Кіріспе

Канадалық саясаттанушы және кеңесші (туған 1944) Томас Юджин Фланаган (5 наурыз 1944 жылы туған) – америкалық туған канадалық автор, консервативті саяси белсенді және Калгари университетінің бұрынғы саясаттану профессоры. Ол 2004 жылға дейін Канада премьер-министрі Стивен Харпердің кеңесшісі болды. Фланаган жергілікті халықтар мен метистер тарихының кейбір тарихи интерпретацияларына қарсы тұрды. Луи Риел туралы көп жылдық зерттеулері мен жарияланымдарының нәтижесінде Фланаган Солтүстік-Батыс көтерілісін жаңаша түсіндіріп, федералды үкіметтің метистердің жер талаптарына берген жауабын қорғады. Ол 1970 жылдары 1885 жылғы Солтүстік-Батыс қарсыласының көшбасшысы – Луи Риел туралы еңбектерін жариялай бастады, бұл көп жылдық "Луи Риел жобасына" айналды, оны Фланаган үйлестірді. 2012 жылғы провинциялық сайлауда ол Альбертаның либертариандық/консервативті провинциялық партиясы – Уайлдроуз партиясының сайлау штабының жетекшісі болды. Саяси белсенділігінің аясында Фланаган 1997 жылдан бастап The Globe and Mail, National Post, Calgary Herald, Ottawa Citizen, Maclean's және Time басылымдарында колонкашы ретінде жазды. 2013 жылдың қаңтарына дейін ол Канада теледидары мен радиосында тұрақты түрде сарапшы ретінде сөйледі, содан кейін зейнеткерлікке шығар алдында Калгари университетінен "ғылыми зерттеу демалысына" шықты.

Білім беру және оқыту

Фланаган 1944 жылғы 5 наурызда АҚШ-тың Иллинойс штатындағы Оттава қаласында дүниеге келген. Ол Индиана штатындағы Нотр-Дам университетінде бакалавр дәрежесін алды. Джон Халлоуэллтің саясаттану пәнін оқыған Фланаган 1967 жылы магистр дәрежесін, ал 1970 жылы философия докторы дәрежесін алды, екеуі де Солтүстік Каролина штатындағы Дьюк университетінде оқылды. Ол Университеттің саяси ғылымдар кафедрасының меңгерушісі және университет президентінің көмекшісі қызметін атқарды. 1970-жылдардан бастап Том Фланаган "Мэтис халқының иконы Луи Риелдің батырлығын жоққа шығарып, жергілікті халықтардың жерге талап етуіне қарсы шығып, аборигендік құқықтарды жоюға шақырған" көптеген ғылыми зерттеулер жариялады. Фланаган аборигендердің ортодоксиясы тұжырымын жасады, онда ол аборигендердің ұжымдық құқықтарына қарсы болды. Ол 1982 жылғы Конституциялық актінің 35-бабында "Канаданың аборигендік халықтарының қолданыстағы аборигендік және шарттасқан құқықтары осы арқылы мойындалады және бекітіледі" делінгендігі, аборигендік және шарттасқан құқықтарға қатысты мыңдаған іске, тіпті мектептерге қатысты талаптарға әкелді деп мәлімдеді. Фланаган соттардың күшейіп бара жатқан ықпалын және "осы істердің көптігі саяси шешімдерді сайланған өкілдердің қолынан алып, оны аз ғана судьялар, адвокаттар, заң профессоры және сарапшы куәгерлер тобының қолына беру қаупін тудырады" деп сынады. Фланаган сарапшы куәгер ретінде пайда тапқанын мойындаса да, "[осындай] сот процестерінің көптігі демократияға зиян келтіреді" деп санайды.

Алғашқы халықтар?

