Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз канадалық қоныс аударушы және Луи Риэльдің әжесі (1780–1875)
French Canadian settler and grandmother of Louis Riel (1780–1875)
Мари Энн Лагимодиер (туған аты Габури; 15 тамыз 1780 – 14 желтоқсан 1875) – Луи Риэльдің әжесі ретінде және қазіргі Батыс Канадаға саяхаттап, қоныстанған еуропалық текті алғашқы әйел ретінде танымал француз канадалық әйел.
Marie Anne Lagimodière (née Gaboury; 15 August 1780 – 14 December 1875) was a French Canadian woman noted as both the grandmother of Louis Riel, and as the first woman of European descent to travel to and settle in what is now Western Canada.
Ерте өмір
Габори Квебектің Маскинонге қаласында, қазіргі Трои-Ривьерс жанындағы ауылда дүниеге келген. Жас кезінде ол 21 сәуір 1806 жылы Жан Батист Лагимодиерге үйленгенге дейін сол жердегі дін қызметкерінің үй шаруасын жүргізді. Лагимодиер бастапқыда жақын орналасқан Сент-Орстан шыққан; ол Руперт жеріндегі «Гадсон шығанағы компаниясы» тері саудасында жұмыс істейтін «коуэр де буа» болған.
Gaboury was born in Maskinongé, Quebec, a village near modern Trois Rivières. As a young woman, she kept house for a priest there until her marriage on 21 April 1806 to Jean Baptiste Lagimodière. Lagimodière was originally from nearby Saint Ours; he had become a coureur des bois employed in the fur trade by the Hudson's Bay Company in Rupert's Land.
Батысқа саяхат
Үйленуден кейін, сол кездегі әдет-ғұрыпқа қарсы, Габори жаңа күйеуімен батысқа сапар шегеді. Олар алдымен Ассинибойн және Қызыл өзендердің қосылған жеріне, кейіннен Қызыл өзен колониясы және ақырында қазіргі Виннипег, Манитобаға жақын аймаққа барды. Олар қыста Pembina (сол кезде британдық билікте, бірақ қазір Солтүстік Дакотада) маңындағы метис лагерінде қыстады, онда оның сегіз баласының біріншісі 1807 жылғы 6 қаңтарда дүниеге келді. Келесі көктемде Лагимодиерлер Саскачеван өзенінің аңғарына сапар шегіп, ақырында қазіргі солтүстік Саскачеванға қоныстанды, онда 1811 жылға дейін тұрды, басқа француз-канадтық аң аулаушылар мен олардың туған әйелдерімен бірге жартылай көшпелі өмір салған. Осы кезеңде Мари-Анн күйеуімен бірге көптеген аң аулау және бизон аулау экспедицияларына қатысты, көбінесе қазіргі Альбертаға дейін батысқа дейін барды. Оның екінші баласы ашық далада, оның аты бизон тобына қарай қашқаннан кейін көп ұзамай дүниеге келді, ал бір рет ол серіктерінің біріне шабуыл жасаған үлкен аюмен күресіп, атып өлтірді. Жас отбасы бірде Цуу Т'ина тайпасының адамдары жергілікті кри тайпасымен байланысы болғандықтан тұтқынға түсті. Олар атпен қашып құтылуға қол жеткізгенмен, бес күн бойы қуғынға түсті, қазіргі Эдмонтон қаласына жақын орналасқан Форт-де-Прейриге (Форт-Август деп те аталады, Эдмонтон фортының аналогы) қауіпсіздікке жеткенше қуғындалды. Жан Батист үйлену алдында жергілікті әйелмен «ел салтымен» (ақылдасқан неке) некелесіп, одан балалары болған. Мари-Анн бұл бұрынғы қарым-қатынастан туған балаларды төзімділікпен қабылдады, бірақ екінші әйел қызғанышпен оған улану қаупін сездірді. Осы оқиғаға қарамастан, Лагимодиерлер әдетте кездескен аборигендермен жақсы қарым-қатынаста болды. Мари-Анн саяхаттарында аборигендер үшін әдетте қызығушылық тудыратын, себебі ол олар көрген алғашқы ақ әйел болды (кейбіреулері тіпті оның үстін адамнан тыс күштерге ие екеніне сенді).
Immediately following their marriage, and in defiance of the custom of the time, Gaboury travelled to the west with her new husband. They went first to the area near the confluence of the Assiniboine and Red Rivers near what would later become the Red River Colony and eventually modern Winnipeg, Manitoba. They wintered at a Métis encampment near Pembina (under British sovereignty at the time but now in North Dakota), where the first of her eight children was born on 6 January 1807. The following spring, the Lagimodières travelled to the valley of the Saskatchewan River, settling eventually in what is now northern Saskatchewan, where they remained until 1811, living a semi nomadic lifestyle among other French Canadian trappers and their native wives. During this period, Marie Anne accompanied her husband on many trapping and buffalo hunting expeditions, often venturing as far west as present day Alberta. Her second child was born on the open prairie shortly after her horse had bolted towards a herd of buffalo, and on another occasion she fought and shot a large bear that had attacked one of their companions. The young family was once taken prisoner while trapping by Tsuu T'ina tribesmen because of their association with local Cree. Although they managed to escape on horseback, they were pursued for five days until reaching the safety of Fort des Prairie (also known as Fort Augustus, a counterpart to Fort Edmonton) near modern Edmonton, Alberta. Before his marriage, Jean Baptiste had previously been involved [[marriage 'à la façon du pays' (in the style of the country) with a native woman who had borne his children. Marie Anne was tolerant and accepting of the children arising from this previous relationship, although the other woman was jealous and reportedly threatened to poison her. Despite this incident, the Lagimodières generally had good relationships with the Aboriginal peoples they encountered. Marie Anne was often regarded as an object of curiosity by the Natives during her travels as she was invariably the first white woman they had ever seen (some were even led to believe that she possessed supernatural powers).
