Кіріспе
Альберта провинциясының тарихы және тарихқа дейінгі кезеңі мыңдаған жылдарға созылады. Беринг мұхитының құрлық көпірі теориясына сәйкес, Альбертадағы қазіргі заманғы бірінші халықтардың ата-бабалары кем дегенде б.з.д. 10 000 жылға дейін осы аймаққа келген. Оңтүстік тайпалары, жазық үндістері, мысалы, Блэкфут, Блад және Пейган тайпалары, бастапқыда жылқысыз, бірақ кейін еуропалықтар әкелген жылқылардың көмегімен, жартылай көшпелі жазық бизон аулауға бейімделді. Жазбаша тарих еуропалықтардың келуімен басталады. Құнарлы топырақ бидай өсіруге өте қолайлы болды, ал кең далалық шабындықтар мал өсіруге арналған тамаша жер еді. 19 ғасырдың соңында теміржолдың салынуы Канаданың шығысынан, АҚШ-тан және Еуропадан фермерлер мен мал өсірушілердің көптеп көшіп келуіне әкелді. Бидай мен мал өсіру маңыздылығын сақтап тұр, бірақ фермалар қазір әлдеқайда ірі, ал ауылдық халқы әлдеқайда азайды. Альберта қалалық құрылымға ие болды және оның экономикалық негізі бидай мен мал өнімдерін экспорттаудан мұнай экспортын да қамтиды.
The province of Alberta, Canada, has a history and prehistory stretching back thousands of years. The ancestors of today's First Nations in Alberta arrived in the area by at least 10,000 BC, according to the Bering land bridge theory. Southerly tribes, the Plain Indians, such as the Blackfoot, Blood, and Peigans eventually adapted to seminomadic plains bison hunting, originally without the aid of horses, but later with horses that Europeans had introduced. Recorded or written history begins with the arrival of Europeans. The rich soil was ideal for growing wheat and the vast prairie grasslands were great for raising cattle. The coming of the railways in the late 19th century led a to large scale migration of farmers and cattleman from Eastern Canada, the United States, and Europe. Wheat and cattle remain important, but the farms are much larger now and the rural population much smaller. Alberta has urbanized and its economic base has expanded from the export of wheat and cattle to include the export of petroleum as well.
Жергілікті топтар
Солтүстік тайпалар, мысалы, Ормандық крилер мен чипевиандар да аспан саябағы және боралдық орман аймақтарында әртүрлі аңдарды аулап, қаптап, балық аулаған. Кейіннен осы жергілікті халықтар мен француз тері саудагерлерінің араласуы нәтижесінде метис деген жаңа мәдени топ құрылды. Метистер Альбертаның шығысында қоныстанды, бірақ ақтардың келуінен ығысып, көптегендері Альбертаға көшіп келді.
Жергілікті халықтардың саяси тарихы
Еуропадан келген сыртқы бақылаушылардың пайда болуынан кейін, кейін Альберта аталған ұлттардың шамамен тарихи очеркін құруға болады. Кейінірек жазылған ауызша тарихтарды, сондай-ақ археологиялық және тіл білімі дәлелдерін пайдалану арқылы, одан да ертерек уақытқа көрінуге болады. Бірақ екі жағдайда да дәлелдердің базасы жұқа. Ұлы даланың кем дегенде бір бөлігі орта ғасырлық жылы кезеңде (шамамен 950 – 1250 жж.) ұзаққа созылған құрғақшылықтан босады деп есептеледі. Құрғақшылық тоқтағаннан кейін, аймақ әртүрлі тілдік отбасылардан және Солтүстік Америка құрлығының барлық бөліктерінен келген халықтармен қайта қоныстанды. Нумика тілдері (мысалы, Команчи және Шошони) Уто-ацтек тілдері отбасынан шыққан және оңтүстік-батыстан далаға келген. Алгонкин тілдерінде сөйлейтіндер (Дала Кри, Блэкфут, Солтүстік Салтё) бастапқыда солтүстік-шығыстан келген. Сиуксан халықтары (Ұлы Сиу, Ассинибойн, Накода, Мандан, Кроу және т.б.) жоғарыда аталған екі тілден өзгеше тілдер отбасынан шыққан және оңтүстік-шығыстан келген. Сонымен қатар, алыс солтүстік-батыстан шыққан На-дене тілдерінің шағын тармақтары далаларда табылады, оның ішінде Тсуу Т'ина да бар.
Ложалар, топтар, тайпалар және конфедерациялар
Далалық және субарктикалық аймақтардағы адамдар үшін ең кіші ұйымдық бірлік еуропалық канадалық саяхатшылар “ложа” деп атаған. Ложа – бір шатыр немесе басқа тұрғын үйde бірге тұратын туысқандық отбасы немесе жақын топ. Ложалар антропологтар “бандалар” деп атаған топтарда бірге саяхаттады. Қара аяқты тайпасының тарихи кезеңінде мұндай топтарда 10-30 ложа, яғни шамамен 80-240 адам болар еді. Банда – далалық аң аулау мен соғыс жүргізудегі негізгі ұйымдық бірлік. Бандалар жағдайға қарай құрылып, таратыла беретін еркін бірлестіктер еді, бұл олардың мүше ложаларына еркіндік бергенмен, сенімділікті азайтар еді. Сондықтан адамдар басқа да әртүрлі топтармен әлеуметтік байланыста болар еді, мысалы, ортақ ата-тегі (клан), тіл мен дін (тайпа), немесе жас немесе мәртебесі (антропологияда содальдық деп аталатын ритуалдық немесе жауынгерлік қоғам). Далалық және субарктикалық халықтардың (әдеттегі аңшы-жинаушылар сияқты) халқының тығыздығы төмен болғанмен, таралуы әртүрлі болды. Далалық бандалар көбінесе ірі, бүкіл тайпалық аң аулау немесе соғыс жасау үшін жиналатын, әсіресе жылқы пайда болғаннан кейін, бизонның мол болуы мен ашық, қиындықсыз ландшафтқа байланысты. Сонымен қатар, бандалар бизонды қуа немесе әскери мақсаттармен үлкен қашықтықтарға көшіп-қонып жүретін. Субарктикалық халықтар да көшіп-қонып жүрді, бірақ кішкентай топтарда, себебі борал ормандарының өнімділігі төмен болғандықтан, бір жерде үлкен топты ұзақ уақыт қамтамасыз ете алмайтын. Субарктикалық аймақтағы көші-қонға тұйық жолдарды бағу, мұз балық аулау үшін мұздық көлдерге қармен жүру, шұбар және басқа да аңдарды іздеу, сүйікті жидектерге оралу кіретін. Тарихшылар Ұлы далалардағы саяси бірліктер туралы сөз қозғалғанда, көбінесе “тайпааралық соғыстар” туралы айтады, бірақ көптеген саяси шешімдер этникалық (немесе тайпалық) тегіне сүйенбей қабылданар еді. Көбінесе, бірнеше тайпалардан құралған бандалар жартылай тұрақты одақ құрады, оны ағылшын тіліндегі зерттеушілер конфедерация деп атады. Ұлы далалардың (және белгілі бір дәрежеде Субарктиканың) қоныстанғанға дейінгі саяси тарихы – бірнеше тайпалардан құралған ондаған бандалардан тұратын көптеген ірі конфедерацияларға мүшеліктің үнемі өзгеруінен тұрады.
Саясаттың алғашқы жазбалары
Генри Келсидің күнделігінен 1690 – 1692 жылдар аралығында біз кеңірек аймақтағы одақтардың алғашқы көрінісін көреміз. Ол, Темір конфедерациясының (кри және ассинибоин тайпалары) Қара аяқ конфедерациясымен (пейган, кайнай және сиксика тайпалары) достық қарым-қатынаста болғанын, сондай-ақ олардың басқа тайпаларға қарсы біріккенін хабарлайды. Аталған тайпалардың нақты кім екені белгісіз, олар «Бүркіт қайың тайпасы, Тау ақындары және Наянватаме ақындары» деп аталады. Алғашқы мәліметтердің бірі Саукамаппеден (кейін пейган тайпасына қабылданған кри тайпасының өкілі) алынған. Ол 1780 жылдары зерттеуші Дэвид Томпсонға өмірінің басындағы оқиғаларын айтып бергенде 75 жаста болған. Француз зерттеушісі Пьер Гольтье де Варенн, Ла Верендрий сиры 1738 жылы Миссури өзенінің жоғарғы ағысына дейін батысқа қарай жеткен, ал оның ұлдары да Батысты зерттеушілер болған. Осы және басқа да дереккөздерге сүйене отырып, XVIII ғасырдағы Солтүстік Үлкен жазықтың саяси картасын шамамен бейнелеуге болады. Шығыс Шошон тайпасы ерте кезеңде оңтүстік тілдік топтарынан жылқылар сатып алып, Солтүстік жазықта үстемдік құрған. 1700 жылдардың басында олардың аң аулау аумағы солтүстіктегі Солтүстік Саскачеван өзенінен (қазіргі Альберта провинциясы) оңтүстіктегі Плат өзеніне (Уайоминг штаты) дейін, Роки тауларының шығыс беткейлері мен шығыстағы жазықтарға дейін созылған. Шошон тайпасы тұтқынға алу мақсатымен шабуылдар жасағаны үшін қорқынышқа толы болған. Бұл олардың барлық көршілерінің жеккөрінісіне алып келді және Шошонға қарсы тұру үшін Қара аяқ конфедерациясы, сарси тайпасы, жазықтық крилері, ассинибоиндер және Грос-Вентр тайпалары арасында уақытша одақ құрылды. Алайда, Шошон тайпасы жылқы монополиясын сақтай алмады, көп ұзамай Қара аяқ тайпасы сауда арқылы, шабуылдарда тұтқындау арқылы немесе өздері өсірген жылқыларға ие болды. Сонымен қатар, Қара аяқ тайпасы солтүстік-шығыстан Ағылшынның Гудзон шығанағы компаниясынан (HBC) қару-жарақ сатып ала бастады, көбінесе кри және ассинибоин тайпалары арқылы. Пейган тайпасы (және басқа да Қара аяқ тайпалары) 1780 жылға қарай Шошон тайпасын Қызыл Елік өзенінен оңтүстікке ығыстыра бастады. 1780–1782 жылдардағы шешек індеті Шошон және Қара аяқ тайпаларын қырып салған. Алайда, Қара аяқ тайпасы жаңадан алған әскери басымдығын Шошон тайпасына шабуыл жасау үшін пайдаланды, нәтижесінде көптеген әйелдер мен балаларды тұтқындады. Тұтқындар күштеп Қара аяқ мәдениетіне сіңірілді, осылайша олардың санын арттырып, жауларын азайтты. Дэвид Томпсонның мәліметінше, 1787 жылға қарай Қара аяқ тайпасы Шошон аумағын толық басып алды. Шошон тайпасы Роки таулары арқылы немесе оңтүстікке қарай көшіп кетті және жазықтарға аң аулау немесе сауда жасау үшін сирек келді. Қара аяқ тайпасы солтүстіктегі Солтүстік Саскачеван өзенінен оңтүстіктегі Миссури өзенінің жоғарғы ағысына дейін, ал шығыста Роки тауларынан 300 миль (483 км) қашықтықтағы аумақты иеленді. Алайда, Қара аяқ тайпасының жылқы қорына бақылауы да, аң аулау жерлері де толыққанды емес еді. Солтүстік-шығыстан Темір конфедерациясы (көбінесе кри және ассинибоин тайпалары, сондай-ақ Стоуни, Саульто және басқа тайпалар) HBC және Солтүстік-Батыс компаниясы ішкі аймаққа жылжыған кезде делдал саудагерлері ретіндегі позициясын жоғалтып жатты. Олардың орнына, атқа мінген бизон аулаумен айналыса бастады, бұл аумақ Қара аяқ тайпасы Шошон тайпасынан жақында басып алған жерлермен сәйкес келді.
