Кіріспе

Француз балалар әні "Frère Jacques" (/f//r//ɛər//ə// /'/ʒ//ɑː//k//ə/, fʁɛʁ(ə) ʒak), ағылшын тілінде "Brother John" деп те белгілі, француздық бастауға ие ертегі өлең. Өлең дәстүрлі түрде айналма ретінде орындалады. Ән ұйықтап қалған монахты оятып, таңғы, түнгі немесе ертеңгі намазға шақыру үшін қоңырау соғуға жетелеу туралы айтады.

Шығу тетіктері

Ирвин Лудон және тағы басқалар айтқандай, "Фрере Жак" пен 17-ғасырлық литотомист Фрере Жак Болие (Фре Жак Болу) арасындағы мүмкін байланыс Дж. П. Ганем мен К. К. Карсон зерттегенімен, оны растайтын ешқандай дәлел табылған жоқ. Мартин Дэвид пен А. Мари Дельриу "Фрере Жак" Францияда Якобиндер деп аталған доминикандық монахтардың жалқаулығы мен ыңғайлы өмір салтына қысым көрсету үшін жасалған болуы мүмкін деп ұсынады. Козма Прутков туралы кітапқа шолу жасаған Вассар колледжінің орыс тілі профессоры Ричард Грегг, Прутковтың сатирикалық ұжымдық псевдонимі "Фрере Жак" "Отаға Теофил" туралы орыс семинариясының әнінен шыққан деп мәлімдейді.

Бірінші жарияланым

AllMusic сайтында айтылғандай, әуеннің ең ерте нұсқасы шамамен 1780 жылы француз қолжазбасында кездеседі (Париждегі Ұлттық кітапхананың қолжазбалар жинағындағы 300-ші қолжазба). Қолжазба "Recueil de Timbres de Vaudevilles" деп аталады, ал Ұлттық кітапхана оны 1775 және 1785 жылдар аралығында жазылған деп есептейді. Бұл қолжазбада "Frère Jacques" әуені "Frère Blaise" деп белгіленген. Ноттар жинағын зерттеуші Джеймс Фулд (1916–2008) бұл күйдің алғаш рет 1811 жылы жарық көргенін, ал сөздері мен музыкасы 1869 жылы Парижде бірге жарық көргенін мәлімдейді. 1825 жылы жарық көрген басылымда сөздер мен мелодияның сипаттамасы солфедж түрінде келтірілген, бірақ нота түрінде емес. Сөздері мен музыкасы Шарль Лебук жазған "Recreations de l'enfance: Recueil de Rondes avec Jeux et de Petites Chansons pour Faire Jouer, Danser et Chanter les Enfants avec un Accompagnement de Piano Très Facile" атты кітапта бірге табылады, ол алғаш рет 1860 жылы Rouart, Lerolle & Cie. компаниясымен Парижде жарық көрген. Бұл кітап өте танымал болды және бірнеше рет қайта басылды, сондықтан көптеген нұсқалары бар. Француз музыктанушысы Сильви Буису композитор Жан-Филипп Рамо осы музыканы жазғандығын көрсететін бірнеше дәлелдер тапты. Француз Ұлттық кітапханасындағы қолжазбада Рамо авторы аталған 86 канонның арасында "Frère Jacques" та бар. 1926 жылы бұл әуен Қытайдың Уампоа әскери академиясының офицерлері жазған "Халық революциясы" (国民革命歌) атты патриоттық әнұранында қолданылды.

Фра Жакопиномен салыстыру

"Фрере Жак" шығармасы 1615 жыл шамасында алғаш жарық көрген Girolamo Frescobaldi-нің "Токката д'интаволатура", №14, Capriccio Fra Jacopino sopra L'Aria Di Ruggiero шығармасына ұқсас. "Fra Jacopino" – "Frère Jacques" сөзінің итальян тіліндегі мүмкін аудармасы. Эдвард Килени "Fra Jacopino" әнінің "Chanson de Lambert" (1650 жылдан бергі француз әні) және венгр халық әуенімен бірдей "Frère Jacques" мелодиясын бөлісетінін көрсетті. "Frère Jacques" мелодиясы "Three Blind Mice" мелодиясымен қатар ең қарапайым, қайталамалы канондардың бірі болып табылады. Бұл мелодияның да өте қарапайым болуына байланысты, ол оңай тарап, бір жерден екінші жерге жылдам жеткен. Мысалы, Барбара Миттлер конференция тезисінде "Frère Jacques" мелодиясының Қытай мәдениетіне осы деңгейде сіңгенін айтады, сондықтан Қытайда оны "Екі жолбарыс" деп аталатын қытай халық әні деп санауға болады.

Ғылым

Химия және химиоинформатика салаларында молекулалық графтың контурлық рангі (ең кіші сақиналардың ең кіші жиынтығындағы сақиналар саны) кейде Фрережак саны деп аталады.