes under Archbishop Matthew Ishaya Audu (2020), and two suffragan dioceses of |Pankshin (2014) with 32 parishes under Bishop Michael Global Gokum (2014), and Shendam (2007) with 31 parishes under Bishop Philip Davou Dung (2016). The Anglican Diocese of Jos (1980) within the Province of Jos, is led by Bishop Benjamin Kwashi (2008).
Темір жолдар
1067 мм мыс өлшемімен шығыс жолы Насарава штатындағы Лафия қаласынан Жос арқылы Баучи штатына дейін созылады.
The 1067 mm Cape Gauge Eastern Line north from Lafia in Nasarawa State via Jos to Bauchi State.
Әуежай
Джостағы Якубу Говон әуежайы Абуджа және Лагос қалаларына рейстер ұсынады.
Yakubu Gowon Airport in Jos with flights to Abuja and Lagos.