Кіріспе

Handschu келісімі – Нью-Йорк қаласында полиция қызметкерлерінің саяси белсенділікке қатысты әрекеттерін регламенттейтін ережелер жиынтығы.

Өмірбаян

1971 жылы «Қара пантер» партиясының «Пантер 21» деп аталатын мүшелері полиция бөлімшелері мен дүкендерді жарылтуға қатысты сөз байласу үшін сотталды. Олар қазылар алқасының 90 минуттық қарастырудан кейін барлық айыптамалардан ақталды. Сот процесінде Нью-Йорк полициясының «Қара пантералар» және басқа да радикалды топтар ғана емес, сонымен қатар соғысқа қарсы топтар, гомосексуалдар құқығын қорғаушылар, білім беру реформасын жақтаушылар, діни ұйымдар және азаматтық ұйымдар туралы да деректерді жинап, сақтағаны анықталды. Handschu келісімі немесе жарлығы – Барбара Handschu және оның ілесушілерінің он бес өкілі атынан Нью-Йорк қаласына, оның Полиция комиссарына және Нью-Йорк қаласы Полиция департаментінің (NYPD) барлау бөліміне қарсы ұжымдық сотқа шағымданудың нәтижесі болды. Бұл шағым Handschu v. Special Services Division ісі ретінде белгілі болды, 605 F. Supp. 1384, 787 F.2d 828 шешімімен расталды. Шағымданушылар «информаторлар мен кіріп кеткендер заңды саяси және әлеуметтік топтардың мүшелерін заңсыз әрекеттерге итермелеген, шақырған және ынталандырған» деп мәлімдеді; «заңды ұйымдардың жиналыстарына қатысушылар сияқты заңды құқық қорғау мақсаттарымен байланысы жоқ адамдар, орындар және іс-шаралар» туралы файлдар сақталғанын; және осы файлдардағы ақпарат академиялық мекемелерге, болашақ жұмыс берушілерге, лицензиялау агенттіктеріне және басқа да тараптарға қол жетімді болғанын айтты. Бұдан өзге, шағымданушылар полицияның жеті түрлі бұзушылығына наразылық білдірді: (1) информаторларды пайдалану; (2) кіріп-шығу; (3) тексеру; (4) ашық бақылау; (5) шұғыл жазалау; (6) барлау жұмыстары; және (7) электрондық бақылау. Олар осы полиция практикасының заңды қарсылықты жазалап, басу арқылы сөз, жиналыс және қауымдасу бостандығын жүзеге асыруға «салқындату әсерін» тигізгенін, Конституциядағы негізсіз іздеулер мен тәркілеулерге қарсы тыйымды бұзғанын және жеке өмірге қатысты құқықтар мен заңды сот процесін шектегенін мәлімдеді. 1985 жылы сот саяси қызметтің полициялық бақылауы сөз бостандығының Конституциялық қорғалуын бұзады деген шешімге келді.

Қаулылар

Келісім шарттарына сәйкес, таза саяси қызметті Нью-Йорк полициясының барлау бөлімінің қоғамдық қауіпсіздік бөлімі (PSS) ғана тергеуге құқылы, және де тек қылмыстық қызметке күдік болған жағдайда ғана. Егер PSS саяси топтардың қылмыстық әрекеттеріне күдік келтірсе, үш адамнан тұратын Handschu Authority комиссиясынан – екі орынбасар комиссар мен қала әкімі тағайындаған азаматтық тұлғадан – сотқа ордер алуы тиіс. Келісім сондай-ақ, заңбұзушылық белгілері болмаған жағдайда, қоғамдық жиындарды кездейсоқ бейнеге түсіруге және суретке түсіруге тыйым салады. Департамент саяси қызметке қатысты ақпаратты басқа құқық қорғау органдарымен бөлісуге де тыйым салынған, егер олар Handschu келісімінің шарттарын орындауға келіспесе. Сот бұйрығына сәйкес, NYPD жасаған қадағалау туралы өтініштердің тізімі мен олардың мақұлданған саны туралы жылдық, жалпыға қолжетімді есептер жинақталады.

Ағымдағы жағдай

2002 жылы Нью-Йорк полиция департаменті сот төрешісі Чарльз С. Хейт-Жуниордан келісімнің көптеген тармақтарын күштен шығаруды сұрады, олар департаменттің болашақ террористік шабуылдардың алдын алу қабілетіне кедерілтіреді деп мәлімдеді. Егер бұл өтініштер қабылданса, департаменттің кез келген бөлімшесі қылмыстық қызметке күдік болмаса да, кез келген саяси қызметті тергеуге құқылы болар еді, бірақ тек "халық мүшелері" ретінде жалпыға қолжетімді жиналыстар мен ақпараттарға қол жеткізу арқылы. Бұдан әрі, департамент Конституцияға сәйкес деп танылған қоғамдық жиналыстарды кез келген түрде бақылауға, оның ішінде бейнежазуға да мүмкіндік алатын еді. Департамент сондай-ақ Handschu өкілеттігінің функциясын конституциялық бұзушылықтар туралы шағымдарды тергеуге өзгертуді сұрады, бұл өкілеттіктің саяси тергеулерді бақылау құқығын жояр еді. Полиция комиссары Реймонд У. Келли сұралған өзгерістерге байланысты: «Бүгін біз бұрынғы Хандшу ережелері жазылған кезде ешқашан болжалмаған қиындықтар мен қауіп-қатерлерге толы, үнемі өзгеріп отыратын, қауіпті әлемде өмір сүреміз» деді. Нью-Йорк азаматтық бостандықтар одағының өкілі Крис Данн бұл ұсынысты «алаңдатарлық» деп сипаттап, Нью-Йорк полициясының «заңды саяси қызметті тыңдауға заңды себебі жоқ» екенін мәлімдеді. 2003 жылдың 11 ақпанында Хейт Нью-Йорк полициясына 1985 жылғы Жарлықты өзгертуге рұқсат берді, бірақ қаланың бастапқы сұранысының толық көлемінде емес. Сот қалаға 2002 жылдың мамыр айында Бас прокурор Джон Эшкрофт жариялаған АҚШ Бас прокурорының Жалпы қылмыстар, рэкет және терроризмді тергеу жөніндегі нұсқауларына сәйкес болуын тапсырды. Бұл бастапқы жарлықты әлсіретті, себебі «қылмыстық әрекет мүмкіндігін көрсететін ақпарат» болған жағдайда алдын ала тергеу басталуы мүмкін еді. Шерушілердің адвокаттары бұл іс-әрекеттің заңды және бейбіт екенін дәлелдеу үшін күресті жалғастыратындарын мәлімдеді.