Конфедерацияға дейінгі кезең
Альбертаға жеткен алғашқы еуропалық, әдетте, Пьер Ла Верендрий немесе оның ұлдарының бірі болған, олар 1730 жылы Манитобаға ішкі аймаққа саяхаттап, бекіністер салған және жергілікті халықтармен тікелей тері саудасын жүргізген. Өзен жүйесін одан әрі зерттеу кезінде француз тері саудагерлері Альбертаның қарааяқ тілдес халқымен тікелей қарым-қатынасқа түскен болуы мүмкін; мұның дәлелі қарааяқ тіліндегі «француз» сөзінің «нағыз ақ адам» деген мағынаға ие болуы. XVIII ғасырдың ортасына қарай, олар Гадсон шығанағының сауда посттарына жеткенге дейін ең жақсы терілердің көп бөлігін алып кетіп, бәсекелес компаниялар арасында шиеленіс тудырды. Қазіргі Альберта туралы алғашқы жазбаша мәліметтерді 1754–55 жылдары қазіргі Ред-Дир және Эдмонтон маңындағы аймақты зерттеген тері саудагері Энтони Хендейден білеміз. Ол қысты қарааяқтардың бір тобымен өткізді, олармен сауда жасады және бизонға аң аулады. Альбертаның басқа да маңызды ертедегі зерттеушілері Питер Фидлер, Дэвид Томпсон, Питер Понд, Александр Маккензи және Джордж Симпсон. Бірінші еуропалық қоныс 1788 жылы Маккензидің құрған Форт-Чипевян қаласында негізделді, бірақ Форт-Вермильон да 1788 жылы негізделгенін айтады. 1840 жылы методист Роберт Рандл келді және 1847 жылы миссионерлік станция құрды. 1864 жылы Канададағы Рим-католик шіркеуі әбеке Альберт Лакомбқа жазық далалық индейлерді дінге шақыруды тапсырды, ол осы істе біршама табысқа жетті. Сент-Альберт және Сент-Пол сияқты Альбертаның бірнеше қалалары мен аймақтары алғаш рет француз миссионерлерінің қызметі арқасында қоныстанды. Канаданың Англикан шіркеуі және басқа да бірнеше протестанттық конфессиялар да жергілікті халыққа миссионерлік сапарлар жасады. Кейін Альберта болып белгілі болған аймақ 1870 жылы жаңадан құрылған Канада Доминионына ақ канадалықтар қоныстанған ауыл шаруашылығы шекарасына айналу үмітімен қосылды. Жерді қоныстануға «ашу» үшін үкімет әртүрлі жергілікті халықтармен Сандық келісімдер туралы келіссөздер жүргізді, оларға резервациялық жерлерді және үкімет тарапынан қолдау алу құқығын ұсынды, ал олар жердің көп бөлігіне деген барлық құқықтарын Корольдікке беруге келісті. Сонымен қатар, HBC-нің күшінің әлсіреуі американдық виски саудагерлері мен аңшыларына оңтүстік Альбертаға енуге және жергілікті халықтың өмір салтын бұзуға мүмкіндік берді. Әсіресе, қазіргі Летбридж маңындағы атақты Форт-Уоп-Ап және 1873 жылғы Сайпресс-Хиллз қырғыны алаңдаушылық тудырды. Алғашқы халықтарға виски енгізілген кезде, оқ атар қарулар да қолжетімді болды. Сонымен қатар, ақ аңшылар далалық бизонды, далалық тайпалардың негізгі тамақ көзін, көптеп атып өлтірді. Рулар арасында да аурулар тарады. Соғыс пен ашаршылық далаға кеңінен тарады. Ақырында ауру мен ашаршылық тайпаларды соғыс жүргізуге бейім емес деңгейге дейін әлсіретті. Бұл 1870 жылы қарааяқ конфедерациясы мен кри тайпалары арасындағы Белли өзені шайқасымен аяқталды. Бұл Канада аумағындағы жергілікті халықтар арасындағы соңғы ірі шайқас болды. Батысқа заң мен тәртіп орнату үшін үкімет 1873 жылы Солтүстік-Батыс атты полициясын, «таулықтарды» құрды. 1874 жылдың шілдесінде 275 офицер Альбертаға қарай «Батысқа қарай жорық» бастады. Олар батысқа қарай жорықты Форт-Маклиодта жаңа штаб-пәтер құрумен аяқтады. Содан кейін күш екіге бөлінді, жартысы солтүстікке, Эдмонтонға, ал жартысы Манитобаға қайтты. Келесі жылы жаңа бекіністер салынды: Кипарис тауларында Форт-Уолш және Калгари қаласының негізі салынған Калгари форты. Канада батысында бизон жоғалып кеткеннен кейін, олардың орнын мал шаруашылықтары басты. Фермерлер ең табысты алғашқы қоныстанушылардың қатарында болды. Құрғақ далалар мен тау етегі америкалық стильдегі, құрғақ жерге, ашық аудандағы мал шаруашылығына өте қолайлы болды. Америкалық қара нәсілді ковбой Джон Уэр 1876 жылы провинцияға алғашқы ірі қара мал алып келді. Көптеген жұмысшылар сияқты Уэр де америкалық болды, бірақ индустрияда Патрик Бернс сияқты қуатты британдық және Онтариода туған магнаттар басымдық танытты.
Елді мекен
КПР жалғасты және 1885 жылы Луи Риел басқарған Солтүстік-Батыс көтерілісі кезінде метистер мен бірінші ұлт өкілдері мен Канада үкіметі арасында басталды. Көтеріліс қазіргі Саскачеван және Альберта аймақтарында өршиді. Кри тайпасының соғыс жасаған тобы Саскачеванның (қазір Альбертада) Фрог-Лейк поселкесіне шабуыл жасағаннан кейін, Онтариодан Канада әскері CPR арқылы Альберта округіне жіберіліп, көтерілісшілермен шайқасты. Көтерілісшілер Саскачеванның Батош жерінде жеңіліске ұшырады, ал Риел кейін тұтқынға алынды. 1885 жылғы Солтүстік-Батыс көтерілісі басылғаннан кейін, қоныс аударушылар Альбертаға көптеп ағыла бастады. 1890 жыл шамасында АҚШ-тың шекарасының жабылуы 600 000 американдықты (көбінесе Орта Батыс және Оңтүстік аймақтарынан) Саскачеван мен Альбертаға көшіруге себеп болды, онда 1897-1914 жылдары шаруашылық шекарасы гүлденді. Темір жолдар қалалық қоныстарды дамытып, ағаш өңдеу компаниялары мен алыпсатарлар жер учаскелерінде құрылыс салуға ынталандыру үшін қаржы берді. Көшіп келгендер бейтаныс, қатал ортамен бетпе-бет келді. Жаңа жерлеріне құқық алуға тырысқан қоныс аударушылардың талабына сәйкес, үй салу, жерді тазалау, егін екпек және барлық жерді қоршау – мұздықпен ойылған аңғарларда қиын шаруа еді.
Канадалықтар, американдықтар, британиялықтар, немістер және украиндықтар
Бастапқыда үкімет Шығыс Канададан немесе Ұлыбританиядан, сондай-ақ АҚШ-тан ағылшын тілді қоныс аударушыларды басымдықпен қарады. Бірақ қоныстану қарқынын арттыру мақсатында, ішкі істер министрі Клиффорд Сифтон басшылығымен үкімет тез арада континенттік Еуропадан қоныс аударушыларды тарту үшін жарнамалық науқанды бастады. Немістердің, украиндердің және скандинавтардың көп саны, соның ішінде басқа да көптеген адамдар көшіп келді, көбінесе шағын этникалық топтар құрып, Альбертаның кейбір аймақтарына ерекше этникалық ерекшеліктер берді. Уайзман (2011) АҚШ-тан келген 600 000 иммигранттың либерализм, жеке басқа құрмет және теңдік сияқты саяси идеяларды әкелгенін айтады, бұл торизм мен социализм сияқты дәстүрлі ағылшын-канадтық көзқарастарға қарама-қарсы болды. Осының нәтижесінде Партиялық емес лиганың дамуына ықпал етті.