Кейіннен Флэнаган "Түпкі халықтар? Екінші ойлар" атты даулы еңбегін жариялады, онда аборигендер туралы Корольдік комиссияның есебі сынға алынды. Кітап 2000 жылы Канаданың мемлекеттік саясаты туралы жылдың ең үздік кітабы үшін Доннер сыйлығын, ал Канадалық саяси ғылымдар қауымдастығынан Канада үкіметі мен саясаты туралы ең жақсы кітап үшін Дональд Смайли сыйлығын алды. 2002 жылы Йель университетінің профессоры Белангер Алан Керннің "Азаматтардан артық" атты еңбегін Флэнаганның "Түпкі халықтар? Екінші ойлар" еңбегімен салыстырды. Ол "Түпкі халықтар? Екінші ойлар" кітабындағы идеялар Керннің "Азаматтардан артық" кітабымен бірге оқылуы тиіс деген қорытындыға келді. Кітаптардың аудиториясы әртүрлі болды: Флэнаган "Түпкі халықтар? Екінші ойлар" (2000) кітабын жалпы оқырман үшін жазса, Кернс білімді академиялық орта үшін жазды. Белангер Флэнаганның кәсіби ғалым ретінде талдау мен статистикаға қатысты сенімді, рецензияланған ғылыми ресурстарды пайдаланбауына, керісінше, Калгари Геральд, National Post, The Globe and Mail газеттерінен және консервативті "Alberta Report" журналынан газет кесінділерін кеңінен қолдануына таңырқады. Флэнаган бұл еңбекті зерттеу үшін ешқандай түпкі халықтар қауымдастығына бармады, сондай-ақ қор жүйесін тоқтату үшін жерді жекешелендіруді қолдайтын түпкі халықтардың басшыларынан ешқандай цитата келтірмеді (Belanger 2002:107). Белангер Флэнаганның үнін "жағымсыз", "әскери", және "сенсациялық" деп сипаттады. Ол Флэнаганның "19 ғасыр саясаткерлері мен саясаткерлерінің ассимиляциялық риторикасын" қайталағанын, бұл түпкі халықтарды "цивилизацияланбаған" және "қорық қауымдастықтарында кең таралған әлеуметтік патологияларды жоюға дайын емес" деп стереотиптеуге әкелетінін мәлімдеді. Бірақ ол оқырмандар екі кітапты оқып, осы мәселенің күрделілігін толыққанды түсіне алады деп ойлады. Сюзан Метоттың кітапқа берген шолуында Флэнаган "Еуропалық өркениет Солтүстік Американың түпкі халықтар мәдениетінен бірнеше мың жыл бұрын дамыған" және отарлаудың "сөзсіз" және "әділ" болғанын айтқан. Флэнаган 1979 жылы меншік құқығы туралы, 1988 жылы ойын теориясы туралы, ал 1995 жылы консервативті Канадалық саяси партиялар туралы кітап жазды. Престон Мэннинг және Реформалық партия, Стивен Харпер және Консервативтік партия туралы кітаптары саяси кеңесші және сайлау кампаниясын ұйымдастырушы ретіндегі тәжірибесіне негізделген (төменде талқыланады). 1996 жылы Флэнаган Канада Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды (II академия). Оның Луи Риэль және метистерді, Батыс Канада тарихын және Канаданың саяси партияларын зерттеуге қосқан үлесі аталып өтті.

