Қара горчица (Rhamphospermum nigrum) – тұқымдары дәмдеуіш ретінде қолданылатын, жылдық өсімдік. Еуропа, Азия, Солтүстік Африкада өседі. Тұқым, пайдасы, қасиеттері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өсімдік түрі
Species of plant
Rhamphospermum nigrum (синонимдері: Brassica nigra және Sinapis nigra), қара пияз, қара қоңырдан қара түске дейінгі тұқымдары үшін егілетін бір жылдық өсімдік. Ол Солтүстік Африканың суық аймақтарында, Еуропаның қоңыржай аймақтарында және Азияның кейбір бөліктерінде табиғи түрде өседі.
Rhamphospermum nigrum (syns. Brassica nigra and Sinapis nigra), black mustard, is an annual plant cultivated for its dark brown to black seeds, which are commonly used as a spice. It is native to cooler regions of North Africa, temperate regions of Europe, and parts of Asia.
Сипаттама
Бұл тік өсетін, үлкен сабақты жапырақты өсімдік. Жапырақтарының түбінде түк немесе қылшықтар болады, бірақ сабағында тегіс. Ылғалды, құнарлы топырақта биіктігіне дейін өсе алады. Ол жазда, мамыр айынан бастап (Ұлыбританияда) гүлдейді. Гүлдерінің төрт сары жапырақшасы бар, олар сепалдарынан екі есе ұзын. Әрбір сабақта жоғары жағында шамамен төрт гүл болады, олар сабақтың айналасында шеңбер құрайды. Кейіннен өсімдік ұзын тұқымдық қапшықтар түзеді, олардың ішінде дөңгелек тұқымдар болады.
It is an upright plant, with large stalked leaves. They are covered with hairs or bristles at the base, but on the stem smoother. It can reach up to tall in moist fertile soil. It blooms in summer, from May (in the UK) onwards. The flowers have four yellow petals, which are twice as long as the sepals. Each stem has around four flowers at the top, forming a ring around the stem. Later, the plant forms long seed pods, that contain rounded seeds.
Таксономия
Оны Карл Кох 1833 жылы "Deutschl. Fl." (немесе Deutschlands Flora) еңбегінің 3-ші басылымында 713-бетте ресми түрде сипаттаған. Бұл сипаттама швед ботанигі Карл Линнейдің бұрынғы сипаттамасына негізделген. Латынша "nigrum" деген атау латын тіліндегі "қара" сөзінен шыққан. Бұл қара түсті тұқымдарының нәтижесінде болған.
It was formally described by Karl Koch in "Deutschl. Fl." (or Deutschlands Flora) ed.3 on page 713 in 1833. This was based on a description by the Swedish botanist Carl Linnaeus. The Latin specific epithet nigrum is derived from the Latin word for black. This is due to the black seeds.
Ауқым
Ол Солтүстік Африкада, Алжир, Египет, Эритрея, Ливия, Эфиопия, Марокко және Тунис елдерінде табалады. Азияда Ауғанстан, Армения, Кавказ аймағы, Қытай (Гансу, Цзянсу, Цинхай, Синьцзян және Тибет провинцияларында), Кипр, Үндістан, Иран, Ирак, Израиль, Қазақстан, Ливан, Сирия және Түркияда кездеседі. Шығыс Еуропада Беларусь, Молдова және Украинада таралған. Орта Еуропада Австрия, Бельгия, Чехия, Германия, Венгрия, Нидерланды, Польша, Словакия және Швейцарияда кездеседі. Солтүстік Еуропада Ирландия және Ұлыбританияда өседі. Оңтүстік-шығыс Еуропада Албания, Босния және Герцеговина, Болгария, Хорватия, Грекия, Италия, Черногория, Солтүстік Македония, Румыния, Сербия және Словенияда табалады. Сонымен қатар, оңтүстік-батыс Еуропада Франция мен Испанияда да кездеседі.
It is found in North Africa, within Algeria, Egypt, Eritrea, Libya, Ethiopia, Morocco and Tunisia. Within Asia, it is found in Afghanistan, Armenia, the Caucasus, China (in the provinces of Gansu, Jiangsu, Qinghai, Xinjiang and Xizang), Cyprus, India, Iran, Iraq, Israel, Kazakhstan, Lebanon, Syria and Turkey. In eastern Europe, it is found in Belarus, Moldova and Ukraine. In middle Europe, it is found in Austria, Belgium, Czech Republic, Germany, Hungary, Netherlands, Poland, Slovakia and Switzerland. In northern Europe, in Ireland and the United Kingdom. In southeastern Europe, within Albania, Bosnia and Herzegovina, Bulgaria, Croatia, Greece, Italy, Montenegro, North Macedonia, Romania, Serbia and Slovenia. Also in southwestern Europe, it is found in France and Spain.