Норвегиялықтар
Бір типтік қоныс орны Миннесотадан келген норвегиялықтармен байланысты. 1894 жылы Миннесотаның Қызыл өзен аңғарынан, бастапқыда Норвегияның Бардо ауылынан шыққан норвегиялық фермерлер Биверхилл көлінің оңтүстігіндегі Амиск сағасына қоныс аударды және жаңа қонысын өздерінің туған жерлерінің атымен Бардо деп атады. 1872 жылғы Жер заңынан бастап Канада Батыс провинцияларында жоспарланған, бір ұлтты иммигранттардан тұратын колонияларды құруға белсенді түрде тырысты. Бардодағы қоныс орны тұрақты түрде өсіп, 1900 жылдан бастап көптеген қоныс аударушылар тікелей Норвегияның Бардосынан келіп, отбасыларымен және бұрынғы көршілерімен қосылды. ХХ ғасырдың басында көп жылдар бойы өмір жағдайлары қарапайым болғанымен, қоныс аударушылар лютерандық қауым, мектеп, Бардо әйелдеріне көмек қоғамы, әдеби үйірме, жастар хоры және мыс оркестрі сияқты мекемелер мен қоғамдық орталықтарды құрды.
Уэльс тілі
1897 жылдың шілдесінде КСР теміржолын Кроу-Нест асуы арқылы салып бастады. Уэльстен мың жұмысшыны Канадаға қоныстануға тарту үшін британ үкіметі жұмысшыларға күніне 1,50 доллар жалақы және жер беруге келісім жасады. Кеме компаниялары мен газеттерде жарияланған бұл жобаға Солтүстік Уэльстегі Бангор қаласынан көптеген жұмысшылар қызығушылық танытты, олардың көпшілігі шаруашылық жұмысына бір жылдан бері наразы болып келген кеншілер еді. Бірақ, көлік құнының өзі көптеген уэльс жұмысшыларына шамадан тыс болды, сондықтан ұсынысқа жауап бергендердің саны 150-ден аспады. Қараша айында Уэльске КСР лагерьлеріндегі тұру және жұмыс жағдайларына шағымданып хаттар келе бастады. Канада далаларын халқымен толықтыруды көздеген үкімет шенеуніктері сынды азайтып, жағдайды жақсы жағынан көрсетуге тырысты. Көшпенділердің кейбіреуі Канадада сәттілікке жеткенімен, үкімет пен теміржол шенеуніктері жоспарлаған көші-қон жобасы 1898 жылы тоқтатылды.
Мормондар
Ютада көп әйел алуға тыйым салынғаннан кейін шамамен 3200 мормон келді. Олар өте біріккен қауым болды, 17 шаруашылық қоныс құрып, суару техникаларын дамытты. Олар гүлденіп, 1923 жылы Кардстон қаласының орталығында Кардстон Альберта ғибадатханасын ашты. Альбертада шамамен 82 697 мормон тұрады.
Облыс болу жолында
XX ғасырдың басында Альберта Солтүстік-Батыс территориясының бір бөлігі болды, ал болашақ провинцияның аймақтары Атабаска, Ассинибоя және Саскачеван аудандарына қарасты. Жергілікті саяси қайраткерлер провинция мәртебесін алу үшін белсенді түрде лоббиледі. Территорияның премьер-министрі сэр Фредерик Хоултен Батыс провинциясының мәртебесін қолдаушылардың ең табандысы және белсендісі болды. Дегенмен, оның Батыс үшін жасаған жоспары ақырында қабылданған Альберта және Саскачеван провинцияларының жоспары емес еді. Ол Буффало деген үлкен бір провинция құруды ұсынды. Басқа ұсыныстарда үш провинция құру немесе солтүстік-оңтүстіс емес, шығыс-батыс бағытында шекарасы бар екі провинция құру қарастырылды. Сол кездегі премьер-министр сэр Уилфрид Лориер, Квебек пен Онтариоға теңдес болатын бір провинцияда тым көп билік шоғырланғанын қаламайтын. Сонымен қатар, үш провинцияның өмір сүруі мүмкін емес деп ойлады, сондықтан екі провинция жоспарын таңдады. Альберта 1905 жылдың 1 қыркүйегінде Саскачеванмен бірге провинция мәртебесін алды. Хоултеннің Альбертаның бірінші премьер-министрі болып тағайындалуы күтілуі мүмкін еді. Алайда, Хоултен консерватор болса, Лориер либерал болды. Лориер либерал Александр Резерфордты тағайындауды жөн көрді, оның үкіметі кейіннен Альберта және Ұлы су жолдары темір жолына байланысты дауға ұшырады. Ол кезде Альбертаның тағы бір маңызды басшысы Франк Оливер болды. Ол 1880 жылы Эдмонтон қаласындағы ықпалды "Бюллетень" газетін құрды, онда Батыстағы либералдық саясатты қатаң сынады. Ол украиндықтардың қоныстануына қарсы болды. Ол территориялық жиналысқа сайланды, бірақ федералды парламент депутаты болу үшін отставкаға кетті. Ол Сифтонның орнын ішкі істер министрі ретінде басты және еуропалық иммиграцияны қолдауды азайтуға кірісті. Сонымен қатар, ол 1905 жылғы Альберта сайлаулары үшін провинциялық округтердің шекараларын белгілеуге жауапты болды. Кейбіреулер оны либералдық Эдмонтонды консервативті Калгариден артық бағалау үшін сайлау округтерінің шекараларын манипуляциялауда айыптайды. Оливер мен Рутерфорд бірлесіп Эдмонтонның Альбертаның астанасы болуын қамтамасыз етті.
ХХ ғасырдың басында
Жаңа Альберта провинциясының халқы 78 мың адамды құрады, бірақ Канадалық Тынық мұхиты темір жолынан басқа инфрақұрылымы болмады. Тұрғындарының көп бөлігі шаруалар еді және оларға мектептер мен медициналық мекемелер жетіспеді. Оттава 1930 жылға дейін табиғи ресурстарды өз бақылауында ұстады, бұл экономикалық дамуды қиындатып, федералдық-провинциялық қатынастарды нашарлатты. Шындығында, мұнай мәселелері бойынша туған даулар, әсіресе 1970 жылдан кейін, федералды үкіметпен қарым-қатынасты уландырып жіберді.
Саясат
Либералдылар Альбертаның алғашқы үкіметін құрып, 1921 жылға дейін билікте болды. 1905 жылғы сайлаудан кейін премьер-министр Александр К. Резерфордтың үкіметі мемлекеттік инфрақұрылымды, әсіресе заң және жергілікті басқару мәселелерін дамытуға кірісті. Рутерфорд – ескі мектептің адамы, әлсіз басшы болғанмен, білім беруді қолдады және провинциялық университеттің құрылуын итермеледі. Егер Калгари Эдмонтонның астана ретінде таңдалғанына наразы болса,
Медициналық көмек және мейірбикелік қызмет
Алғашқы қоныс аударушылар медициналық көмек үшін өздеріне және көршілеріне сенеді. Дәрігерлердің саны аз болды. Алғашқы емші әйелдер дәстүрлі емдеу тәсілдерін және лаксативтерді қолданды. 20 ғасырдың басында гомеопатиялық емге сенімділік, білімді медбикелер мен дәрігерлердің пионерлік қауымдастарда көбейгенімен жалғасты. 1900 жылдан кейін медицина, әсіресе мейірбикелік іс, әсіресе қалалық аймақтарда жаңартылып, жақсы ұйымдастырылды. Альберта провинциясындағы Летбридж медбикелік миссиясы – канадалық ерікті миссияның үлгісі болды. Ол 1909 жылы Джесси Тернбулл Робинсон Виктория орденінің медбикелерінен тәуелсіз құрылды. Бұрын медбике болған Робинсон Летбридж көмек қоғамының президенті болып сайланды және кедей әйелдер мен балаларға бағытталған аудандық медбикелік қызметін бастады. Миссияны әйел директорлардың ерікті кеңесі басқарды және алғашқы жылдық қызметі үшін қайырымдылық көмектері мен Metropolitan Life Insurance Company компаниясынан түскен төлемдер арқылы қаражат жинады. Миссия сонымен қатар әлеуметтік жұмысты мейірбикелікпен үйлестіріп, жұмыссыздық жәрдемақысын төледі. Ричардсон (1998) 1916 жылы құрылған Альберта дипломы бар медбикелер қауымдастығы (AAGN) мен 1915 жылы құрылған Альберта Біріккен шаруа әйелдері (UFWA) арасындағы идеологиялық және практикалық айырмашылықтарға әсер еткен әлеуметтік, саяси, экономикалық, кластық және кәсіби факторларды қарастырады. AAGN-ді Альбертаның ауылдық аймақтарындағы әйелдердің медициналық қажеттіліктерін назарға алмаумен айыптап, UFWA басшылары шаруа әйелдерінің экономикалық және тұрмыстық жағдайын жақсартуға тырысты. UFWA-ның бірінші президенті Айрин Парлби провинциялық Халық денсаулығы департаментін құру, үкіметтік ауруханалар мен дәрігерлерді қамтамасыз ету және медбикелерге тіркелген акушерлер ретінде біліктілік алуға рұқсат беретін заңды қабылдау үшін лоббиледі. AAGN басшылығы акушерлік сертификатына қарсы болды, медбикелік оқу бағдарламалары акушерлік оқуға орын қалдырмайды және сондықтан медбикелер үйде босануға қатысуға лайық емес деп мәлімдеді. 1919 жылы AAGN UFWA-мен келісімге келді және дәрігерлер жоқ аймақтарда медбикелерге акушер ретінде қызмет етуге мүмкіндік беретін Халық денсаулығы медбикелері туралы заңды қабылдау үшін бірлесіп жұмыс істеді. Осылайша, 1919 жылы провинцияның әйелдер денсаулығын үйлестіру үшін құрылған Альберта округінің медбикелік қызметі UFWA мүшелерінің ұйымдасқан, табанды саяси белсенділігінің нәтижесінде туды, ал кәсіби медбикелік топтарының ауылдық канадалықтардың медициналық қажеттіліктеріне немқұрайлылығының әсері минималды болды. Альберта округінің медбикелік қызметі 20 ғасырдың бірінші жартысында Альбертаның негізінен ауылдық және кедей аймақтарында денсаулық сақтауды жүзеге асырды. 1919 жылы Альберта Біріккен шаруа әйелдері (UFWA) аналар мен шұғыл медициналық көмекке жауап беру үшін құрған медбикелік қызметі дәрігерлер мен ауруханалар жетіспейтін далалық аймақтарда тұратын қоныс аударушыларды емдеді. Медбикелер жүктілікке дейінгі күтім көрсетті, акушерлік қызмет атқарды, ұсақ хирургиялық операциялар жасады, мектеп оқушыларын медициналық тексеруден өткізді және иммунизация бағдарламаларын ұйымдастырды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін мұнай мен газдың ірі қорының табылуы экономикалық өркендеуге және жергілікті медициналық қызметтердің кеңеюіне әкелді. 1957 жылы провинциялық денсаулық сақтау және жалпы ауруханалық сақтандырудың енгізілуі 1976 жылы ескірген округтік медбикелік қызметтің тоқтатылуын жеделдетті.
