Кіріспе

мектептерді қаржыландыру

Робин Гуд жоспары – Техас штатының Сенат заң жобасы 7-нің (73-ші Техас заң шығарушы палатасы) бір бөлігіне берілген халықтық атау (бұл ереже ресми түрде «қайта алу» деп аталады), алғаш рет 1993 жылы АҚШ-тың Техас штатымен қабылданған және содан бері жиі қайта қаралып келген, Техас штатындағы барлық мектеп округтерінде мектептерді қаржыландырудың теңдігін қамтамасыз ету мақсатындағы шара. Қазіргі таңда бұл жоспар Техастың білім беру кодексінің 49.002-бабында бекітілген. Бастапқы заң жобасы көптеген сот шешімдеріне (федералды және штаттық, әсіресе Техас Жоғарғы Сотының Edgewood тәуелсіз мектеп округіне қарсы Kirby ісі) жауап ретінде қабылданды, бұл бұрынғы қаржыландыру схемалары Техас Конституциясының «тегін мемлекеттік мектептердің тиімді жүйесі» деген талаптарын бұзады дегенді көрсетті, себебі бұл ереже штаттағы жылжымайтын мүлік салығын шектеу туралы басқа бір ережемен байланысты. Заңнама содан бері өзгеріске ұшырағанымен, оның негізгі қағидасы өзгерген жоқ: ол мектеп округтерінің мемлекеттік мектептерге жұмсай алатын сомасын және жергілікті деңгейде жинай алатын мүлік салығын шектейді, сондай-ақ артық қаражатты мемлекетке қайтарып беруді және оны жеткілікті қаржы жинауға мүмкіндігі жоқ басқа округтерге беруді талап етеді.

Сот іс-әрекеттері мен заң шығару іс-әрекеттері

Мектеп қаржысы бойынша сот ісі мемлекеттік соттарда қаралуы тиіс, себебі АҚШ Жоғарғы Соты 1973 жылы білім берудің АҚШ Конституциясымен қорғалатын негізгі құқық емес екенін қабылдады (Тексаста туындаған Сан-Антонио Родригеске қарсы іс). Бірақ, жауап ретінде, 1975 және 1977 жылдар аралығында заң шығарушы орган мұғалімдердің ең төменгі жалақы мөлшерін көтерді және оқу күндерінің қажетті санын ұлғайтты.

Эджвуд I

Бірінші, бастапқы төрт сот ісінің (барлығы да Техас штатының Бексар округіне қарасты, Сан-Антониодағы төмен кірісті мектеп округі Эджвуд тәуелсіз мектеп округін қамтитын) нәтижесінде «Робин Гуд» туды. 1984 жылдың мамырында Мексикалық американдықтардың құқықтық қорғау және білім беру қоры сол кездегі штаттық Білім беру комиссары Уильям Кирбиге қарсы шағым түсірді, себебі кедей мектеп округтеріндегі оқушыларға қатысты кемсітушілік орын алған. Эджвуд тәуелсіз мектеп округі штаттың мемлекеттік мектептерді қаржыландыру әдістері, оның салдарынан округтер арасындағы қаржыландыруда үлкен айырмашылықтар туындады, Техас Конституциясын бұзады деп мәлімдеді. 1989 жылдың қазан айында Техас Жоғарғы Соты қолданыстағы қаржыландыру механизмдері Техас Конституциясын бұзады деген шешім шығарды, сондай-ақ «тиімді жүйе» үшін «салық салу жөніндегі ұқсас күш-жігермен оқушы басына шаққандағы ұқсас кіріс деңгейіне тең қол жеткізу» қажеттігін атап өтті. Жауап ретінде заң шығарушы орган штаттың негізгі жәрдемақысын және кепілдірілген өнімді 95-ші пайыздық деңгейде теңестіруді қамтамасыз ететін заң қабылдады, бірақ ең «мүліктік жағынан бай» округтерді талаптардан нақты түрде алып тастады.

Эджвуд II

Ең бай мектеп аудандарын талаптан босату Эджвуд МДБ-ны комиссар Кирбиге қарсы тағы да сотқа шағымдануға мәжбүр етті, бұл 1990 жылдың қыркүйегінде болды. Техас Жоғарғы Соты 1991 жылдың қаңтар айында бұл заңның бай аудандарды босату арқылы конституцияға қайшы екенін анықтап, ауданның пайдасына шешім шығарды. Бір айдан кейін Сот (сирек кездесетін) "консультативтік пікір" жариялап, Заң шығарушы орган "тиімді жүйені" құрғаннан кейін, сайлаушылардың келісімімен жергілікті деңгейде қосымша қаржыландыруға рұқсат бере алатынын мәлімдеді. Заң шығарушы орган 188 "Аудандық білім беру округтерін" құру арқылы жауап берді, олардың мақсаты мүліктік жағынан бай округтерді мүліктік жағынан кедей округтермен біріктіріп, салық базасын теңестіру болды.