Үндістан актісінен тыс

2010 жылы жарық көрген «Индиан актісінен тыс: аборигендік меншік құқықтарын қалпына келтіру» атты еңбегінде Томас Фланаган, Кристофер Алкантара және Андре Ле Дрессей алғашқы халықтардың меншік иелігі бастамасын (FNPOI) таныстырды. Бұл бастама «Доннер» сыйлығына үміткер болды. Саша Бутильердің 2016 жылғы 28 тамыздағы «Policy Options» журналындағы мақаласына сәйкес, олар Канададағы FNPOI-ді дұрыс емес көрсеткен, оны Бутильер «алғашқы халықтар мүшелеріне меншік құқығын беруге мүмкіндік беретін, қабылдауға болатын заң жобасы» деп сипаттады. Бутильер олардың «Тынық табысқа» айналған «Алғашқы халықтардың жерін басқару туралы заңын» (FNLMA) сынға алғанын «қолдан келмейтін дәрежеде дұрыс емес» деп атап, авторлар FNLMA-ның «мәмілелерді жасау шығындарын азайтудағы тиімділігін» мойындағанмен, «әрбір алғашқы халықты өз меншік құқығы жүйесін әзірлеуге қалдырып, жер кодекстері мен аймақтық ережелер түрінде техникалық көмек көрсетуден бас тартты» деді. Манитоба актісі бойынша метистерге бөлінген жерлер тез арада Онтариодан келген иммигранттарға берілді. 1970 және 1980 жылдардағы жаңа зерттеулер жер бөлуді басқарудағы үкіметтің кемшіліктерін анықтады. Фланаган мен Энс (1996) үкіметтің дұрыс әрекет еткенін және метистердің қаржылық пайда тапқанын айтты. Манитоба метистер федерациясы ондаған жылдар бойы провинциялық және федералды соттарда жер дауы туралы келіссөздер жүргізіп келеді. Бұл іске премьер-министр Джон А. Макдональд пен Луи Риел және метистерге жер беру туралы орындалмаған уәде қатысты. Манитоба метистер федерациясы Канада мен Манитоба сотының ісі 2012 жылы Канаданың Жоғарғы сотында қарастырылды. 2012 жылы түпкілікті халықтардың құқығын қорғаушы Том Бергер Манитоба метистер федерациясын Жоғарғы Сотта (SCC Case Information: #33880 Manitoba Métis Federation Inc., et al. v. Attorney General of Canada және басқалар) өкілдік етіп, «Федералды үкімет 1870 жылы Ред-Ривер көтерілісін бейбіт шешуге келген келісімге сәйкес әрекет етпеді, нәтижесінде метистер ақтардың көбейіп кетуіне қарсы өз жерлерін сақтап қалу үшін күресті» деді. «Метистердің жеңісі жоғары сатыдағы жер дауы туралы келіссөздерге әкелуі мүмкін және метис көшбасшысы Луи Риелдің бір ғасырдан астам уақыт бұрын айтқан болжамын орындайды». 2012 жылы танымал аборигендер құқығын қорғаушы адвокат Том Бергер Манитобаның метис федерациясын Жоғарғы Сотта өкілдік етіп, федералды үкімет ешқашан «1870 жылы Ред-Ривер бүлігін реттеу туралы келісімге сәйкес келмеді, бұл жерде метистер ақтардың қоныстануына қарсы өз жерлерін ұстап тұру үшін күресті». «Метистердің жеңісі жерді иелену туралы келіссөздерге үлкен тәуекелге әкеліп, Метис көшбасшысы Луи Риелдің бір ғасырдан астам уақыт бұрын айтқан пайғамбарлығын орындайды». Онтарио мен АҚШ-тан келген ақ түсті қоныстанушылар қазіргі Манитобаға ағылып келіп, онда ұрпақтан ұрпаққа өмір сүрген және егін шаруашылығымен айналысқан метистерді алаңдатты. Рил 