Алғашқы халықтар
Денсаулық сақтау Канада үкіметімен келісімшарт бойынша қамтамасыз етілмегендіктен, ХХ ғасырдың басында алғашқы халықтардың резервация тұрғындары әдетте бұл қызметті жеке топтардан алатын. Осы кезеңде Англия шіркеуінің миссионерлік қоғамы Оңтүстік Альбертадағы қара аяқ тайпалары үшін ауруханалар ұйымдастырды. 1920 жылдары Канада үкіметі Блэкфут және Блад резервацияларында ауруханалар салуға қаражат бөлді. Олар туберкулезді ұзақ мерзімді емдеуге ерекше мән берді. 1890-1930 жылдар аралығында федералды үнділердің денсаулық сақтау және Канададағы әлеуметтік реформа идеологиясы арасында тығыз байланыс болды. 1890-1930 жылдар аралығында Үндістер істері департаменті үнділердің денсаулығы мәселесіне көбірек араласты. Осы мақала департаменттің осы алғашқы кезеңдегі үнділердің денсаулық сақтау басқармасының қызметін ашу мақсатында Оңтүстік Альбертадағы үнді резервацияларындағы екі аурухананың құрылуы мен жұмыс істеуін сипаттайды. Федералды үкімет үнді халқының денсаулығын жақсарту үшін екі маңызды қадам жасады: резервацияларда ауруханалар салды және осы мекемелерді қамтамасыз ету үшін медициналық қызметкерлер жүйесін құрды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін денсаулық сақтау жүйесінің бірнеше ерекшеліктері болды: ол бастапқыда миссионерлер басқарған, кейіннен Үндістер істері департаментіне өткен жүйе, кең және децентрализацияланған жүйе еді. Жүйе арқылы ұсынылған денсаулық сақтау қызметтері Канаданың орта таптық реформаторлық құндылықтарына негізделген және осы құндылықтарды үнді қауымдастықтарына енгізуге бағытталған әрекетті білдірді. Сонымен қатар, жүйе оларға ұсынылған мүмкіндіктерді пайдалануға құлшынбайтын адамдарға қызмет көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін федералды үкімет Канададағы үнділердің денсаулығы үшін жауапкершілікті алудан бас тартты деген пікірге қарамастан, үнділердің денсаулық сақтау саясаты мен жүйесі біртіндеп дамыды.
Канадалықтандыру
Прокоптың (1989) сөзінше, еуропалық иммигранттардың басым көпшілігі үшін канадалық мәдениетке сіңісу қалыпты жағдай болған. Ассимиляцияның маңызды белгісі – ағылшын тілін қолдану еді; барлық иммигранттар тобының балалары ата-аналарының тіліне қарамастан, ағылшын тілінде сөйлеуге бейімділік танытқан. 1900 жылдан 1930 жылға дейін үкімет этникалық және тілдік құрамы әртүрлі иммигрант халқын адал және нағыз канадалықтарға айналдырудың қиын міндетімен бетпе-бет келді. Көптеген шенеуніктер балалардың тілдік ассимиляциясы Канадаланудың кілті болады деп ойлады. Дегенмен, кейбір иммигрант өкілдері ағылшын тілін тікелей оқыту әдісіне қарсылық көрсетті. Ойын алаңшаларында ағылшын тілінің қолданылуы тиімді тәсіл болып көрінді және жүйелі түрде пайдаланылды. Прокоптың сөзінше, бастауыш мектептер, әсіресе Альбертаның ауылдық аймақтарында, иммигранттар мен олардың балаларының мәдениетке бейімделуіне орталық рөл атқарды, бұл еуропалық мектеп дәстүрінде кездеспейтін канадалық мектептердің ерекше ерекшелігін қалыптастырды.
Протестанттар
Соғыс аралық кезеңде Альберта әйелдерінің миссионерлік қоғамдарының түрлі бөлімдері дәстүрлі ағылшын-протестанттық отбасылық және моральдық құндылықтарды сақтау үшін талмай жұмыс істеді. Көптеген негізгі діни топтарды құрастырған және бір кезде бес мыңнан астам мүшесі болған бұл қоғамдар провинцияға көшіп келген украиндық иммигранттардың көп санын "христиандыққа және канадалыққа" айналдыруға белсенді түрде тырысты. Балаларға білім беруге ерекше назар аударылды, музыкалық іс-шаралар жаңа мүшелерді тарту құралы ретінде пайдаланылды. Кейбір бөлімдерде ер адамдар да мүшелікке қабылданды. Қозғалыс жалпы қоғам діни қызметтен алшақтағанда және консервативті фундаменталистік қозғалыс күшейгенде әлсіреп қалды. 20 ғасырдың басындағы Калгаридегі методистік жаңғыру рухани жаңарумен қатар прогресті және буржуазиялық беделді де қолдады. 1908 жылы Орталық методистік шіркеу американдық евангелисттер Х.Л. Гейл мен Дж.У. Хэтчті қабылдады. Олар көп көрермен жинады, бірақ үгіл жұмсақ болды, ал тыңдаушылар тыныш және әдемі киінген. Дегенмен, жаңғыру аяқталғаннан кейін шіркеуге мүше болғандардың саны аз болды. Жұмысшы табының қатысушылары жақсы киінген және жақсы мінез-құлық танытқан көршілерінің арасында ұялмаған болуы мүмкін, ал шіркеу басшылығы жергілікті бизнес мүдделерімен тығыз байланыста болды, бірақ төменгі топқа қол жеткізу үшін көбінесе ештеңе жасамады. Жаңғырудан кейін өткен шағын жиналыстар көбінесе орта таптың үйлерінде ұйымдастырылды. Алкогольді ішімдіктерге тыйым салу маңызды саяси мәселе болды, ол ағылшын тілді протестанттарды көптеген этникалық топтарға қарсы қойды. 1907 жылы құрылған Альбертаның сабырлық және моральдық реформа лигасы методист және басқа протестант шіркеулерінде негізделген және 1916 жылдың шілдесінде тыйым салуды қолдауға антигермандық тақырыптарды пайдаланды. Заңдар 1926 жылы күшін жойды.
Католиктер
Эдмонтонның католик архиепискобы Генри Джозеф О'Лири қаланың католик аймақтарына елеулі әсер етті, ал оның тырыстықтары сол кезде Католик шіркеуінің алдында тұрған көптеген мәселелерді көрсетеді. 1920 жылдары О'Лири ирландтықтарға басымдық беріп, өз архиепископтығында француз католик дін қызметкерлерінің ықпалын күрт азайтты және оларды ағылшын тілді дін қызметкерлерімен алмастырды. Ол украин католик иммигранттарын қатаң римдік католик дәстүрлеріне бейімдеуге көмектесті, Эдмонтонның жеке католик мектеп жүйесінің тұрақтылығын арттырды және Альберта университетінде католик колледжін және Эдмонтонда семинарияны құрды.
Франкофондық
1892 жылы Солтүстік-Батыс территориялары Онтарио мектептерінің үлгісін қабылдады, бұл үлгі ағылшын тілін ғана емес, сонымен қатар ағылшын тарихы мен әдет-ғұрыптарын дәріптейтін мемлекеттік білім беру жүйесіне баса назар аударды. Альберта провинциясы құрылғаннан кейін де осы үлгіні сақтап қалды. Албертадағы франкофондық қауымдастықтар француз тілі мен мәдениетіне жақын тұрған сенімділерді сайлау арқылы жергілікті мектептерге белгілі бір деңгейде бақылау ұстады. Мысалы, Альбертадағы француз канадалық қауымдастығы сияқты ұйымдар сенімділерден өздерінің мәдени мақсаттарын іске асыруды күтті. Франкофондық қауымдастықтар 1908-1935 жылдары білікті француз тілді мұғалімдердің үнемі жетіспеушілігіне тап болды; көптеген жаңадан тағайындалған мұғалімдер қызметке бірнеше жылдан кейін кетіп жатты. 1940 жылдан кейін мектептерді біріктіру шаралары франкофондардың тіл және мәдениет мәселелерін ескермеді.
Украиналықтар
Канаданың батысындағы этникалық азшылықтардың тілдік құқықтарына қатысты маңызды дау 1913 жылы Эдмонтон аймағындағы рутендік мектеп көтерілісі болды. Англо-кельт канадалықтары "галициялықтар" немесе "рутендер" деп атаған украин иммигранттары Эдмонтон төңірегінде қоныстанды. Украин қауымның Либералдық партияны пайдаланып, негізінен украин тұратын аудандарда саяси билікке ие болуға және сол жерлерде екі тілде білім беруді енгізуге жасаған тырысы партия жетекшілері тарапынан тоқтатылды. Олар бастамаға бір топ мұғалімді кінәлады. Осыған байланысты, аталған мұғалімдер "білікті емес" деп танылды. Буковина мектеп округіндегі украин тұрғындарының түрлі қарсылық әрекеттері украин мұғалімдерін жұмыстан босатуға кедергі келтірмеді. 1915 жылға қарай 20 ғасырдың басында Альбертада екі тілде білім беруге рұқсат берілмейтіні анық болды.