Қызыл өзенге қайта оралу
Олар Лорд Селкирктің Қызыл өзенде тұрақты колония құруға ниеттенгенін естігенде, 1812 жылдың көктемінде жаңа Қызыл өзен колониясын құруға көмектесу үшін қайтып келді. Елді мекеннің алғашқы тарихы Гудзон шығанағы компаниясы (HBC) мен оның қарсыласы Солтүстік-Батыс компаниясы арасындағы күреспен ерекшеленді, бұл 1816 жылы Жеті емен шайқасында жеңіске жетті. Лагимодьерлер зорлық-зомбылыққа қатысудан аулақ болса да, Жан Баптисттің HBC өкілі Колин Робертсон Монреальдегі Лорд Селкирктің құлақтарына оқиғаны жеткізуін сұрады. 1815–1816 жылдардың қысында Лагимодьер осы міндетті орындау үшін атпен және жаяу 2900 км-ден астам жол сапар шекті. Осы уақыт ішінде Мари-Анна Нор'Вестерлер Дуглас бекінісін басып алғанда, жергілікті тайпалардың арасында пана табуға мәжбүр болды. Шығыстан оралғанда Жан Баптист Нор'Вестерлер тарапынан тұтқынға алынып, 1816 жылдың тамызына дейін Форт-Вильямда түрмеге қамалған еді. Лагимодьерлер 1816 жылдың қыркүйегіне дейін, көтеріліс басылғаннан кейін ғана қайта қосылды. Оның қызметі үшін Лорд Селкирк Жан Баптистке Қызыл өзенге жақын жердегі жер участасын сыйлады, оны Лагимодьерлер көп жылдар бойы сәтті өңдеді. Олардың тағы алты баласы болды, соның ішінде 1822 жылы Луи Риелдің болашақ анасы Джули Лагимодьер дүниеге келді. Мари-Анна 1875 жылы 95 жасында қайтыс болды, ал ол Манитобаның 1869–1870 жылдардағы Қызыл өзен көтерілісі кезінде Риелдің іс-қимылынан кейін Канада Конфедерациясының бір бөлігі болғанын көрді.
On hearing that Lord Selkirk was establishing a permanent colony at the Red River, they returned to help establish the new Red River Colony in the spring of 1812. The early history of the settlement was characterized by struggles between the Hudson's Bay Company (HBC) and its rival, the North West Company, culminating in the Battle of Seven Oaks in 1816. Although the Lagimodières managed to avoid involvement with the violent confrontations, Jean Baptiste was asked by HBC representative Colin Robertson to take news of the events to Lord Selkirk in Montreal. Over the winter of 1815–1816, Lagimodière travelled over 2,900 km on horseback and on foot in fulfillment of this mission. During this time, Marie Anne was obliged to seek shelter among the aboriginal tribes when the Nor'Westers took possession of Fort Douglas. On his return from the east, Jean Baptiste was taken prisoner by the Nor'Westers and was imprisoned in Fort William until August 1816. The Lagimodières were not reunited until September 1816, after the unrest had subsided. In recognition of his service, Lord Selkirk awarded Jean Baptiste a tract of land near the Red River, which the Lagimodières successfully homesteaded for many years. They had six more children, including, in 1822, Julie Lagimodière, the future mother of Louis Riel. Dying at age 95 in 1875, Marie Anne lived to see Manitoba become part of the Canadian Confederation following Riel's actions during the Red River Rebellion of 1869–1870.
Мұра
Кейде ол "Қызыл өзеннің анасы" деп еске алынады, және Канада даласындағы көптеген метис халқы өз тегін оған дейін жегізе алады. Виннипег, Манитобадағы Сент-Виталда орналасқан "Эколь Мари Энн Габурь" француз тіліндегі бастауыш мектебі оның құрметіне аталған, сондай-ақ Эдмонтон, Альбертадағы Бонни Дундағы Мари Энн Габурь көшесі, Альберта университетінің француз тілі бөлімі, Сент-Жан кампусы да оның есімімен аталады. 1978 жылғы канадалық "Мари Энн" көркем фильмі "Батыс Канададағы алғашқы ақ әйел" туралы фантастикалық әңгіме айтады.
She is sometimes remembered as the "Grandmother of the Red River", and many of the Métis people of the Canadian Prairies can trace their ancestry to her. École Marie Anne Gaboury, a French immersion elementary school in St. Vital, Winnipeg, Manitoba, was named in her honour, as is Rue Marie Anne Gaboury in Bonnie Doon, Edmonton, Alberta, which is the home to the French language section of the University of Alberta, the Campus Saint Jean. The 1978 Canadian feature film Marie Anne tells a fictionalized story of "the first white woman in Western Canada".