Қолданылуы
2000 жылдан астам бұрын бұл өсімдік дәмдеуіш ретінде қолданылған, және римдік автор Колумелла б.з. 1 ғасырында оны атаған. Өсімдік жапырақтарын сірке суында тұздалған. 13 ғасырдағы Францияда тұқымдары ұнтақталып қолданылған. Оларды ашымаған жүзім шырынымен (мост) араластырып, "моût ardent" ("құйрыққан мост") жасаған. Кейін бұл "мотарда" аталды, мысалы, карриде, онда ол "рай" деп белгілі. Тұқымдар әдетте ыстық майға немесе топық майға (гхи) салынған, содан кейін жарылып, ерекше жаңғақты дәмді бөліп шығарады. Тұқымдарда майлы майдың көп мөлшері бар, негізінен олеин қышқылы. Бұл май Үндістанда жиі тамақ пісіру үшін қолданылады, онда оны "сарсон ка тел" деп атайды. Жас жапырақтары, гүл бүршіктері мен гүлдері жеуге жарамды. Қара қыша Исаның Қыша Тұқымы туралы параболасында айтылған тұқым деп есептеледі. 1950 жылдан бері қара қыша қоңыр қышаға қарағанда аз танымал болды, себебі қоңыр қышаның кейбір сорттарының тұқымдарын механикалық түрде тиімдірек жинауға болады.
More than 2,000 years ago, the plant was used as a condiment; it was mentioned by the Roman author Columella in the 1st century A. D. The plant leaves were also pickled in vinegar. In 13th century France the seeds were ground and used. They were mixed with unfermented grape juice (must) to create "moût ardent" ("burning must"). This became later "moutarde", for example in curry, where it is known as rai. The seeds are usually thrown into hot oil or ghee, after which they pop, releasing a characteristic nutty flavor. The seeds have a significant amount of fatty oil, mainly oleic acid. This oil is used often as cooking oil in India, where it is called "sarson ka tel". The young leaves, buds and flowers are edible. Black mustard is thought to be the seed mentioned by Jesus in the Parable of the Mustard Seed. Since the 1950s, black mustard has become less popular as compared to brown mustard, because some cultivars of brown mustard have seeds that can be mechanically harvested in a more efficient manner.
Халықтық медицина
Ұлыбританияда өсімдік "қызыл қыша ванналарын" жасауға қолданылды, олар суық тиюлерге шалдыққан адамдарға көмектесетін. Өсімдіктің ұнтақталған тұқымдары балмен араластырылып, Шығыс Еуропада жөтелді басу үшін кеңінен қолданылады. Шығыс Канадада, қазіргі медицина пайда болғанға дейін, тыныс жолдарының инфекцияларын емдеу үшін "қыша шырыны" (mouche de moutarde) қолдану кең таралған. Бұл ұн мен суға ұнтақталған қыша тұқымын араластырып, паста жасау арқылы жасалатын катаплазманы құрады. Бұл жапқыш кеудеге немесе арқаға салынып, қышыну сезімі пайда болғанша қалдырылатын. Қыша жапқышы бұлшықет ауруларын жеңілдету үшін де қолданылуы мүмкін.
In the UK, the plant was used to make "hot mustard baths", which would aid people with colds. Ground seeds of the plant mixed with honey are widely used in eastern Europe as a cough suppressant. In Eastern Canada, the use of mouche de moutarde to treat respiratory infections was popular before the advent of modern medicine. It consisted in mixing ground mustard seeds with flour and water, and creating a cataplasm with the paste. This poultice was put on the chest or the back and left until the person felt a stinging sensation. Mustard poultice could also be used to aid muscular pains.
Ұқсас өсімдіктер
Атауы ортақ болғанымен, қара қыша мен ақ қыша (Sinapis туысы) бір туысқа жатпайды. Қара қыша кәдігі капуста мен шалғаммен бір тайпаға жатады. R. nigrum сонымен қатар Hirschfeldia incana, яғни ақ түсті қышаға (бұрын Brassica geniculata деп аталған), ұқсас, ол көп жылдық өсімдік.
Despite their similar common names, black mustard and white mustard (genus Sinapis) are not in the same genus. Black mustard belongs to the same tribe as cabbage and turnips. R. nigrum also resembles Hirschfeldia incana, or hoary mustard, (formerly Brassica geniculata), which is a perennial plant.