Италиялықтар
Италиялықтар екі толқынмен келді, біріншісі 1900 жылдан 1914 жылға дейін, екіншісі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін. Алғашқы келгендер уақытша және маусымдық жұмысшылар болып келді, көбінесе бірнеше жылдан соң Оңтүстік Италияға қайтып оралды. Ал басқалары қала тұрғындары болып қалды, әсіресе Бірінші дүниежүзілік соғыс халықаралық саяхаттарды қиындатқан кезде. Олар бастапқыда аймақтың мәдени және коммерциялық өміріне әсер ете бастады. "Кіші Италия" өскен сайын, өз мүшелері үшін консулдық және Италия ұлдарының ордені сияқты қажетті қызметтерді ұсына бастады, сондай-ақ белсенді фашистік партия әлеуметтік ұйымдасу құралы болды. Бастапқыда итальяндықтар көршілерімен бейбіт түрде өмір сүрді, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде олар пікірқанаушылық пен кемсітуге ұшырады, тіпті бүгінгі күні Калгаридегі итальяндықтар канадалық қоғам өз этностығын сақтағандарды лайықты бағаламайды деп санайды.
Ауылдық өмір
1920 жылдардың басында Альбертаның көптеген ауылдық аймақтарын экономикалық дағдарыс қамтыды, себебі бидай бағасы соғыс кезіндегі рекордтық деңгейден күрт төмендеді және шаруалар терең қарызға батты.
Шаруашылықтар
Бидай басым өнім болды және темір жолдың қасындағы биік астық лифті 1890 жылдан кейін Альберта астық саудасының маңызды элементіне айналды. Ол провинцияның экономикасын Канаданың қалған бөлігімен біріктіре отырып, «Бидай патшасын» аймақтық үстемдікке жеткізді. Астық көтеру машиналары темір жол вагондарына астықты тиімді тиеу үшін пайдаланылды, олар «жолдарға» топталды және олардың иелігі америкалықтар бақылайтын компаниялардың санының азаюына қарай шоғырланды. Саудаға қатысқан негізгі коммерциялық ұйымдар – Канадалық Тынық мұхиты темір жолы және күшті астық синдикаттары болды. Көптеген жаңа келгендер бидай өнімін өңдеу үшін қажетті құрғақ шаруашылық техникасымен таныс емес еді, сондықтан Канадалық Тынық мұхиты темір жолы (CPR) 1908 жылы Стратморда демонстрациялық шаруашылық құрды. Ол суармалы жерлерді сатты және қоныс аударушыларға ең жақсы егіншілік және суару әдістерін ұсынды. Албертадағы астық саудасында 1940 жылдары маңызды өзгерістер болды, атап айтқанда астық лифті компанияларының бірігуі. Қауіпсіздіксіздік, ашкөздік және артық оптимизм ХХ ғасырдың басында Канаданың бидай шекарасындағы қаржы дағдарысына себеп болды. 1916 жылдан бастап Альберта мен Саскачеванның жартылай шөлейтті аймағы Паллизер үшбұрышы он жыл бойы құрғақшылықты және өнімнің жетіспеуін бастан кешірді, бұл аймақтың бидай өсірушілерінің көпшілігі үшін қаржылық қиындыққа әкелді. Фермерлердің, қаржыгерлердің, Канадалық Тынық мұхиты темір жолының және Канада үкіметінің шамадан тыс сенімділігі Паллизерде бұрын-соңды болмаған және қауіпті масштабта жерге инвестиция жасауға және дамытуға әкелді. Бұл өсімнің басым бөлігі шетелге инвестиция жасауға құштар Ұлыбританияның ипотекалық және несиелік компаниялары тарапынан қаржыландырылды. Британдық ақша менеджерлерін әлемдік экономикалық күштердің күрделі жиынтығы, соның ішінде британдық инвестициялық мүмкіндіктердің төмендеуі, артық капитал және Канада шекарасындағы инвестициялардың кеңейуі қозғады. Еуропадағы астықтың өндірісінің төмендеуі және далалық провинцияларда астықтың өндірісінің артуы Лондоннан капиталдың экспортын ынталандырды. Паллизердің мол аймақ ретіндегі мифтік бейнесі, технологияға деген сенімнің артуымен бірге, қауіпсіздік пен тұрақтылықтың жалған сезімін тудырды. 1908-1913 жылдар аралығында британдық фирмалар канадалық фермерлерге бидай егу үшін үлкен сомада несие берді; 1916 жылы құрғақшылық басталғанда ғана несиелердің тым көп екені анық болды. Капитан Чарльз Август Линдон мен оның әйелі Маргарет 1881 жылы Альбертада алғашқы шаруашылықтардың бірін құрды. Линдон Форт МакЛодтың батысындағы Поркупин төбелерінде жер қорын құрды. Олар негізінен ірі қара мал өсірді, сонымен қатар қосымша табыс алу үшін Корольдік Канадалық атты полициясы үшін жылқы өсірді. 1886-1887 жылдардағы қатал қыста Линдонның малдары басқалардың малдарымен бірге зардап шекті. 1890 жылдары ауданның өсіп келе жатқанда ол суару жүйесін және пошта бөлімін жасады. Линдон 1903 жылы қайтыс болса да, оның отбасы 1966 жылға дейін шаруашылықты жалғастырды. Элофсон (2005) Монтана, Оңтүстік Альберта және Оңтүстік Саскачеван штаттарында еркін жайылымдағы ірі қара мал шаруашылығының біркелкі екенін көрсетеді. Бенсон (2000) 1900 жыл шамасында Альбертаның оңтүстік-батысындағы ірі корпоративтік шаруашылықтарда жұмыс істейтін ковбойлар мен басқа да жұмысшылардың әлеуметтік құрылымын сипаттайды. Олардың төртеуі – Кокрейн, Оксли, Уолронд және Бар-Ю – ковбойларды аспаздардан, ал бригадирлерді менеджерлерден ажырататын күрделі иерархияны көрсетеді. Этникалық, білім беру және жас айырмашылықтары корпоративтік шаруашылықтардың күрделі әлеуметтік құрылымын одан әрі қиындатты. Нәтижесінде еңбек және иерархиялық бөліну Альбертаның шаруашылықтарына инвесторлар мен иелердің тікелей қатысуынсыз жұмыс істеуге мүмкіндік берді, олардың көпшілігі Канаданың шығысында және Ұлыбританияда өмір сүрді. Альбертаның мал шаруашылығының өмір сүруі 19-шы ғасырдың аяғы мен 20-шы ғасырдың басында күмәнмен қаралды. Осы уақыт аралығында 1887-1900 және 1914-1920 жылдары өнеркәсіп үлкен өркендеуге ие болды. Соңғы бум АҚШ-тың 1913 жылы Канада малдарына еркін кіруге мүмкіндік беретін Андервуд тарифін енгізгеннен кейін басталды. Алберталық ірі қара малдарын Чикаго базарларына экспорттау ең жоғары сапалы мал үшін өте тиімді болды. 1915 жылы Виннипег малды бағу орындарынан ірі қара малдың басым бөлігі АҚШ-қа экспортталып, Канаданың ішкі сиыр еті нарығына зиян келтірді. Бірнеше факторлар, соның ішінде 1919-20 жылдардағы қатал қыс, сиыр етіне арналған соғыс кезеңіндегі инфляциялық бағалардың аяқталуы және АҚШ-тың Канада малдарына тарифін қайта енгізуі, Альберта мал бағарының құлауына әкелді. Бұм соңында Альбертаның экономикалық мүдделеріне қарсы болды, өйткені сол кезеңдегі жоғары бағалар жергілікті мал өсіру практикасын құруды мүмкінсіз етті. Кейбір шаруалар маңызды кәсіпкерлерге айналды. Газ, электр энергиясы және мұнай салаларында қосымша мүдделері бар шаруа және сыра қайнатушы, Калгари кәсіпкері Альфред Эрнест Кросс (1861-1932) Альберта мен Канада батысындағы жаңғырудың маңызды факторы болды. Басқалар сияқты, оның аты кәсіпкерлік күшін, пайда табуды, отбасылық капитализмді, Канада мен Ұлыбританияның капитал нарықтарын пайдалануды және табысты қайта инвестициялау арқылы экономикалық прогреске ұмтылуды білдіреді. Оның жеке отбасылық басқаруы Альберта экономикасында маңызды болып табылатын отбасылық меншікті құрды. Кросс негізінен мал өсірудегі жетістіктерімен және сыра қайнатуға динамикалық және ғылыми көзқарасымен еске алынады.
Әйелдер
Гендерлік рөлдер қатаң белгіленген еді. Ерлер негізінен жер жырту, егін егу, егін жинау, үй салу, техника сатып алу, пайдалану және жөндеу, сондай-ақ қаржымен айналысуға жауапты болды. Алғашқыда далада көптеген жалғыз ерлер немесе әйелдері шығыста қалған күйеулер болды, бірақ олар қиын жағдайға түсті. Олар әйелдің қажет екенін түсінді. Халық саны жылдам өскен сайын, әйелдер далалық аймақтарды мекендеуде орталық рөл атқарды. Олардың еңбегі, біліктілігі және қатал ортаға бейімделу қабілеті қиындықтарды жеңуде шешуші болды. Олар баноқ, бұршақ және бекон дайындап, киім-кешек жөндеп, бала тәрбиелеп, үйді тазалап, бақшаға күтім жасап, егін жинауға көмектесіп, баршаның денсаулығын қалпына келтірді. Басымдық құратын әкелік көзқарас, заңнама және экономикалық қағидалар әйелдердің үлесін жасырғанмен, шаруа әйелдерінің өнімді және өнімді емес еңбекті атқарудағы икемділігі отбасылық шаруашылықтардың аман қалуына, демек, бидай экономикасының сәтті болуына өте маңызды болды.
Тау-кеншілер
1911 жылы Джеймс Муди Альбертаның Ред-Дир өзені аңғарында Розедейл кенін ашты. Муди провинциядағы басқа көмір шахталарына қарағанда жоғары жалақы төлеп, кенді қауіпсіз және тиімдірек етіп өндірсе де, Розедейлде жұмыстың баяулауы мен ереуілдер болды. Муди кеннің иесі болғандықтан және лагерь тұрғындарына қызметтер ұсынғандықтан, большевиктер оны жұмысшыларды қанаушы және буржуазиялық өнеркәсіпші деп есептеді. Муди иммигрант кеншілерді қанадалық әскери қызметкерлерге алмастырғаннан кейін, кендегі радикализм азайды.