1870 жылы Оттавамен келіссөздер жүргізу үшін уақытша метис үкіметін жариялады – қарулы метис көтерілісшілерінің қолдауымен. Осыған байланысты федералды үкімет Манитоба туралы заң қабылдады, ол провинцияны Солтүстік-Батыс аумақтары деп аталатын кең аймақтан бөліп, Канаданың доминионын құрды. Аталған акт бойынша, Қызыл өзен метисінің 7 мың баласына 5,565 шаршы шақырым жер бөлінбек. Ол Луи Риэльдің өлеңдерін жинап, 1977 жылы «Poésies de Jeunesse» деген атпен жариялаған Гилль Мартель және Глен Кэмпбеллмен бірге Луи Риэльдің үш өмірбаянының бірі болды. Фланаган көп жылдық Луи Риел жобасының үйлестірушісі болды. 1979 жылы ол «Луис «Дэвид» Риел: Жаңа әлем пайғамбары» атты еңбегін жариялады. 1983 жылы ол «Риел және бүлік» атты еңбегін жариялады. 1985 жылы ол «Луи Риэльдің жинақталған жазбалары» / «Les Écrits complets de Louis Riel» жинағын бас редактор ретінде басқарды. Том Фланаганның Луи Риэль туралы зерттеулері оны метистердің құқықтары мен жер талаптары туралы пікірталастардың ортасында орналастырды. 1970 жылдары Канаданың алғашқы халықтары, инуиттер мен метистер арасындағы қарым-қатынасты өзгертетін жер талаптары туралы келіссөздердің жаңа дәуірі басталды. 1973 жылы Канада заңдары континенттің отарлануына дейін жерлерге аборигендік құқық болғанын мойындады (Кальдер ісі, 1973). 1970 жылдары Манитобадағы метистердің ауқымды көшіп кету себептерін анықтау үшін пайда болған «метистер стипендиясының» «виртуалды» жарылуы таңқаларлық емес. «Ауыл тұрғындарының саяси ұйымдары мен Канада мен Манитоба үкіметтері сотқа жүгінгендіктен, түрлі ғалымдар Манитобадағы метистердің жер дауына қатысты зерттеулер жүргізу үшін жан-жақты қаржылық қолдау алды». Том Фланаган «Федералды Әділет министрлігінің тарихи консультанты» ретінде «Федералды үкімет Манитоба актісінің жер бөлу ережелерін орындады» деді. Дональд Спраг, «Манитоба метистер федерациясымен Манитобадағы метистердің жер дауына қатысты зерттеулер жүргізу үшін тартқан тарихшы», «формалды және бейресми түрде үгіттеу арқылы метистер Джон А. Макдональд пен Канада үкіметінің қатысуымен жасалған қасақайлықтың құрбаны болды, нәтижесінде олар 1870 жылғы Манитоба актісінің шарттарына сәйкес алатын жерге ие бола алмады» деді. Сондай-ақ, кейінгі Манитоба метис федерациясының ісі Манитобадағы метистердің жер құқықтарын жоюда 19 ғасырдың жерді бөлу және скрип жүйесінің тиімділігін растады, бірақ бұл шешім Канаданың Жоғарғы сотындағы апелляцияда күшін жойды. Бенуа Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін резерваттан тыс жерде тұратын үндістерге салықтан босатылмайтынын дәлелдеді. «Виктор Буффало» ісінде Самсон Кри бандысы, Альберта штабының Хоббема қаласының жанында орналасқан, Алтыншы шартты іске асырудағы федералды үкіметке сәтті шағымдана алмады. Фланаган Университет әл-Берта үшін Дикасон ісінде куәгер болды, онда Канаданың Жоғарғы соты университет профессорларының міндетті зейнетке шығуының заңдылығын растады.