Батыс Оранж-Коув ісі

Эджвуд IV ісінен кейін соттар мектеп қаржысы жөніндегі дауды шамамен алты жылға тоқтатты. Алайда, мемлекеттік міндетті M&O шегі (мектеп округтерінің көпшілігі салықтарды осы шекте бағалаған) келесі сот процесінің бастауы болды, бұл жолы Оңтүстік-Шығыс Техаста орналасқан Батыс Оранж Ков Біріктірілген Тәуелсіз Мектеп Округі бастама көтерді. Округ 2001 жылдың сәуір айында талап арыз берді, онда міндетті шек де-факто және, демек, конституцияға қайшы мемлекеттік мүлік салығын құрайды, өйткені округтің салық ставкаларына қатысты "нақты тәуелсіздігі" болмады. 2005 жылдың қараша айында Техас Жоғарғы Соты округпен келісті (West Orange Cove I). Жауап ретінде Заң шығарушы орган 2006 жылдың сәуір және мамыр айларында арнайы сессия өткізіп, салық жүйесіне бірнеше өзгеріс енгізді: Заң шығарушы орган M&O ең жоғары мөлшерлемесін 1,00 доллар/$100-ға дейін "қысқартты" (төмендетті). Жоғалған жергілікті кірістерді қосымша мемлекеттік қаржыландырумен алмастырды, негізінен жаңа бизнес салығы және темекі салығының өсуінен түскен мемлекеттік кірістер есебінен. Соңында, жергілікті округтерге жоғарыда аталған "алтын пеннилер" мен "мыс пеннилер" – қосымша 0,17 доллар/$100 мөлшерінде салық салуға рұқсат берілді. Заң қабылданғаннан кейін округ және мемлекет сол кезде жалғасып жатқан екінші істі (West Orange Cove II) тоқтатуға келісті. Техас Бақылаушысы жаңартылған салық жүйесінен бес жыл ішінде 23 миллиард долларлық тапшылық күтілетінін болжады.

Техас салық төлеушілері мен студенттер әділеттілігі коалициясы

Батыс Оранж-Коувты реттеу салдарынан дауға қатысу тағы алты жылға тоқтады, бірақ одан кейін жоғарыда аталған консорциум (әсіресе, штаттың мектеп округтерінің жартысынан астамы, сондай-ақ жеке салық төлеушілер мен бизнес топтары) 2011 жылдың қазанында тағы да сотқа жүгінді. Олардың пікірінше, қысылған ставка – тіпті мемлекеттік қаржыландырудың ұлғаюы және қосымша 17 центтік ставка болған жағдайда да – де-факто мемлекеттік мүлік салығы болып табылады. Трэвис округінің аудандық судьясы 2013 жылдың ақпан айындағы сот отырысында жүйенің теңдік, жеткіліктілік және де-факто мемлекеттік мүлік салығын құру негізінде конституцияға қайшы екенін растады. 2014 жылдың басында жаңадан қараудан кейін судья сол жылдың тамызында ресми шешімін шығарды. Шешімде судьяның алдыңғы сот отырысындағы пікіріне сәйкес, жүйе мемлекеттік конституцияның «салық төлеушілердің теңдігі» талаптарын бұзбайды делінген. Алайда, Техас Жоғарғы Соты 2016 жылдың мамырындағы тікелей шағым бойынша округтік соттың шешімін жоққа шығарды, жүйенің («кемшіліктері мен жетілмеушіліктері болғанымен») конституциялық талаптарға сай екенін мәлімдеді. Ерекшелігі, Сотының пікірінде мектептің қаржы жүйесін анықтау құзыреті сотқа емес, заң шығарушы органға тиесілі екені бірнеше рет айтылды және болашақта егер шешімдер «негіссіз және ақылға сыймас» болмаса, заңнамалық таңдауларға бағынышты болады. 2016 жылдың мамырынан бері жүйеге қатысты маңызды шағымдар түскен жоқ. Ал заң шығарушы орган М&О мөлшерлемесінің ең жоғары шегін қысқартуды жалғастырып, оны штаттық шектен аудандық есептеуге ауыстырды.