Қалалық өмір
Үлкен қалаларда Канада Қызыл Крестінің Альберта бөлімшесі 1920 және 1930 жылдардың ауыр жылдарында халыққа көмек көрсетті. Сонымен қатар, ол қиын уақыттарда халыққа қамқорлық ету үшін үкіметтің белсенді және жауапты рөл атқаруына жәрдемдесті. Әрбір қалада үлкен жоспарлармен жүрген адамдар болды, бірақ көптеген қалалар қарапайым ауылдар болып қалып қойды. Мысалы, Боу-Сити көмір кендерінің және жақсы жайылымдық жерлерінің болуына байланысты үміт беруші болып көрінді. Ағаш саудагерлері бірігіп Bow Centre Collieries Ltd. компаниясын құрып, жылжымайтын мүлікті алыпсатарларға сатты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі құрғақшылық осы жоспарларды құлатты.
Бизнес
Көптеген кәсіптік операциялар отбасылық іс болып табылды, темір жолдан басқа ірі масштабты операциялар салыстырмалы түрде аз болды. 1886 жылы Коудри ағайындары (Натаниел мен Джон) Форт-Маклиодта жеке банк ашты. Оның тарихы, шағын жеке банктік үйдің Альбертаның оңтүстік-батысындағы қаржы саласында маңызды күшке қалай айналғандығын көрсететін үлгі болып табылады. Екі ағайын да тапқыр бизнесмендер, қоғамдық лидерлер болды және бір-біріне толық сенімді болды – сондықтан 1888 жылы Натаниел Линдсейге (кейін Симко) оралып, астық саудагері болды. Банктік іс кеңейді, филиалдар ашылды, жарнама тарады және ақша беру кеңінен қолданылды. 1905 жылдың наурыз айында Коудрилер Форт-Маклиодтағы банктік қызметтерін Канада Империялық Банкіне сатты. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы жеке банктердегі отбасылық кәсіпорындардың рөлі, оңтүстік-батыс Альбертаға несие ағынының маңызды арнасын қамтамасыз етуде және қазіргі экономиканың қалыптасуына көмектесуде маңызды болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі экономикалық өркендеуден кейін, 1920-1922 жылдары Альбертада күрт, қысқа мерзімді депрессия болды. Бұл жағдай, Калгари мен Эдмонтонның арасындағы теміржол және сауда орталығы болған, шаруаларға тәуелді Ред-Дир қаласы үшін тән еді. 1920-ші жылдардың басындағы қиындықтар, 1930-шы жылдардағы Ұлы депрессия кезіндегі қиындықтардан кем емес, тіпті одан да нашар болды. Экономикалық құлдыраудың негізі 1913 жылы, Альбертаның гүлденуіне себеп болған спекуляциялық жарылыс құлаған кезде қаланды. Бірақ 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ауыл шаруашылығы өнімдеріне зор сұраныс туды және провинциялық экономиканың қанағаттандырмас жағдайларын жасыруға көмектесті. Алайда, соғыс аяқталғаннан кейін, ветерандар оралғанда жұмыссыздық күрт өсті және инфляция жоғарылады. 1920 жылы астық бағасы төмендеді, бұл одан әрі қиындықтарға әкелді. 1921 жылдың көктеміне қарай Ред-Дирдегі көптеген кәсіпорындар банкротқа ұшырады, ал қаланың жұмыссыздық деңгейі 20% деп есептелді. Қаланың экономикалық жағдайы 1923 жылы жақсара бастады, және Ред-Дир қалалық шенеуніктері, қысқа мерзімді банк кредиттеріне қажеттілікті болдырмау үшін жеткілікті салық түсімдерін жинауға қол жеткізді.
Әйелдер
1880 жылдарға дейін Альбертада проституцияға көз жұмылып, ол аса маңызды мәселе деп есептелмеді. Бірақ, көшпелі халықтардың қонысқа жайғасуымен бұл көзқарас біртіндеп өзгерді. 1880–1909 жылдары проституция үшін аз тұтқындаулар жасалды және одан да аз айыппұл салынды, себебі ұсталғандар түрмеге қамалудың орнына қаладан кетуге ынталандырылды. Кейін, 1909–14 жылдары «қызыл шамдар ауданында» шешек эпидемиясы проституцияға қарсы күреске бастама берді, ол кезде бұл мәселе, әсіресе орта таптың реформатор әйелдері үшін өте маңызды проблема болып саналды. Әйелдердің Христиандық Ұстамдылық Одағы (Woman's Christian Temperance Union) ішімдік сату орындарына да, проституцияға да қарсы шығып, осы жамандықтарды жою құралы ретінде әйелдерге сайлау құқығын беруді талап етті. 1927 жылы жеті әйел құрған Калгари қалалық ағымдағы оқиғалар клубы (Calgary Current Events Club) қаладағы кәсіби әйелдер арасында жылдам танымал болды. 1929 жылы топ ұлттық федерация құру туралы шақыруға жауап ретінде өз атын Калгари Бизнес және кәсіби әйелдер клубы (BPW) деп өзгертті. 1929 жылы клуб мүшелері әйелдерді толыққанды құқықты азаматтар ретінде мойындау үшін Лондонға (Англия) сапар жасады. 1930 жылдары клуб сол кездегі көптеген даулы саяси мәселелерді, соның ішінде ең төменгі жалақыны енгізуді, әділ жұмыссыздыққа байланысты сақтандыру заңнамасын, мектеп оқушыларын міндетті түрде медициналық тексеруден өткізуді және некеге тұру үшін медициналық анықтаманы талап етуді қарастырды. 1935 жылы Калгариде BPW ұлттық конвенті өтті. Клуб Екінші дүниежүзілік соғыста Канаданың шетелдегі әскерлерін белсенді түрде қолдады. Бастапқыда клуб мүшелерінің көпшілігі хатшылар мен кеңсе қызметкерлері болды, бірақ соңғы кезде басшылар мен мамандық иелері басымдыққа ие болды. Ұйым әйелдердің экономикалық және әлеуметтік мәселелеріне қатысты жұмысын жалғастыруда.
Кино
Кино 1910 жылдан бері қалалық мәдениеттің маңызды бір бөлігі болып келген. Адамдар фильмдерді тамашалайтын орындар – Nickelodeon-нан бастап мультиплекстерге дейін – қоғамдағы жалпы өзгерістерді көрсететіндей өзгерістерге ұшырады. Эдмонтон қаласындағы кинотеатрлар да қалалық ландшафттың өзгеруін көрсетті. Кинотеатрлардың өзі де ойын-сауық өнімінің бір бөлігі болғандықтан, киноиндустрия құрылыс, жаңарту және бұзу циклын бастан кешіреді. Индустрия адамдарды тарту мақсатында үздіксіз өзгеріп отырады; Эдмонтон кинотеатрлары бөлшек сауда индустриясымен бірге қала орталығынан қала шетіне орналасқан сауда орталықтарына көшті және қазір бөлшек сауда дүкендерінің ірі форматтарына ұқсас жаңа форматтарды сынап жатыр. Эдмонтон сауда алаңының үлкендігімен ғана емес, сонымен қатар Канададағы халқына шаққанда киноэкрандарының ең көп санына ие. Осылайша, кинотеатрлар қалалық даму тенденцияларының маңызды көрсеткіші болып табылады.
Спорт
Провинция бойынша шаңғы тебу, барлық адам үшін коньки тебу, ал ерлер мен ұлдар үшін аң аулау мен балық аулау сияқты танымал спорт түрлері болды. Қалалық аймақтарда, әсіресе хоккейде бәсекелестік спорты дамыды. Ол 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Эдмонтон мен көршілес Страткона қалалары арасындағы азаматтық бәсекелестікке арналған арена болды. Саскачеван өзенінің солтүстік жағалауында орналасқан Эдмонтон және өзеннің оңтүстік жағалауындағы Страткона экономикалық, саяси және әлеуметтік тұрғыдан жеке дамыды, себебі өзен арқылы саяхаттау және байланыс шектеулі болды. (Олар 1912 жылы бірікті). Азаматтық бәсекелестікке мүмкіндік беруден бөлек, Эдмонтон Тистл және Страткона Шэмрок хоккей клубтары арасындағы ойындар түрлі әлеуметтік топтар мен мәдени ортадан келген адамдарды өз командаларын қолдау үшін біріктірді. Шаңғы спорты 1890 жылдары Банфта басталды және 1916 жылғы қысқы карнавалдан соң үлкен даму алды. Келесі он жылдықтарда карнавал кеңінен танымал болды, шаңғымен секіру және кросс-кантри жарыстары көптеген жариялымдарға жол ашты. 1940 жылға қарай Банф Канаданың жетекші шаңғы орталықтарының біріне айналды және Канадалық Тынық мұхиты темір жолы тарапынан демалыс орны ретінде белсенді түрде насихатталды.