Көзқарастар

Том Фланаган либертариандық көзқарас ұстанады және жеке бастың бостандығын, әсіресе академия саласында қорғайды.

Батыс өркениетінің және отаршылдықтың жоғарылығы ақталады және ол болмай қалмауы тиіс

Фланаган Джон Локк пен Эмер де Ваттелдің Батыс өркениетінің Солтүстік Американы еуропалық отарлауы негізді және болмай қалмайтын еді деген философиялық талдауын қабылдайды. Ол "Еуропа өркениеті Солтүстік Американың аборигендік мәдениетінен технология және әлеуметтік ұйымдастыру тұрғысынан бірнеше мың жылға артық дамыған" десті (Фланан 2000:6). Канада парламентінің Либералдық партиясының орынбасары Ральф Гудейл Фланаганның сөздерін "Канадалық құқықтар мен бостандықтар хартасына айқын қайшы" деп бағалады. Фланаган "жалған және ойсыз" айтқан сөздері үшін кешірім сұрады. Фланаган ешкім оның пікірін сынамағанын және ол "тек суреттер" деген фразаны студенттерді шокқа түсіріп, олардың қалыптасқан көзқарастарын күдікке салу үшін қолданғанын, мұғалімнің міндеті осы екенін айтты. Манитоба университетінің абориген студенттер қауымдастығы саяси зерттеулер бөлімінің меңгерушісі Джордж Маклинге шағым хат жолдады, бірақ Фланаганның пікірлері кеңінен талқыланбады. 2013 жылдың 27 ақпанында Фланаган Летбридж университетінің студенттері алдында Үндістан актісін жою уақыты келді ме деген тақырыпта сөз сөйлеуге шақырылды. Фланаган Idle No More қозғалысының мүшелерінің сөз сөйлеуге қатысып, оны бұзуды жоспарлап отырғаны туралы ескертілді. Фланаган оқиғадан кейін Idle No More наразыларының "Сені ұстап алдық!" деген мақсатпен оқиғаны ұйымдастырғанын және Фланаганның аборигендерге қатысты көзқарастарын айыптауды көздегенін білді. Шындығында, Фланаганның сөздерінің видеожазбасында Фланаган жауап берген кезде наразы "Томды ұстап алдық!" деп айқайлаған сәт тіркелген. Наразылардың бірі, "Леви Кішкентай Мұса" Фланаганның 2009 жылғы балалар порнографиясы туралы пікірін келтірді. Фланаган: "Мен бала зорлаушыларды қолдамаймын, бірақ адамдарды олардың суреттерге деген талғамы үшін түрмеге жабуға күмәнім бар. Мен мұндай суреттерге қарамаймын". Кейіннен Фланаган сөздері үшін кешірім сұрап, олардың "дұрыс таңдалмағанын" мәлімдеді. 2013 жылдың 5 наурызында Фланаган The Agenda ток-шоуының жүргізушісі Стив Пейкинмен сұхбаттасып, өзінің позициясын қорғады және толыққанды түсіндіре алмағанын айтты. Ол сондай-ақ, профессор ретіндегі рөліндегідей, ой қоздыру үшін сұрақ қойғанын мәлімдеді. "Persona Non Grata" кітабында Фланаган өзінің сөздері балалар порнографиясын қолдағандай немесе бала зорлаушыларды қолдағандай түсінілгенін түсіндірді. Шындығында, ол балалар порнографиясын қарапайым иеленуі үшін түрмеге қамау жазасының орындылығын сұрағысы келді. Олар қоғамдық істерге стратегиялық және тікелей ықпал етуге ұзақ мерзімді көзқараспен бейім. 1998 жылға қарай Вашингтонда орналасқан Стратегиялық және халықаралық зерттеулер орталығы (CSIS) Калгаридегі академиялық сарапшылардың Канаданың мемлекеттік саясатына, әсіресе Калгари саяси ғылым мектебіне (Ровинский 1998:10) ықпалының артуын байқады. Олардың мемлекеттік саясат пен басқарудағы өзгерістерге қатысты өте нақты және табысты күрес-жоспары академиялық қатаңдық пен объективтіліктен бас тартқандай көрінеді.

Том Фланаган мен Стивен Харпер

Том Фланаган мен Стивен Харпер 1996 жылы 7 "Канадалық консерватизм көптеген жылдар бойы ең күшті деңгейде" деген мақаласын бірлесіп жариялай бастады. Олардың "Біздің игілікті диктатурамыз: Канаданың бір партиялық үстемдік жүйесі демократияны тежеп тұр. Екі көрнекті консерваторлар халыққа жақын үкімет құру қажеттігін дәлелдейді" деген даулы пікір мақаласы жарық көрді.

2007 жылы Фланаган "Харпердің командасы: Консерваторлардың билікке жолы" атты кітабын жариялады. 2010 жылы Үкімет үйінің басшысы Джон Бэрд Парламенттегі сұрақ-жауап кезінде: "Мырза Фланаган өзінің пікірін айтады. Ол үкіметтен сөйлемейді және жылдар бойы премьер-министр Стивен Харпердің кеңсесіне кеңес берген жоқ. Мен оның көзқарасын бөліспеймін" деп мәлімдеді.

Сыбайлас жемқорлық туралы айыптау

2008 жылы Фланаган мен Даг Финлиді Дона Кэдман 2005 жылғы мамыр айында либералдық бюджетке қарсы дауыс беруі үшін оның қайтыс болған күйеуі, депутат Чак Кэдманға (Канада консервативтік партиясы атынан) миллион долларлық өмір сақтандыру полисін ұсынды деп айыптады. Бұл дауыс беру үкіметтің құлауына және сайлаудың басталуына әкеп соқтыруы мүмкін еді. Канада Корольдік шаруа полициясы қылмыстық қудалауға негіз болатын ешқандай дәлел таппады.

Академиялық еркіндік пен стипендиялар қоғамы

Том Фланаган 2004 жылдан бері Академиялық бостандық және ғылыми зерттеулер қоғамының директорлар кеңесінде қызмет етеді.