Мұнай, газ және мұнай құмдары
Альберта Канаданың мұнай өнеркәсібінде орталық рөл атқарды – дәстүрлі мұнай мен табиғи газды ашу және игеруден бастап, провинцияның алып солтүстік мұнай құмдарындағы әлемдегі ең ірі битум кен орындарын дамыту арқылы. Провинция шикі мұнай мен табиғи газдың ірі өндірушілерінің біріне айналып, провинцияға миллиардтаған табыс әкелді және ұлттық үкіметпен қатыгез дауға себеп болды. Батыс Канададағы алғашқы мұнай кен орны Калгаридің оңтүстігіндегі Тернер аңғары болды, онда 3000 фут (914 метр) тереңдікте үлкен қорлар табылды. Калгари мұнай астанасы атанды, белсенді кәсіпкерлікпен әйгілі болды. Бір кезде Тернер аңғары Британ империясының ең ірі мұнай және газ өндірушісі болды. Кен орнының тарихында үш ерекше кезең болды, оларға Уильям Стюарт Херрон және А. В. Дингман сияқты Альберталықтар, сондай-ақ Калгари мұнай өнімдері (кейіннен Роялит мұнай компаниясы), Тернер аңғарының роялтилері және кейіннен Хоум Ойл компаниясы қатысты. 1931 жылы провинция табиғи газдың ысырапты қолданылуын азайту мақсатында «Мұнай және газ ұңғымалары» заңын қабылдады. 1938 жылы Альберта мұнай және табиғи газды сақтау жөніндегі кеңесі құрылып, сақтау және пропорционалды бөлу шаралары енгізілді. Мақсаты – ұзақ мерзімді өнімділікті максималды деңгейге көтеру, сондай-ақ шағын өндірушілерді қорғау болды. 1947 жылы Эдмонтоннан оңтүстікке қарай 32 шақырым жерде Ледукта одан да ірі кен орны табылды, ал 1948 жылы Редвотерде мұнай өндіру басталды. Алайда, 1956 жылы Эдмонтонның батысындағы Пембина кен орнының ашылуымен бұл екі кен орнының маңызы азайды. Гранде-Прейридің шығысында және Орталық Альбертада да басқа кен орындары табылды. Эдмонтонға жақын жинақтау және тарату пункттерінен мұнай құбыр арқылы шығыстағы Сарния, Торонто және Монреаль, батыстағы Ванкувер және әсіресе оңтүстіктегі АҚШ-қа жіберіледі. Interprovincial Pipe Line (IPL) 1949 жылы құрылып, шығыстағы мұнай өңдеу зауыттарына мұнай тасымалдауды бастады. 1998 жылы IPL Enbridge Pipelines болып қайта аталды және қазір 4500 қызметкері бар; ол 13500 миль (21726 км) құбыр желісі арқылы күніне 2 миллион баррель мұнай тасымалдайды. Альберта 1991 жылы Канаданың шикі мұнайының 81% -ын өндірді, сол кезде Альбертаның дәстүрлі мұнай кен орындары ең жоғары деңгейге жетті; қазіргі кезде өндіріс тұрақты түрде төмендеп барады. 1970 жылдарға дейін ірі өндірушілер АҚШ-тың мұнай алыптарының бақылауында болды.
Табиғи газ
Мұнай іздеу жұмыстары үлкен табиғи газ қорының табылуына әкелді. Ең маңызды газ кен орындары оңтүстік-шығыстағы Пинчер-Крик, Медисин-Хат және солтүстік-батыста орналасқан. 1958 жылы құрылысы аяқталған «Трансканад» құбыры газдың бір бөлігін шығысқа қарай Онтарио және Квебекке тасымалдайды; басқа құбырлар Калифорнияға дейін созылады. Альберта Канаданың табиғи газының 81% өндіреді. Табиғи газды ашу және пайдалану саласындағы алғашқы пионерлердің бірі Георг Науман болды.
Мұнай құмдары
Форт МакМюррейдің солтүстігіндегі Атабаска өзені аңғарындағы «мұнай құмдары» немесе «қаз құмдары» өте көп мөлшерде мұнайға ие, бұл әлемдегі ең бай кен орындарының бірі – Сауд Арабиясынан кейін екінші орында. Мұнайды қаз құмдарынан алудың алғашқы зауыты 1967 жылы, ал екінші зауыты 1978 жылы аяқталды. 1991 жылы зауыттар шамамен 100 миллион баррель мұнай өндірді. Кеңейту жылдам болды, Канаданың шығысынан, әсіресе қиын жағдайдағы Маритимдер мен Ньюфаундлендтен жоғары жалақы алатын жұмысшылар ұшақпен жеткізілді. 2006 жылы битум өндірісі 81 мұнай құмдары жобасы арқылы күніне орташа есеппен 1,25 миллион баррельді (200 000 м3/күн) құрады, бұл Канаданың жалпы мұнай өндірісінің 47% -ын білдірді. Дегенмен, битумды өңдеу кезінде көп мөлшерде көмірқышқыл газы шығарылады, бұл жаһандық жылыну және Канаданың көміртегі ізіне алаңдайтын экологиялық белсенділерді мазалады. 1960 жылдары Great Canadian Oil Sands, шағын, канадалық компания, Атабаска аймағында мұнай құмдарын өндіруді бастау үшін жаңа технология мен ауыр капиталға сүйенді. Өңірлік үкіметтен қолайсыз жалдау шарттары және жобаға тән жоғары қаржылық тәуекел компанияны инвестициялық серіктес іздеуге мәжбүр етті. Үлкен американдық мұнай компаниясы Sun Oil Company тәуекелге бара жатты, бірақ Sun-нің инвестициялық жүктемесі артқан сайын, компания операцияның қаржылық және басқару бақылауын өз мойнына алуға мәжбүр болды. Осылайша, канадалық компания жаңа, бірақ күрделі өндірістік жобаны іске асыру үшін өз тәуелсіздігінен бас тартуға мәжбүр болды. 1995 жылы Sun өз үлесін Калгаридегі Suncor Energy компаниясына сатты. Suncor мұнай құмдарында Syncrude-дан кейін екінші орында тұр, бірақ Syncrude халықаралық мұнай компанияларының консорциумымен басқарылады.
Бөлек өндіріс
Провинцияның мұнай және табиғи газы Эдмонтон мен Калгаридегі ірі өнеркәсіптік кешендерді, сондай-ақ Летбридж мен Медиси Хэттегі кіші кешендерді шикізатпен қамтамасыз етеді. Бұл кешендерге мұнай және газды қайта өңдеу зауыттары, сондай-ақ қайта өңдеу өнімдерін пластик, химиялық заттар және тыңайтқыштар жасауға пайдаланатын зауыттар кіреді. Мұнай және газ өнеркәсібі құбырлар, бұрғылау құралдары және басқа да жабдықтармен қамтамасыз ететін компанияларға нарық ұсынады. Газ кендеріне жақын орналасқан зауыттарда табиғи газdan көп мөлшерде күкірт өндіріледі. Гелий Эдмонтонның батысындағы Эдсон қаласының жанындағы зауытта газdan бөліп алынады.
Әлеуметтік несие
Әлеуметтік несие (көбінесе Socred деп аталады) – 1930-1970 жылдар аралығында Альберта және көршілес Британдық Колумбиядағы ең беделді популистік саяси қозғалыс. Әлеуметтік несие ағылшын экономисі К.Х. Дугластың теориялық еңбектеріне негізделген. Оның теориялары алғаш 1920 жылдардың басында Альбертада UFA және Лейбористтік партиясының депутаттары арқылы көпшілік назарына түскен еді, ал 1930 жылдардың басында бүкіл елде кең танымал болды. Басты ұсынысы – қарсыластары «күлкілі ақша» деп атаған, әл-ауқат сертификаттарын (немесе әлеуметтік несиені) тегін тарату болды. Канададағы Ұлы депрессия кезінде радикалды шараларға деген талап 1934 жылы өршіп, ең қиын кезең аяқталғаннан кейін және экономика жақсарып келе жатқанда шарықтауға жетті. Ипотекалық қарыз – әлеуметтік мәселе болып саналды, себебі көптеген фермерлер төлемдерін жасауға шамалары келмей, банктер оларды ипотекаға алумен қорқытты. UFA үкіметі шаруаларды үй-жайларын жоғалтудан қорғайтын заң қабылдағанымен, көптеген шаруалар кедейлікте өмір сүрді және табысты шаруашылық жүргізу үшін қажетті жерді жоғалту қаупінде тұрды. Олардың осалдығы саяси үмітсіздік сезімін күшейтті. Фермерлердің үкіметі UFA депрессияны түсіне алмады, алберталықтар жаңа басшылық талап етті. Прерия фермерлері Торонто мен Монреаль оларды қанауда екеніне сенген. Оларға уәде етілген жерге бастап апаратын пайғамбар қажет еді, ол UFA-ның наразылығына қарамастан, әлеуметтік несие үшін күрестегі экономикалық және конституциялық кедергілерді жолуға уәде берді. Альбертадағы әлеуметтік несие қозғалысы 1932 жылы Аберхарт өзінің алғашқы әлеуметтік несие трактатын оқығанда көшбасшысын тапты; 1935 жылы ол саяси партияға айналды және дала өрті сияқты жылдам тарады. 1935 жылдың 22 тамызында ол көпшілік дауысымен үкіметке сайланды. Пайғамбар және жаңа премьер-министр – радио дидары Уильям Аберхарт (1878–1943) болды. Оның үгіті – Киелі кітаптағы болжамдар. Аберхарт фундаменталист болды, Құдайдың ашылған сөзін уағыздады және қазіргі заманғы, материалистік әлемнің жамандықтарына шешім табу үшін Киелі кітапты пайдаланды: күрделі ғалымдардың жамандықтары және олардың Киелі кітапты сынауы, орта тап қауымдарының салқын формальдылығы, би, кино және ішімдіктің зиянды әдеттері. «Библиялық Билл» капиталистік экономиканың өзінің әдепсіздігінен шірігенін уағыздады; атап айтқанда, ол тауарлар мен қызметтерді өндірді, бірақ адамдарға оларды пайдалану үшін жеткілікті сатып алу мүмкіндігін бермеді. Бұл мәселені «әлеуметтік несие» арқылы, яғни әр еркек пен әйелге айына 25 доллар төлеу арқылы шешуге болады. Ол провинцияда құрған 1600 әлеуметтік несие клубына пайғамбарлық айтқандай, бұл шара табыстылықты қалпына келтіруге кепілдік береді. Альбертаның кәсіпкерлері, мамандары, газет редакторлары және дәстүрлі орта тап өкілдері Аберхарттың идеяларына қарсы шықты, оны «ақылсыздық» деп сипаттады, бірақ Альбертаның жұмысшылары мен шаруаларының кездесетін проблемаларды шешуге ұсыныс жасамады және болашақтағы уәде етілген жер туралы ештеңе айтпады. Аберхарттың жаңа партиясы 1935 жылы Ассамблеяға 56 депутатты сайлады, ал қалған партиялардың барлығы 7 депутатты ғана жеңіп алды, бұрынғы үкімет UFA барлық орындарынан айырылды. Аберхарттың экономикалық теориясының авторы – технологияға шексіз сенімді ағылшын инженері майор Дуглас болды. Әлеуметтік несие партиясы 1971 жылға дейін 36 жыл бойы билікте болды. Ол тоғыз рет халықтың көпшілік дауысымен қайта сайланды. Оның тұрақты табысы солдан оңға қарай идеологиялық өзгерісімен бірге жүрді.
Қызметтегі әлеуметтік несие
Билікке келгеннен кейін Аберхарт провинциялық бюджетті теңестіруге басымдық берді. Ол шығындарды қысқартып, сату салығын (бірқатар уақытқа) және табыс салығын арттырды. Кедейлер мен жұмыссыздардың UFA режимі кезінде алған аз көмегі де қысқартылды. Аберхарт провинцияның қаржы жүйесі өзгермегенше ештеңе істеуге болмайды деп шешкендіктен, ай сайынғы 25 долларлық әлеуметтік дивиденд ешқашан төленбеді. Бір жылға жуық (1936–1937) провинциялық табыс сертификаттары айналымға түсіріліп, Альбертаның мұқтаж шаруалары мен жұмысшыларына қажетті сатып алу мүмкіндігін берді. 1936 жылы Альберта облигацияларын төлеуден бас тартты, бұл Батыс әлеміндегі осындай радикалды қадам жасаған санаулы юрисдикциялардың бірі болды. Ол қарызды реттеу туралы заң қабылдады, ол 1932 жылдан бергі ипотекалық сыйақының барлығын жойды және ипотекалық сыйақының барлық мөлшерлемесін 5%-ға дейін шектеді, бұл басқа провинциялар қабылдаған ұқсас заңдарға сәйкес келеді. 1937 жылы үкімет, өзінің артқы қатарларының қысымымен, федералды үкімет рұқсат бермеген радикалды банк заңын қабылдады (банк ісі – федералдық жауапкершілік). Баспасөзді бақылауға талпыну да рұқсат алмады. Үкімет депутаттарды қайтару туралы заң қабылдады, бірақ өз сайлау округтеріндегі депутаттарды қайтару үшін қол жинағандардың арасында тек CCF мүшелері мен Тернер аңғарындағы мұнайшылар ғана болды. Аберхартқа қарсы депутаттарды қайтару туралы заң күшін жою туралы қорқыту айтылды. Аберхарттың SC үкіметі авторитарлық болды және ол лауазым иелеріне егжей-тегжейлі бақылау жасауға тырысты (әсіресе 1930 жылдардың соңында Аберхарттың радикалды идеяларына қарсы шыққандарға; содан кейін 1940 жылдардың соңында Дуглас реформаларын талап еткендерге); наразылық білдіргендер кабинет министрлері қызметінен босатылып, фракциядан шығарылды және келесі сайлауда партияның кандидаттары болып тіркелмеді. Аберхарт банктер мен газеттерге қарсы болғанымен, ол негізінен капитализмді жақтады және Саскачеван провинциясындағы Кооперативтік Комонвелл федерациясынан (CCF) айырмашылығы, социалистік саясатты қолдамады. Альбертада CCF және Social Credit, әсіресе 1940 жылдардың басында, қатал қарсыластар болды. Саскачеван провинциясында да осы қарсылық қайта жаңғырды. Сондықтан екі партияның Саскачеван провинциясында бірігуі мүмкін болмады. Бұл провинцияда күшті күшке айналған Саскачеван ККФ жұмысшылар мен шаруалардың құқықтарын қорғауды өз міндеті етіп алды және 1944 жылы үкімет құрды. 1938 жылы Social Credit үкіметі уәде берген 25 доллар төлеуден бас тартты. Сайлау алдындағы уәделерін орындамауы партиядан көптеген адамдардың кетуіне әкелді, соның ішінде кем дегенде бір депутат, Эдит Роджерс, кейіннен CCF-ке өтті. Аберхарттың үкіметі 1940 жылғы сайлауда Либералды-консервативті коалицияға, «Халық лигасы» деген атпен, 43% дауыспен қайта сайланды. Екінші дүниежүзілік соғыстың дамуы шаруалардың наразылығын тудырған экономикалық қорқыныштар мен жеккөрушілікті басып тастады. Аберхарт 1943 жылы қайтыс болды, оның орнын оның оқушысы және өмір бойы жақын шәкірті Эрнест С. Мэннинг (1908–1996) бас министр болып алмастырды. Социалдық несие партиясы, енді оңшыл бағытта бекініп, 1968 жылға дейін Мэннинг басшылығымен Альбертада билік жүргізді. Оның орнын Гарри Стром бағындырды, ол Social Credit үкіметін 1971 жылғы жалпы сайлауда жеңіліске ұшыратты. Кейбір Social Credit белсенділерінің антисемиттік риторикасы Канаданың еврей қауымын қатты алаңдатты; 1940 жылдардың соңында премьер-министр Мэннинг антисемиттерді кешіктіріліп тазартты. Майор К. Х. Дуглас ашық түрде антисемит болды және Сионның білімді ақсақалдарының жалған хаттамаларына құмар болды. Аберхарт пен Мэннинг антисемит екендіктерін жоққа шығарды. 1980 жылдардың ортасына қарай Social Credit белсенділері Эрнест Мэннингтің ұлы Престон Мэннинг құрған Канаданың консервативтік реформа партиясына қайтадан бағытталды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Альбертаның 1939-1945 жылдардағы Канаданың соғысқа қатысуына қосқан үлесі зор болды. Ішкі майданда Летбридж, Медисин Хэт, Уэйнрайт және Кананаскис аймағында соғыс тұтқындары мен интернациялау лагерьлері сақталды, онда жеңілген державалардың әскери қызметкерлерімен қатар канадалық интернирленгендер де орналастырылды. Провинцияда Британ Доминиондарының Әуе Оқу Жоспарының көптеген әуе алаңдары мен оқу орындары құрылды. Әскери тұрғыдан, мыңдаған ер адамдар (кейін әйелдер де) Канада Корольдік Әскери-теңіз күштеріне, Канада Корольдік Әуе күштеріне және Канада Армиясына ерікті түрде қатысты. Оңтүстік Альберта полкінде қызмет еткен саскачевандық майор Дэвид Вивиан Кьюри, сондай-ақ әуе шайқасында қаза болған калгарилік Иан Базалгетте Виктория кресімен марапатталды. Альбертадағы ондаған милиция бөлімшелері шетелдегі бөлімдерге кадрлармен қамтамасыз етті, оның ішінде Лояль Эдмонтон полкі, Калгари полкі (танк), Калгари Хайлендтер полкі, сондай-ақ көптеген артиллерия, инженерлік және қолдаушы әскерлер. 1942 жылы Британ Колумбиясынан көптеген жапондықтар Оңтүстік Альбертадағы интернациялау лагерьлеріне күштеп жіберілді, онда Реймонд және Хардивиллде жапондық қауымдастықтары бар еді. Бастапқыда қант қызылшасы егістіктерінде жұмыс істеумен шектелген жаңа келген жапондықтар тұрғын үй, мектеп және су мәселелеріне тап болды. Келесі жылдары жапондықтардың кейбіреулері консервілеу фабрикаларында, ағаш кесу зауыттарында және басқа да кәсіпорындарда жұмыс істеуге рұқсат алды. Жергілікті жапондықтардың рөлі мен бостандығы туралы баспасөз беттерінде үнемі пікір таластар болды. Ауыл шаруашылығы өнімділігі айтарлықтай артты, ал соғыс аяқталғаннан кейін жапондықтардың азаз бөлігі елге оралу жоспарынан пайдаланды. Бүгінде Альбертадағы жапондықтар жақсы сіңіп кеткен, бірақ жапондық мұраның көп бөлігі сақталмаған.
Соғыстан кейінгі
Соғыстан кейін Мэннинг жұмысшылардың ұйымдасуына және ереуілдер ұйымдастыру қабілетін шектейтін бірнеше шектеуші заңдарды қабылдады. Еңбек заңдарын сақтауда да кәсіподақтарға қарсы көзқарас байқалды. Құрлық теорияларына бейімдік танытқан әлеуметтік кредиторлар, кәсіподақтардың белсенділігінің халықаралық коммунистік қастандықтардың нәтижесі деп санды. Олардың еңбек заңнамасы Альбертадағы осы қастандықтардың жоспарларын жолынан тоқтатуға, сондай-ақ, әсіресе мұнай өнеркәсібіндегі, потенциалды инвесторларды пайда табуға қолайлы жағдай бар екеніне сендіруге бағытталған. Мұндай заңдарды қабылдау жолын провинциядағы жұмысшы қозғалысының бір бөлігінің консервативтік көзқарастары және екінші бөлігінің коммунист деп айыпталудан қаушеленуі жеңілдетті.
Консерваторлар мен реформалар
1971 жылы Питер Лоугидтің консерваторлары прогрессивті консерваторлық партияның билікке келуіне байланысты әлеуметтік несие партиясының ұзақ жылдар бойы жалғасқан үкіметтік билігін аяқтады. Көптеген сарапшылар бұл маңызды үкіметтік өзгерістерге соғыстан кейінгі мұнай өрімінен туындаған провинциядағы кең ауқымды әлеуметтік өзгерістердің себеп болғанын айтады. Әсіресе қалалық орта таптың өсуі, діннен қол үзгендік және байлықтың артуы әлеуметтік несие партиясының құлдырауына себеп болған негізгі факторлар ретінде жиі аталады. Бірақ Белл (1993) бұл кең таралған түсіндірмеге қарсы шығып, көшбасшылық, сол кездегі мәселелер және сайлау кампаниясын ұйымдастыру сияқты қысқа мерзімді факторлар консерваторлардың жеңісін жақсы түсіндіреді деп санайды. Консерваторлар жеті түрлі премьер-министр басшылығымен 44 жыл бойы көпшілік дауыспен үкіметте болды. Алайда 2015 жылы Рашель Нотли басқарған Альберта жаңа демократиялық партиясы ұсынған жас және жаңа кандидаттарға қарсы үкімет құлатылды. 2019 жылғы сайлауда жаңадан құрылған консервативтік партия – Біріккен консерваторлық партия көпшілік дауыспен үкіметке ие болды.